بسم الله الرحمن الرحیم. سلام.
من اول این نکته را عرض کنم خدمت دوستان. به دوستان هم گفتم. بنظرم بهتر است که این بحثها، دوطرفه باشد. یعنی اینکه من بیایم و خدمت شما عرایضی داشته باشم و بروم، شاید کافی نیست. در این شرایط لازم است که جمعی بنشینیم دورهم و با هم بیشتر حرف بزنیم. بنده یک چیزی بگویم و بیشتر شنونده باشیم همهی طرفها. ولی حالا دوستان گفتند که فعلا برای شروع اینطور باشد. انشاءالله ظاهرا قرار است هیأت به امید خدا این قدم را بردارد و بحثها ادامه پیدا کند و شاید در ادامه بحثها دوطرفه هم بشود.
نکته دوم اینکه درست است هیأت خانهی ماست، ولی الان بنده در کسوت مهمان در خدمت شما هستم و حرفم حرف خودم است طبیعتا و حرف هیأت نیست.
حالا اگر بخواهم عرض کنم که از کجا میخواهم شروع کنم، ما میتوانیم بیاییم در مورد اینکه شیوهی اعتراض چطور است، روش درست آن چیست، معترض باید چه کند، حکومت باید چه کند و ... حرف بزنیم. اما بنظرم الان اینجا جای توصیه به دیگران نیست. ما اینجا بنشینیم و بگوییم معترضین باید این کارها را انجام بدهند، نه تاثیری در معترضین خواهد داشت نه صدای ما احتمالا به آنها خواهد رسید. ما خودمان دور هم جمع شدیم و بنظرم بهتر است که بگوییم ما بهعنوان بخش مذهبی جامعه و جامعهی مذهبی ایران، در این اعتراضات باید چه کنیم. بنظرم روی این نکته اگر تاکید کنیم بهتر است.
به همین دلیل، من بحثم را از اینجا شروع میکنم که بنظر بنده، ما امسال به نسبت اتفاقاتی که مثلا در دی ماه ۹۶ یا آبان ۹۸ داشتیم، خیلی کمتر این جمله را که «یک اعتراض حقی وجود دارد اما روش آن غلط است» میشنویم. فکر میکنم مثلا آن سالها چون اعتراضات، زمینهی مشخص اقتصادی داشت، همه میدانستیم که دلیل اولیهاش اقتصادی است و حالا وقتی جریانات توسعه پیدا میکنند، بلافاصله فضا سیاسی و ... هم میشود. اما آن انگیزهی اول علیالظاهر برای همهی ما ملموس بود. همهی ما قبول داشتیم که اقتصاد را متوجه میشویم. ربطی به مذهبی و غیر مذهبی بودن نداشت. همهی آحاد جامعه اقتصاد را میفهمیدند و فشار اقتصادی که در یک دههی اخیر هم به جامعهی ایران تحمیل شده، برای همه محسوس بود. به همین دلیل، احتمالا در اصل این حق اعتراض، کسی چالش واقعی نداشت. بحث این بود که به روش آن بپردازیم. روشش را درست کنیم. مثلا آشوب نکنیم، نسوزانیم، نشکنیم و از این چیزها.
نکتهی جدیای که بنظرم الان وجود دارد، این است که آیا واقعا ما زمینهی اعتراض فعلی را به رسمیت میشناسیم یا خیر؟ اعتراضات امسال، یعنی ۱۴۰۱، درست است الان یک تم پررنگ سیاسی دارد و مطالبات حداکثریای هم در آن دیده میشود، اما بیتعارف یک زمینهی اجتماعی اولیه داشتهاست. بهانهی این اعتراضات از یک مطالبهی اجتماعی شکل گرفته و آن مطالبه، ظاهرش و نقطهی شروعش ماجرای خانم مهسا امینی و مسئلهی پوشش و گشتارشاد بودهاست. چالشی که بالاخره چند سالی در جامعه وجود داشته و حالا به یک بهانهای بیشتر سر باز کرد. واقعیت این است که ما باید مشخص کنیم واقعا جامعهی مذهبی ما این اعتراض را به رسمیت میشناسد یا خیر. ببینید عنوان برنامه این است که اعتراض حق ماست. علیالظاهر برگزار کنندهی برنامه موضعش را اعلام کرده که آدمها حق دارند اعتراض کنند. اما ببینید اعتراض صرفا این نیست که من بیایم یک حرفی را بزنم و بروم و انتظار داشته باشم صرفا یک گفتگوی نظری شکل بگیرد در یک موضوعی. بنظر حتی بخشی از مسئولین کشور، اعتراض را همچین چیزی میبینند. چون راهحلی که مثلا از طرف مسئولین ارشد هم ارائه شده در همین چند هفتهی اخیر، مثلا