اَعُوذُ بِالله الكَرِيْم مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ، نِعْمَ الْمَوْلَى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ.
اَلحَمدُللهِ رَبِّ العالَمین، ثُمَّ الصَّلاةُ وَ السَّلام علی سَیِّدنا و نَبیِّنا، حبیبنا و حبیبِ اِلهِ العالمین، ابِاالقاسِم المُصطَفی مُحَمَّد (ص) وَ عَلی آلِهِ الطَيِّبينَ الطَّاهِرِين ألمَعصومين.
اَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَهِ وَ فی کُلِّ ساعَهٍ وَلِیّاً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَلیلاً وَ عَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً.
آن یار سفر کرده که صد قافله دل همره اوست/ هر کجا هست، خدایا به سلامت دارش
خشنودی قلب مقدس آقا امام زمان (عج)، انشاءالله همه ما، تک تک ما، جزو یاران ابالفضلی امام زمان (عج) باشیم.
آید به جهان اگر حسین دگری/ هیهات برادری چو عباس آید
اما انشاءالله این قاعده درست نباشد و ما جزو یاران ابالفضلی امام زمان (عج) باشیم، یک صلوات دیگر بفرستید.
داوود بن کثیر رقّی میگوید: «سألت أبا الحسن عن صاحب هذا الأمر»، از امام کاظم (ع)، دربارهی امام زمان (عج) پرسیدم. شب حضرت اباالفضل، شب امام زمان (عج) است. خیلی عجیب است و خود امام زمان (عج) خیلی به روضهی حضرت ابالفضل و مجلس حضرت ابالفضل، آنطور که در حکایات مختلفی بیان شده، توجه دارند. کانه حضرت در امشب از ما یک درخواستی دارند و آن هم خوب نگاه کردنِ به جمال حضرت ابالفضل است. زلیخا وقتی میخواست برای یوسف (ع) هدیه ببرد، یک آینه برد. گفت من در این عالم کسی بهتر از خودت را پیدا نکردم، ارزشمندتر از خودت را پیدا نکردم.
از او هرچه بگفتند از کم و بیش/ نشانی دادهاند از دیدهی خویش
راجع به حضرت ابالفضل العباس فقط معصوم میتواند صحبت بکند، اما اگر بخواهیم راه پیدا کنیم به اباعبدالله الحسین (ع)، یعنی راه پیدا کنیم به کربلا، یعنی راه پیدا کنیم به مقدمات ظهور، راه آن حضرت ابالفضل العباس، آینهی تمامنمای امام حسین (ع) است. لذا شب، شب خیلی بزرگی است. ما اصل انشاءالله بحثمان درباره حضرت ابالفضل را فردا ظهر تاسوعا انجام میدهیم، امشب ناگزیر هستیم که ادامهی بحث خودمان را انجام بدهیم؛ ولی انصافا و الحق و الانصاف دنبال این هستیم که از حضرت ابالفضل امداد بگیریم، برای اینکه انشاالله بتوانیم آن انقلاب امام حسین (ع) را، ما جزو یارانی باشیم که تا حدی به ثمر برسانیم، انشاالله.
روایت حضرت موسیبنجعفر (ع) راجع به صاحب امر
از حضرت موسیبنجعفر سوال کردند، «عن صاحب هذا الامر، قال هو الطرید و الوحید و الغریب»، صاحب این امر کسی است که طرید است. طرید یعنی طرد شده، یعنی مردم طوری زندگی میکنند، سبکِ زندگی و ساختارهای حاکم بر این زندگی طوری است، که امام زمان دائما دارد طرد میشود. طرید است. پرت میشود آن طرف؛ یعنی ما نمیتوانیم سر سفرهی اقتصادیمان، یا سر سفرهی سیاسیمان، یا سر سفرهی فرهنگیمان، یا سر سفرهی رسانهایمان، امام زمان را جا بدهیم. این ساختار طوری است که حضرت را آن طرف پرت میکند، طرید است. الوحید، یعنی تنها است. خود امام زمان التماسشان از ما این یک کلمه است، «ولو أنَّ أشياعنا وفَّقهم الله لطاعَته، على اجتماع من القلوب في الوفاء بالعهد»، اگر شیعیان ما ساختاری را حاکم بکنند که قلبها براساس امام با هم متصل بشود؛ صبحها شما دعای عهد که میخوانید، در دعای عهد چه میگویید؟ میگویید خدایا، «وَ اجْعَلْنِي مِنْ أَنْصَارِهِ وَ أَشْيَاعِهِ وَ الذَّابِّينَ عَنْهُ، وَ اجْعَلْنِي مِنَ الْمُسْتَشْهَدِينَ بَيْنَ يَدَيْهِ، طَائِعًا غَيْرَ مُكْرَهٍ، فِي الصَّفِّ الَّذِي»، صف، صف یعنی آن جریان، صف یعنی آن ساختار، ساختارها جبهه درست میکنند. جبهه یعنی همان صف. ما چه صف و چه ساختاری را آرزو داریم؟ چه نظام و چه مدلی را آرزو داریم؟ «الَّذِي نَعَتَّ أَهْلَهُ فِي كِتَابِكَ، فَقُلْتَ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ»، «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ»، ما این جریان را میخواهیم، یک جریانی که آنچنان محکم باشد که ذرهای تفکرات غیر اهل بیت در آن، ساختار غیر اهل بیت نباشد.
ساختار جامعهی امام حسینی (ع)
آن سوالی که در این شبها مطرح کردیم این بود، اگر امام حسینی که برای امر به معروف، معروف را چه معنا کردیم؟ یعنی عُرفیسازی تمام قوانین الهی. اگر امام حسینی که برای امر به معروف یعنی ایجاد حکومت اسلامی، خروج کردند؛ وارد کوفه میشدند، چه ساختاری را ایجاد میکردند؟ آن ساختار را ما امروز باید ایجاد بکنیم، و آن ساختار مقدمهی ظهور است، چون ساختاری که امام زمان حاکم میکند، ساختار منطقهای نیست. همان ساختاری که امام حسین در کوفه میخواستند حاکم بکنند، میشود سراسر عالم و آن ساختار یک ظرفیت بسیار عظیمی میخواهد که «صفّا کانهم بنیان مرصوص». ما باید الان از این روایت موسیبن جعفر بگذریم، نباید ساختارمان طوری باشد، مدلمان طوری باشد که طرید امام زمان باشد، وحیدکنندهی امام زمان باشد، غریبکنندهی امام زمان باشد. اینها را باید امشب، شب حضرت ابالفضل بگوییم دل مولایمان حال بیاید، چون تمام تلاش ابالفضل العباس این بود که مولایش غریب نشود، طرید نشود، وحید نشود. و شب تاسوعا و عاشورا این ظرفیت را برای ما ایجاد میکند، عزیزان.
ظرفیت محرم
دنیا خرج میکند، داغی بر دل ما است، عالم خرج میکند یک هزارم شب تاسوعا و عاشورا بتواند ایجاد کند، نمیتواند. هزینهی یک مراسم المپیک بیست میلیارد دلار است. به نظر شما المپیک بیشتر انظار را متوجه یک چیزی میکند، یا جریان عاشورا؟ چند وقت پیش مقامات روسیه اعلام کردند هزینهی جام جهانی 2018 چهارده میلیارد دلار شد، برای اینکه بتوانند قلوبی را حول جریانی مجتمع کنند. به نظر شما ظرفیت عاشورا بالاتر از این نیست که مجانی در اختیار ما گذاشتند؟ ما چه قدر از این ظرفیت استفاده میکنیم؟ آمریکا از ظرفیت یک جایزهی اسکار چه قدر استفاده میکند؟ هزینهی آن بیست و چهار میلیون دلار است. هر سال صد و سی میلیون دلار به اقتصاد لسآنجلس کمک میکند. بعد آن کارگردانی که جایزهی اسکار را میگیرد، رسما پشت تریبون میآید و میگوید من از شیطان تشکر میکنم، به خاطر امدادهای غیبی که در ساخت این فیلم به من داد. قلوب را حول یک حقیقتی مجتمع میکنند، بعد شروع به القا کردن فرهنگ رسانهایشان میکنند. «من از آقای شیطان تشکر میکنم». حالا شما جریان عاشورا را نگاه کنید، ما خرج نمیکنیم، مجانی در اختیار ما گذاشتند.
جمع قلوب حول خون امام حسین (ع)
امام حسین (ع) فرمودند خون من دائما میجوشد و قلوب را دور این خون مجتمع میکند. باید خیلی قدرش را بدانیم. گفتم، عزاداریهای ما، عزاداریهای مدلسازی و ساختارسازی است. ما در عزاداریمان معتقد هستیم چرا امام حسین به شهادت رسید؟ ساختارها، مدلها و برنامههایی امام را به شهادت رساندند. ما نمیتوانیم تک تک افرادی که به کربلا آمدند را توبیخ کنیم. چون آنها شخصا وظایف شخصیشان را درست انجام دادند. ما باید اجتماع و امتی را که به کربلا آمدند و امام حسین را کشتند، توبیخ کنیم. امت، ساختار، مدلی که این جریان را ایجاد کرد. «وَ لَعَنَ اللهُ اُمَّةً قَتَلَتْكُمْ»
ساختار اقتصادی غلط و آثار آن
این ساختار در بخش اقتصادیاش که عرض کردم، بنیامیه وقتی سی نفر شوند، سه ساختار را منحرف میکنند. «مالَ اللّهِ دُوَلاً»، مال خدا را بین خودشان میچرخانند. عباد خدا را بندهی خودشان میکنند، ساختار سیاسی؛ و در ساختار فرهنگی کتاب الله، یعنی دین خدا را برعکس نشان میدهند. دین را اشتباه نشان میدهند. اولویتهای دین را جابهجا میکنند. در قسمت اقتصادی که «مالَ اللّهِ دُوَلاً» هستند، اینها چه کار میکنند؟ اکثریت تسهیلات جامعه در جیب چند درصد خاص مردم میرود. مال خدا، ملک خدا به ثروتمندان یا خواص جامعه تعلق پیدا میکند؛ «... كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ... {حشر، ٧}». خدا در قرآن میگوید اقتصاد ما طوری است که پول فقط دست ثروتمندان گردش نکند. این ثروتمندان به واسطهی «عطیه» -عطیه یعنی حقوق، یعنی توزیع ناعادلانهی یک مال- مردم را به اسارت میگیرند. لذا امام حسین (ع) فرمودند: «... کُلُّکُم عاصٍ لِأمری...»، شما حرف مرا گوش نمیکنید، «غیرُ مُستَمِعٍ قَولی». چرا؟ چون «قَدِ انْخَزَلَتْ عَطِیّاتُکُمْ مِنَ الْحَرامِ»، عطیه و حقوقی که دریافت میکنید، در یک ساختار حرام است. ساختار، ساختار! نه شما آن پولی که دریافت کردید حرام است. این خیلی مهم است. دیشب پایان صحبتم یک نکتهای را گفتم، برای بعضیها شبهه شده بود. آقا مثلا فرض بگیرید ما یک نقدی به جریان بانک کردیم؛ گفتیم بانکداری باید اسلامی شود. این حرف بنده نیست، این حرف حضرت آقا است، فرمودند: از اوجب واجبات است که ما طرح بانکداریمان را اسلامی کنیم. تا این را میگوییم، یک پیرمردی میآید میگوید حاج آقا، من الان دارم از بانک حقوق میگیرم، یعنی پول گذاشتم، دارم سود بانکی میگیرم، یعنی این پول حرام است؟ نه، پول تو حرام نیست به خدا! اصلا بحث ما الان احکام فردی نیست. اصلا ما الان کاری به احکام فردی نداریم. ما داریم ساختار را بحث میکنیم. «قَدِ انْخَزَلَتْ عَطِیّاتُکُمْ مِنَ الْحَرامِ»، این ساختار باعث شده که انسانها یک جریانی در آنها پدید بیاید که بشوند «الناس عبید الدنیا». مردم شدند بندگان دنیا، دارند از دنیا فرمان میگیرند، نه از خداوند متعال. لذا ساختارها طوری مردم را در فشار قرار میدهد، که این فرد نمازش را میخواند اما نمازی زندگی نمیکند. نماز میخواند، ولی آن زندگیای که نمازخوانها باید داشته باشند را ندارد. مومنی است که دارد کافرانه زندگی میکند. این خیلی موضوع مهمی است، سبک زندگی تغییر میکند. و این برمیگردد به آن سیاستهایی که گفتم در جریان یک حکومت باید پدید بیاید.