کرسی آزاداندیشی یا نظریهپردازی و ... بودهاست. درحالی که مردم عادی که به یک مسئلهای معترض هستند، اینها بحث نظری ندارند که بیایند یک بحثی بکنند و شبههشان را ما رفع بکنیم و بروند. وقتی میگوییم اعتراض حق کسی است، طبیعتا پاسخ به اعتراض و رسیدن به یک حداقلی از مطالبات را حق آن آدم میدانیم. وقتی میگوییم که اعتراض به حق اقتصادی وجود دارد، یعنی بهبود اوضاع اقتصادی را به عنوان جواب این اعتراض به رسمیت میشناسیم. هم خود اعتراض را درست میدانیم، هم اینکه باید یک پاسخی به آن داده بشود. حالا آن پاسخ میتواند فعلا یک پاسخ حداقلی باشد و یک مقداری مثلا فشار اقتصادی کم بشود، میتواند پاسخ حداکثری باشد که به فرض در درازمدت اتفاق میافتد. اما بالاخره ما این پاسخ را به رسمیت میشناسیم. میگوییم کسی که اعتراض دارد باید به یک چیزی برسد. سوال این است که اصلا ما واقعا در این مطالبات اجتماعی که الان برای بخش غیر مذهبی جامعهی ایران وجود دارد، بخشی که مذهب حداقل بگوییم اولویت یکش نیست، این اعتراضش را به رسمیت میشناسیم؟ وقتی به رسمیت شناختیم، پاسخ به آن را هم ممکن میدانیم؟ این سوال بزرگی است.
من چیزی که عرض میکنم خدمت شما دوستان این است که ما نیاز داریم در جامعهی مذهبی، بنشینیم و به این سوال فکر کنیم. طبیعتا علما باید بخش زیادی از آن را به ما جواب بدهند. مثل اینکه بالاخره حکومت دینی با بخش غیر مذهبی جامعه باید چه کند یا چه میخواهد بکند. تا چه حدی از مطالبات آنها را میتواند پاسخ بدهد. حالا اینکه میگوییم مطالبات را پاسخ بدهد یک دلیل دارد دیگر. وقتی مطالبات روی هم انباشته بشود و بدون پاسخ بماند و ]آن شخص[ احساس کند که من هرچه بگویم به جایی نمیرسد به این معنی که اصلا امکان پاسخ به آن وجود ندارد، این تلنبار شدن روی هم و رسوب کردن، یک جایی بالاخره خودش را نشان میدهد. جایی که واضح خودش را نشان میدهد، خشم اجتماعی در آن بخش است. و بعد وقتی بهانهی بعدی پیش میآید، شما دوباره با یک جمعیت خشمگینی مواجه هستید که تازه دوباره باید بیایید سر اول بحث که اعتراضت را خشونتآمیز مطرح نکن. در صورتی که آن بحث خشونت، یک بخشش به دلیل آن انباشتهشدن مطالبات گذشته است که راهی برای پاسخش وجود نداشته. یا حداقل بگوییم راهی ارائه نشده.
من شخصا حسم این است که این نکته از همه مهمتر است در این زمان و بین ما که میخواهیم با هم صحبت کنیم. وگرنه بله میشود صحبت کرد و بحث کرد که هزاران بار هم این روزها شاید شنیده باشید که حالا راه اعتراض رسمی اصلا چیست که گفته میشود اعتراض رسمی و مدنی بکنید. متاسفانه در سالهای پیش، ما برای اعتراضات صنفی، مطالبات کارگری و ... هم خیلی وقتها پاسخ مناسبی از سوی مسئولان کشور ندیدیم. برخورد شده با مطالبات کارگری یا معلمی یا هرچیزی. که حالا هفتتپه خیلی معروف شد. واقعیت این است که ما میتوانیم بیایم بگوییم که حاکمیت هم باید یک مقداری تکلیف خودش را با اعتراضات روشن کند.
اما نکته این است که من اصلا نمیخواهم روی این بخش وقت بگذاریم. بنظرم واقعا به خودمان بپردازیم و کاری که از دستمان بر میآید را انجام بدهیم. نه توان اقناع معترضین را در این جلسه داریم و نه میخواهیم از حاکمیت مطالبهای داشته باشیم.
بنظرم گام اول این است که جامعهی مذهبی ایران و ماها، بنشینیم دورهم و باهم فکر کنیم که نسبت ما با اعتراضات بخش غیر مذهبی جامعهی ایران چیست؟ آن را به رسمیت میشناسیم؟ تا چه حد پاسخ به آن را ممکن میدانیم و آن پاسخ را هم به رسمیت میشناسیم؟
خیلی ممنون. ببخشید که وقت دوستان را هم گرفتم.