ساختار اقتصادی اسلامی
مثلا مردم میخواهند کار بکنند؛ وظیفهی حکومت این است که اقطاع بکند، اقطاع یعنی چه؟ یعنی زمین را، انفال را، آن منابع طبیعی را که دست دولت هست، بین مردم به صورت مساوی تقسیم بکند. میدانید ما یک کتابی داریم در فقه، کتاب الاقطاع؛ کاری که دولت باید انجام بدهد، منابع طبیعی نباید دست دولت منحصر باشد. باید بین مردم باشد، البته میدانید اقطاع به ارث داده نمیشود، افراد کار میکنند، اصلش را به دولت برمیگردانند. شاید دولت صلاح بدانند الان جور دیگری تقسیم کند، ولی باید حواسمان باشد، بازار، ما در روایات داریم، دولت باید زمین و مغازه را رایگان در اختیار مردم قرار بدهد، اصل بازار باید رایگان باشد. مردم کار کنند، بعد مالیات اسلامیشان را پرداخت کنند، به نام خمس و زکات و حق معلوم للسائل و المحروم. حق معلومشان را هم پرداخت کنند، اما نه مالیات؛ حالا من باید بعدا بگویم فرق بین خمس و زکات و مالیات. خیلی فرق است. کتاب الاقطاعات، یعنی تملیکهایی که پیامبر اکرم برای مردم میکردند، منابع را میدادند میگفتند بروید کار کنید. «ذر المسلمین یرزق الله بعضهم من بعض»، مجوز بدهید مردم کار اقتصادی کردن را شروع کنند. این خودش رشد ایجاد میکند، مجوز دادن، مثلا نگاه کنید دولت میگوید این محله باید ۵ تا نانوایی داشته باشد، ششمین نانوایی بیاید، یک جوانی بیاید بگوید آقا نانوایی بزنیم، میگویند نه شما اینجا نمیتوانید نانوایی بزنید. میگوید: چرا؟ میگوید: خب اینجا ۵ تا نانوایی دارد، اما اسلام این را نمیگوید. میگوید تو برو صد تا نانوایی بزن، هیچ اشکالی ندارد. رقابت درست کن، نان بهتر، مشتری بیشتری جذب میکند. «ذروا الناس»، مردم را رها کنید. مردم خودشان بلدند بازار را متعادل کنند. دولت نباید که تصدیگری کند. باید آزاد بگذارد. یکی از بحثهای ما در بحث اقتصاد الان چه است؟ امشب ما باید ساختار اقتصادی را جمع کنیم. اقتصاد را به چه تعریف میکنند؟ میآیند میگویند تخصیص بهینه منابع محدود به نیازهای نامحدود. اصل این تعریف غلط است. کی گفته است منابع محدود؟ «آتَاكُم مِّن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَ إِن تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا»، در اقتصاد اسلامی میگوید نعمت خدا بینهایت است، «آتَاكُم مِّن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ»، شما هر چه بخواهید خداوند متعال به شما میدهد. ما در کشوری هستیم، که یک درصد جمعیت دنیا را دارد، ده درصد منابع طبیعی دنیا را دارد، آن وقت در این کشور اقتصاد باید فشل بشود، یا مریض بشود؟ ما اتفاقا برعکس میگوییم، میگوییم منابع نامحدود است، تو هر چه تلاش کنی باز از این منابع نامحدود نمیتوانی بهرهمند شوی، پس برو تا جایی که میتونی ظرفیت داری تلاشت را بکن، خیالت راحت منابع نامحدود است. نه تخصیص منابع محدود به نیازهای نامحدود را چه کسی گفته؟ ما در این چند شب کمی اقتصاد را نقد کردیم. طرح اصلی اقتصاد اسلام را بگوییم. من دیشب اصول و قواعد اقتصاد اسلامی را گفتم. طرح اقتصاد اسلام چیست؟ اسمش را رهبر عزیزمان گذاشتند: اقتصاد مقاومتی. در اقتصاد مقاومتی ما چه اصول و اساسی را داریم؟ ببینید اقتصاد مقاومتی، خود آقا فرمودند اقتصاد فقیرانه و ریاضتی نیست. اقتصاد مقاومتی همه یاد چه میافتند؟ کم بخور، نانخشک بخور. نه! اقتصاد مقاومتی یعنی اقتصادی که تو بتوانی بهترین بهرهوری را از منابع کنی.
اصل اول اقتصاد مقاومتی: عدم اسراف و شناسایی صحیح اولویتها
تا ما میگوییم اسراف، همه تصور میکنند که یعنی کم مصرف بکن. اسراف در دین اسلام یعنی تو مواظبت کن بالاترین تولید را کنی. اگر وقتت از دست برود، تولید کم بشود، این اسراف میشود. اگر جوان ما با بینهایت استعدادی که دارد، آرزو داشته باشد که برود و پشت میز بنشیند که در طول روز فقط دو تا امضا کند، این بالاترین اسراف است. الان نگاه کنید من تا میگویم مثلا اسراف، این جمله خیلی معروف که از ابتدا در گوش همهی ما میکردند یادمان میافتد: آقا شما مواظب باش یک دانه برنج از بین نرود. بعد سریع محاسبه میکند اگر یک دانهی برنج دور ریخته بشود، جمعیت ما ۸۰ میلیون است، ۸۰ میلیون دانهی برنج. هر دانهی برنج حدود یک گرم، هر هزار دانهی برنج یک کیلوگرم، ۸ تن برنج در طول روز، ۲۴۰ تن برنج در ماه، ۲۸۸۰ تن در سال دور ریخته میشود؛ خب مواظبت بکنیم. پس یک دانهی برنج را دور نریزیم. بعد این خانم ما که میخواهد مثلا بیاید غذا درست بکند، دو سه ساعت وقتش را بگذارد، که موقع آبکش برنج مواظب باشد یک دانهی برنج هم دور ریخته نشود، چون یک دانه برنج باعث میشود، ۲۸۸۰ تن برنج از بین میرود. بعد ما اصلا یادمان نیست که در اسلام دربارهی تولیدگری خانمها چقدر روایات داریم. آن یک ساعتی که از آن خانم، ۵ دقیقه، 10 دقیقه تلف بشود؛ آن اسرافش بیشتر است یا آن یک دانهی برنج؟ اینجا بحث اولویتها مطرح میشود. یکی از اصول اساسی اقتصاد مقاومتی اصلاح الگوی مصرف، یعنی چی؟ یعنی مصرف کارآمد و ثمربخش. مواظب باش مشغول نشویم به یک سری اموری و بعد مهمترین اسرافها را ما انجام دهیم. جوان ما یکطوری برایش برنامهریزی نشود که از استعدادش استفاده نشود. شما نگاه بکنید. این ماشینهایی که ما داریم سوار میشویم مثلا هزار قطعه دارد. این هزار قطعه، دولت میآید تصدیگری میکند، چه میگوید؟ میگوید مثلا همه این قطعهها باید برود در فقط دو شرکت خاص تولید بشود. حالا اگر بیایند به جوان ما بگوید تو که از دانشگاه صنعتی شریف آمدی و از دانشگاه صنعتی فلان درس خوندی و بالاترین نخبه کشور ما هستی، تو بیا در کارگاههای محلی با رفقای خودت قطعه تولید بکن. من دولت استانداردهایی را تعیین میکنم، اگر این قطعهها آن استانداردها را داشته باشد؛ من این قطعات را از تو میخرم. یعنی نه اینکه تو کارمند من باشی، اجیر من باشی، که این فرد بگوید چه من نخبهگری بکنم، چه نکنم، چه بهترین قطعه را تولید کنم، چه نکنم، من حقوقم ۱۰ میلیون تومان است. ولی آن وقتی در کارگاه خودش قطعه تولید بکند و دولت بیاید و از او خریداری بکند، او هم به سمت بازار رقابت میرود. ببین عرض من چه است؟ کارآمدترین راه برای اینکه ما چگونه از این جوان خودمان استفاده کنیم، این میشود اصلاح الگوی مصرف. الان یک جوان پراستعداد میرود در یک کارخانه و حالا چه کار میکند؟ یک کار روتین را انجام میدهد و او هم کارمند یا حقوقبگیر یک شرکتی است.
ادامه اصل اول: کار مشارکتی در ساختار اقتصادی صحیح
من دیشب چه عرض کردم؟ گفتم اصلا در اسلام اجیر شدن و حقوقبگیر و کارمند بودن به شدت مکروه است. البته تو دوباره ناراحت نشوی. آقا ما الان همهمان کارمند هستیم. بله! همگی در ساختار اقتصادی غلط همه کارمند شدیم. اما ساختار اقتصادی درست چیست؟ ما باید سهامدار باشیم. ما باید شریک باشیم. ما باید خودمان در آن فضای تولیدی جامعه دخیل باشیم. ما باید درصد بگیریم. ما باید، ببینید خیلی نکته مهمی است. اسنپیها را نگاه کنید. اگر آن شرکت اسنپ میگفت: شما بروید 8 ساعت کار کنید، من به شما حقوق میدهم. افراد چه کار میکردند؟ از زیرکار در میرفتند. اما خود این راننده محترم چه احساس میکند؟ میگوید: من دارم روی پای خودم هستم. خودم دارم برای خودم کار میکنم. حقوقبگیر نیست. لذا شبانهروز کار میکند. آنوقت یک دولتی پدید میآید که میگوید من هر چقدر درمیآورم، فقط دارم بین اعضای خودم تقسیم میکنم.
ادامه اصل اول: نکوهش تنبلی و تاکید بر داشتن برنامه برای کسب روزی در دین
خود جریان حقوقبگیری آنقدر ما در روایات، من مقداری این قسمت از آن را بگویم. میدانید یکی از اصول اقتصاد مقاومتی این اصل است: تولید حداکثری در برابر روحیه تنبلی و پشت میز نشینی. «انی لابغض الرجل ان یکون کسلاناً عن امر دنیاه...»، من متنفرم از جوانی که نسبت به امر دنیا تنبلی بکند. یعنی برنامهریزی نکند، بهترین بهرهوری را از دنیا ببرد، از صبح زود. خانمی هست، در روایت دارد که این خانم صبح زود، سحر میآمد مینشست، شروع به نخریسی کردن میکرد. در تفسیر عیاشی هست. «مره ابراهیم نخعی علی الامرۀ جالسۀٌ علی باب دارها بکرۀً»، از سحر جلوی در خانه مینشست و نخریسی میکرد. بعد او خندهاش گرفت و گفت: چرا سحر نشستهای؟ گفت: همین جایی که ایستادهای و راه میروی، امیرالمومنین (ع) سحری از اینجا رد شد. «یا ام الحسن! ما تصنعین؟»، چه کاری انجام دهی؟ گفتم: آقا، مشغول نخریسی هستم. حضرت یک لبخندی زدند، فرمودند: «اتقی بکسب»، بهترین و پاکیزهترین کسب را انجام میدهی. اصلا بگذارید من بعداً به این موضوع راجع به کارکردن خانمها میرسم.
خدا در قرآن میفرماید: «... وَ استَعمَرَكُم فيها...»، ما زمین را در اختیار شما قرار دادیم. بینهایت زمین، بینهایت فضایکاری، بروید کار کنید و زمین را آباد کنید و هر چه از زمین را که آباد کنید، شما مالک آن زمین میشوید. «قالَ موسى عليه السلام: يا ربِّ، أيُّ عِبادِكَ أبغَضُ إلَيكَ؟ قالَ: جِيفةٌ باللّيلِ بَطّالٌ بالنّهارِ.»، افرادی که در روز نمیدانند، دقیقا باید چه کاری انجام بدهند. از سحر مشغول کار نمیشوند. ساختار اقتصادی ما کاری کرده است که افراد تصور کنند، ساعت 8 صبح بروند در ادارهای و یک چند ساعت پشت میز بنشینند. 2 بعد از ظهر هم سریع برگردند و به قول آن بنده خدا، سهشنبه بعد از ظهر هم که میشود، حواسشان برود به شمال و فلان... این الان میشود کار، کار نیست. ساختار اقتصادی ما را اینطور بار آورده است. حالا چقدر در این موضوع روایت داریم. ببینید «أوحى الله عزوجل إلى داود (عليه السلام): اِنَّکَ نِعْمَ الْعَبْدُ...» خدا به حضرت داوود (ع) وحی فرستاد: تو بندهی خوبی هستی. «... اذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الْأَيْدِ إِنَّهُ أَوَّابٌ»، ولی خدا آرام میگوید: «... لَوْلا اَنَّکَ تَاْکُلُ مِنْ بَیْتِ الْمالِ...»، تو بندهی خوبی هستی، فقط یک شرط داشت. ای کاش پول مفت نمیخوردی! چرا؟ چون حضرت داوود (ع) عبادت خدا را میکرد. با خدا مناجات میکرد، از بیتالمال شکم خودش را سیر میکرد. خدا گفت: این کار تو باعث میشود دیگر تو را دوست نداشته باشم. «... وَ لا تَعْمَلُ بِیَدِکَ شَیْئا...»، داوود چرا کار نمیکنی؟ شغل تو این شده که عبادت کنی و از بیتالمال تغذیه کنی؟ کارمند شدی؟ «... داوُودُ علیه السلام اَرْبَعِینَ صَباحا»، چهل صبح گریه کرد. «فَاَوْحَی اللّهُ اِلَی الْحَدِیدِ»، خدا به آهن دستور داد، «... وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ»، ما آهن را برای داوود نرم کردیم. لذا داوود با دست خودش زره درست میکرد. روزی یک زره درست میکرد، 360 زره در سال، میفروخت و از کار خودش پول در میآورد. خدا گفت حالا شدی «... نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ»، حالا شدی بندهی صالح من. لذا امیرالمومنین در نهج البلاغه خطبه 160 میفرماید: «وَ إِنْ شِئْتَ ثَلَّثْتُ بِدَاوُدَ صَاحِبِ الْمَزَامِيرِ وَ قَارِئِ أَهْلِ الْجَنَّةِ». خب این آقایی که وقتی مناجات با خدا میکرد، همهی عالم همراهش مناجات میکردند، کارش چی بود؟ شغلش چی بود؟ چه تلاش تولیدیای داشت؟ امیرالمؤمنین (ع) میفرماید: «كَانَ يَعْمَلُ سَفَائِفَ الْخُوصِ بِيَدِهِ»، زنیبل بافی میکرد. «وَ يَقُولُ لِجُلَسَائِهِ أَيُّكُمْ يَكْفِينِي بَيْعَهَا»، من تولید میکنم چه کسی تجارت بکند؟ یه عدهای باید بروند تجارت کنند. حالا من دارم میگویم تولید، بگویم قسمت کاسبی چقدر در روایات تاکید شده است! آقا بروید کاسبی کنید! بروید تجارت کنید! «الْبَرَکةُ عَشْرَةُ اَجْزاءٍ: تِسْعَةُ اَعْشارِها فِى التِّجارَةِ»، نه دهم برکت، در تجارت و کاسبی کردن است. همهاش تولید نیست. اگر همه بخواهند تولید بکنند، یک عدهای هم باید توزیع بکنند، نظام توزیع. تولید، تجارت، اینها هیچکدام کارمندی و حقوق بگیری نیست. تولید، تجارت. من خیلی خوشم آمد یک طرحی میخواهد اجرا شود، حالا دعا کنیم اجرا شود؛ یک قراردادی بین کمیته امداد امام خمینی و جای دیگر و جای دیگر، ایجاد شد. من فقط خبرش را خواندم. انشاءالله در همهی کشور این اتفاقات بیفتد. کمیته امداد نیاید به خانوادههای مستضعفی که در روستاها یا در شهرهای کوچک زندگی میکنند، پول یا صدقه دهد، «نَستَجیرُ بِاللَّهِ»، در جامعهی اسلامی این کار را نباید بکنند. بیاید به خانوادهای که یک جوان دارد، بله خانوادهای که همهی آنها پیرند، از بیتالمال باید به آنها پول داد، این هیچ؛ آن هم وظیفهی دولت اسلامی است. اما خانوادهای که جوان دارد، گفتند ما سی و یک رأس گوسفند سهقلوزا با یک قوچ به آنها میدهیم، در قالب وام خود اشتغالی، اینها، این گوسفندها، ظرف دو سال سه بار زایمان میکنند، اینها سهقلوزا و چهارقلوزا هستند. این سی و یک رأس گوسفند ماده که سه بار در طول دو سال زایمان بکنند، ببینید چند تا گوسفند ایجاد میکند. خودشان محاسبه کردند گفتند طی دو سال حداقل صد و پنجاه رأس گوسفند تولید میشود. خب، این صد و پنجاه رأس گوسفند که تولید شود، از محصولی که این گوسفند میدهد، آرام آرام شروع به برگرداندن پول آن گوسفندهای اصلی که دادند، میکنند. یعنی دو سال به آنها تنفس میدهند. در این دو سال اینها چه کار میکنند؟ گلهدار میشوند. دولت میتواند این کار را بکند. کمیته امداد نباید این کار را بکند، اصلا دولت باید این کار را بکند.

فعالیت اقتصادی خانمها
فضای دیگر... حالا من گفتم یه قولی دادم دربارهی خانمها، حالا فکر میکنید تازه فقط مردها باید تولید بکنند؛ نه آقا! خانمها باید چه کار بکنند؟ آنها فقط باید در خانه بخوابند و بشینند. نه اینطور نیست! حضرت آقا یک جملهی قشنگی گفتند؛ فرمودند: من با اشتغال خانمها بسیار موافق هستم. فقط باید بدانند که وظیفهی اصلی آنها فرزندداری است. این را شما بروید با روایات نگاه بفرمایید، میبینید چقدر در روایات ما، یعنی در تمدن پیغمبر اکرم (ص)، خانمها در خانه شغل داشتند. زینب بنت جحش، دخترعمهی پیغمبر اکرم (ص) و همسر پیغمبر اکرم (ص) است. «كَانَتْ زَيْنَبُ اِمْرَإِهْ صِنَاعَ اَلْيَدَيْنِ»، صنعتگر دست بود؛ صنایع دستی تولید میکرد. «كَانَتْ تُدْبَغُ وَ تُخْرَزُ»، دباغی میکرد و خرازی میکرد. «وَ تَبِيعُ مَا تَصْنَعُهُ»، به دست جوان مدینه و مکه میداد، آنها بروند چه کار بکنند؟ بفروشند و سودش را در بین فقرا توزیع میکرد. این خانهی پیغمبر است. آقا دیگر چه؟ پیغمبر اکرم (ص) فرمودند:«عَلِّمُوهُنَّ المِغْزَلَ»، به خانمهایتان واجب است که نخریسی یاد دهید. خانم در خانه باید تولیدگر باشد. حضرت زهرا (س) لیف تولید میکردند، امیرالمؤمنین (ع) فروختند. اصلا امالمؤمنین، حضرت خدیجه (س)، مادر حضرت زهرا (س)، یادمان رفته که ایشان بزرگترین تاجر جهان بود؛ جزء بزرگترین تجار بود. یعنی در کشورهای اطراف، شام و بصره و عراق، همه حضرت خدیجه (س) را به عنوان یک خانم تاجر میشناختند. همسر پیغمبر اکرم (ص)، مادر حضرت فاطمه زهرا (س)، که مقامش قابل وصف نیست. «إنَّما رَخَّصَ رَسولُ الله لِنِّساء فِی الخُروج فِی العیدین لِلتَّعرُّضَ فِی الرِّزق»، پیامبر اکرم (ص) به خانمها اجازه داد که کسب بکنند، کاسبی بکنند، پیغمبر اکرم (ص) اجازه دادند. این فضای دین اسلام است. بعدش هم حضرت فرمودند: سرمایهتان را هم مواظبت کنید، نفروشید. که چه بشود؟ حضرت فرمودند: اگر کسی سرمایهی کارش را بفروشد و از بین ببرد، دیگر رفته، مگر اینکه سرمایهاش را برای سرمایهی کاری بالاتر بفروشد، نه اینکه برود مثلاً طلا و سکه و دلار و بورس بگیرد؛ سرمایهی کاری را که نمیدهند این کار را بکنند! اینکه سرمایهی اقتصادی نیست! مغازه داری، برو مغازهی بزرگتر بخر. خانه داری، خانهات را توسعه بده. اما متأسفانه در فضای اقتصادی الان... حضرت فرمودند: اگر کسی خانهاش را بفروشد برای یک کار دیگر صرف بکند، انگار پولش را دود کرده و به آسمان رفته.
اصل دوم اقتصاد مقاومتی: آفت زیاده خواهی در جوامع امروزی
من دو تا قاعدهی دیگر سریع خدمتتان عرض بکنم، عرضم را تمام بکنم. در بحث اقتصاد مقاومتی، زیادهخواهی و استفادهی چیزی بیش از آنچه نیاز انسان است، در اقتصاد مقاومتی ممنوع است. «اِنَّ مِنَ الصِّرف اَنتَ کُلُّ مُجتَهَیتَ»، یکی از مشکلات نظام اقتصادی غرب چیست؟ اشتهای انسانها را زیاد میکند، بعد انسانها به این راحتی سیر نمیشوند. آقا انسان با یک نوع پنیر سیر میشود، آنها دویست نوع پنیر تولید میکنند! بعد انسانها زیادهخواه میشوند. آسایش مردم بیشتر میشود، اما آرامششان کمتر میشود. تجملخواهی، زیادهخواهی، لذا جریانی پدید میآید، طرف یک تلویزیون دارد، دارد مشاهده میکند، تصویر دارد، رسانه است، به درد جامعه میخورد، تا یک مارک بعدی میآید، آن مارک بعدی را میخواهد! آقا تو داری تصویر را میبینی، چرا؟ خب آن خوشگلتر است! آن کار را خراب میکند.
ادامه اصل دوم: قناعت، کلید برخی مشکلات اقتصادی
لذا حضرت فرمودند: «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَیْراً...»، اگر خدا بندهای را دوست دارد، روحیهی قناعت به او میدهد. امیرالمؤمنین، «اِنَّ عَلیّا إجتازَ بِقَصّاب وَعِندَه لَحمٌ سَمين»، حضرت از یک قصابی عبور کردند، دیدند یک گوشت پرواری خیلی خوبی آمده. حضرت یک نگاهی به آن کردند، او [قصاب] گفت: آقا من دوست دارم این را به شما بفروشم. حضرت دست در جیبشان کردند، دیدند که الآن پول نیست. یادتان هست دیگر، گفتم چه؟ گفتم امیرالمؤمنین درآمد بسیار عظیمی دارند اما یکجا همه را به فقرا میدهند. پول در جیبشان نبود. آن قصاب گفت که: آقا گوشت پرواری خوبی است، بگیر پولش را فردا بده. امیرالمؤمنین علی علیهالسلام فرمودند: «أنَا أصبَرُ مِنکَ»، من صبرم بیشتر است. به شکمم وعده میدهم اما به تو وعده نمیدهم. «أنَا أصبَرُ عَنِ الَّحْم»، من از گوشت صبر میکنم، یعنی خودم را مقروض و مدیون نمیکنم. یک ساختار اقتصادی هست که انسانها را مقروض و مدیون میکند. انسانها را زیادهخواه میکند، مقروض میشوند. «اللَّهُمَّ ارْزُقنى التَّجافِىَ عَنْ دارِالغُرُورِ»، امام سجاد علیهالسلام، پسر امام حسین (ع) که گفتم، ساختار را میخواهند درست بکنند، شب بیست و هفت ماه رمضان، یک شب تا صبح فقط این ذکر را گفتند: «اللَّهُمَّ ارْزُقنى التَّجافِىَ عَنْ دارِ الغُرُورِ». «تجافی» میدانید یعنی چه؟ شما در نماز جماعت که دیر میرسید، تشهد را باید تجافی بکنید. «التَّجافِىَ عَنْ دارِ الغُرُورِ»، یعنی در دنیا آدم باید اینطوری بنشیند، نه خودش را رها بکند، میشود زیادهخواهی، نه رهایش بکند بلند شود، این میشود بعضی از عرفانهای کاذب. «تجافی»، یعنی به قدر اینکه نیاز دارد، مصرف بکند، تولید بکند، همه را در راه خدا بدهد، این تجافی میشود. ما شکممان کوچک است. اینقدر خودمان نیاز نداریم، اما وظیفهمان این است که جامعه را به فعالیت بیندازیم، این میشود «تجافی». دستور تجافی به ما دادهاند. به این «روحیهی قناعت» میگویند، یعنی تو خودت را مقروض نکن. تو به شکمت وعده بده، نه زیر بار قرض بروی. امام حسین علیهالسلام شب عاشورا چه کار کردند؟ هرکسی که مقروض بود را بیرون کردند. فرموند: در لشکر ما آنهایی که زیر دین هستند را ما راه نمیدهیم. کار اقتصادی باید به گونهای باشد که تو همیشه تولیدگر باشی و روی پای خودت هم باشی. نه اینکه در بازار مصرف مدام مقروض بشوی.
اصل سوم اقتصاد مقاومتی: مواسات
آخرین اصل فضای اقتصاد مقاومتی، یک اصلی است که من باید در فضای روضه آرام آرام برایتان توضیح بدهم و آن هم «مواسات» است. مواسات همان حالت امیرالمومنین، که حضرت فرمودند چه؟ فرمودند: من تولید میکنم، بالاترین ثروت را دارم، اما هیچ چیز برای خودم نگه نمیدارم. امیرالمومنین رفتند در بازار، شمشیر خودشان را فروختند، فرمودند: به خدا قسم اگر من برای شامم نیاز نداشتم، شمشیرم را نمیفروختم. میدانید یعنی چه؟ یعنی حضرت میخواهند یک جملهای را به ما بگویند، آن هم کلمه مواسات است. ما تا میگوییم مثلا زهد همه یاد فقر میافتند، میدانید مواسات مرحله بعد از زهد است. زهد یعنی چه؟ یعنی تو بخواهی که نخواهی. یعنی تو کسب ثروت کنی که به دیگران وابسته نباشی. «باب الاستغنا عن الناس»، به این میگویند زهد. امام باقر علیهالسلام تلاش میکردند، در زمین کشاورزی عرق میریختند، یک نفر آمد گفت آقا چرا اینگونه رفتار میکنید؟ حضرت فرمودند: این کار را میکنم که به تو وابسته نشوم. این میشود زهد. زهد یعنی این که جمع نکنی، تولید ثروت کنی، در جامعه پخش کنی. حالا موقع پخش کردن اگر اصلا خودت را در نظر نگیری فقط مردم جامعه را در نظر بگیری، کاملا از خودت بگذری برای دیگران میشود مواسات. «وَ مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُم»، خودخواهیاش را در این میبیند که به دیگران بدهد. نمیدانم من چه قدر میتوانم مواسات را توضیح بدهم؟ « وَ مَا تُنْفِقُوا»، اولا باید داشته باشی که انفاق کنی. ثانیا باید این روحیه را داشته باشی که اگر به دیگران بدهی احساس کنی که داری برای خودت جمع میکنی، و همه را در راه خدا بدهی، به این مواسات میگویند. تمام تلاشت برای خلق خدا باشد، به این مواسات میگویند.
مقام حضرت ابالفضل
بگذارید من کمی از ابالفضل العباس بگویم بهتر بحث جا میافتد. بحثم را با یک سوال شروع میکنم. چه خصوصیتی در حضرت ابالفضل بود که پنج امام دست حضرت را بوسیدند؟
پنج امامی که تو را دیدهاند/ دست علمگیر تو بوسیدهاند
میدانید امامان ما نهی کردند که ما همینطور دست هر کسی را ببوسیم. جوانها، شما دست سه نفر را بیشتر حق ندارید ببوسید، یکی پدرتان، یکی استادتان، یکی امامتان. دست این سه نفر را میتوانید ببوسید، آدم نمیتواند دست هرکسی را ببوسد. حضرت ابالفضل چه مقامی داشتند، چه رتبهای داشتند، پنج امام دست ایشان را بوسیدند؟ چه خصوصیتی در حضرت ابالفضل بود؟ چه خصوصیتی در حضرت ابالفضل بود که امام حسین علیه السلام در عصر تاسوعا فرمودند: «اِرْکَبْ بِنَفْسِی أَنْتَ، یا أَخِی، حتی تَسْأَلْهُمْ عَمّا جاءَ بِهِمْ»، جانم فدای تو شود، برو بر مرکب بنشین، بپرس دشمن چه میخواهد که دارند نزدیک میشوند. چرا امام حسین گفتند جانم فدایت شود؟ چه خصوصیتی در او بود؟ در زیارتنامه حضرت ابالفضل، میدانید ما کلا ۳ امامزاده داریم که زیارتنامه مخصوص دارند، یکی حضرت ابالفضل، یکی حضرت فاطمه معصومه، یکی هم حضرت علی اکبر. اینها زیارتنامه مخصوص دارند، باقی، مثلا حضرت عبدالعظیم، با همه آن عظمتی که دارند زیارتنامهشان شبیه حضرت معصومه سلام الله علیها هست؛ یعنی علما انشا کردند، زیارتنامه مخصوص ندارند. آن وقت در زیارتنامه مخصوصی که امام صادق برای حضرت ابالفضل فرمودند، فرمودند: «لعن الله من جهل حقک»، خدا لعنت کند کسی که حق تو را نشناسد. خیلی عظیم است. یعنی حضرت ابالفضل یک حقی دارند یک عظمتی دارند که اگر کسی کوتاهی کند و آن عظمت را نشناسد، خدا لعنتش کند. چه حقی است آن حق، که ملعون است اگر کسی آن حق را نشناسد؟
مقام حضرت ابالفضل (ع) و مواسات ایشان
حضرت علی اکبر، شهید مطهری میگوید، میگوید شب عاشورا رو کرد به عمو جانشان حضرت ابالفضل العباس، گفت آقا ما مطیع شما هستیم، ما در خدمت شما هستیم. این در زیارتنامهی حضرت امام صادق (ع) هم هست که آقا من مطیع شما هستم، امام صادق (ع) میفرماید، یعنی چه؟ حضرت ابالفضل مگر که بود؟ امام سجاد (ع) پسر حضرت ابالفضل را مشاهده کردند، فرمودند؟ «فستعبر»، حضرت شروع به گریه کردند، فرمودند: «فأبدله الله بهما جناحين يطير بهما مع الملائكة في الجنة»، خدا به پدر تو به جای آن دو تا دستی که بریده شد، دو تا بال در بهشت داده. آزادترین فرد در عالم که دارد همینطور سیر میکند حضرت ابالفضل است. «و إِنَّ للعبّاس عندَاللهِ مَنزِلَةً یَغبِطُهُ بِها جَمیعُ الشُهداء یَومَ القِیامَة»، حضرت مقامی دارد که همهی عالم به او غبطه میخورند، این مقام مال چیست؟ سرّش در همین یک کلمه است، امام زمان (عج) در ناحیهی مقدسه اینگونه میفرماید: «السَّلامُ عَلَی أبى الفَضلِ العَبّاسِ بنِ أمیرِ المُؤمِنینَ، المُواسى أخاهُ بِنَفسِهِ»، سلام بر حضرت ابالفضل، كسی كه رابطهاش با امام حسين (ع) رابطهی مواسات بود. خود امام حسين (ع) نسبت به خداوند مواسات كرد، يعنی چه؟ به قول اساتید میگویند امام حسین (ع) سفره تکاند. یعنی عصر عاشورا به خدا گفت: خدایا من دیگر هیچ ندارم، گفتم مواسات یعنی چه؟ تو از همه چیزت بگذری. اگر ذرهای برای خودت نگه داری میشود: زهد. اگر همان ذره را هم نگه نداری، بگذری، بگویی من هیچ برای خودم نمیخواهم، میشود: مواسات. حضرت ابالفضل العباس تنها کسی است که در کربلا با این لقب نامیده شده. برای همین گفتم آینهی امام حسین (ع) است. چون امام حسین (ع) «المواسی بالله» است، لذا اسم امام حسین (ع) شد چه؟ شد خون خدا، ثارالله. چون هیچی دیگر از خودش ندارد شد خون خدا، شد ثارالله. تنها کسی که این حالت را نسبت به خود امام حسین (ع) داشت ابالفضل العباس بود، راجع به این موضوع باید فردا مفصل صحبت بکنم، که آن وقت این کلمات وفا و المطیع لله و رسوله و لامیرالمومنین و ... همهاش دیگر پدید میآید، ابالفضل العباس که بود؟ «یا کاشف الکرب عن وجه الحسین (ع)». وقتی امام حسین (ع) این حالت را در ابالفضل العباس نگاه میکرد همهی غم و غصه از او باز میشد، همهاش باز میشد.
جوانهای نابغه، نمونهی مواسات
عزیزان، به کنار شما جوانهایی نشستهاند، من این را باید اول روضه بگویم، کنار شما جوانهایی نشستهاند که این جوانها در دنیا طالب دارند. در دنیا برایشان دعوتنامه نوشته میشود میگویند شما بیایید در خدمت نظام ما. اینها خودشان را در خدمت نظام امام حسین (ع) کردهاند. من برای خصوص این جوانهای نابغهای که در همین جمع بزرگ شدند و درس خواندند، آن کاری که انجام میدهند، اسمشان را میگذارم مواسات، عزیزان ما کسانی که ثانیه ثانیهشان را در دنیا میتوانند بخرند و اینها بفروشند با چه قیمتهایی، یک کارهایی عجیب و غریب انجام میدهند، میگویند حاج آقا ما 18500 تا غذا درست کردیم بردیم در بیمارستانها برای آن پرستارهایی که، خود این جوانهای نابغهی دنیاها، همینهایی که دائما دارد برایشان نامه فرستاده میشود، میدهیم به آن پرستارهایی که دارند زحمت میکشند بیمار کرونایی درست میکنند. من اسم این را مواسات میگذارم، این از زهد گذشته. چون وقتی شما بیایید در فضای دانشگاه و آن رقابت علمی، میبینید ثانیهای با هم دارند رقابت میکنند ولی یک عدهای هر چه دارند و ندارند خرج میکنند، میگویند من در فضایی به نام «مواسات و همدلی مؤمنانه» میخواهم همهی استعدادهایم را خرج کنم برای اینکه فعلا این فضا رد شود. وقتی آن پرستار متوجه میشود که دانشجوی دانشگاه صنعتی شریف، بهترین دانشگاه کشور، برایش این کار را انجام داده روحیهی خاصی میگیرد. خودشان برای من گفتند.
بعد میگوید ما در پویش کریمانه، یازده هزار بستهی سیصد هزار تومانی، در چهارده استان توزیع کردیم. خودمان در استانها رفتیم. میدانید این جوانها الگوی دانشجویان کشور هستند. آن وقت وقتی این جوان الگو بیاید این کار را انجام دهد، این میشود ساختاری که ما در ساختار امام حسین دنبال آن هستیم. به این مواسات میگویند.
یا کاشف الکرب عن وجه الحسین.