کلاسِ درس، جایِ عجیبی بود.
برایِ دیگران، اینجا جایی برایِ شنیدنِ درس بود، اما برایِ من، یک هزارتویِ پر از نویز.
معلم دارد دربارهیِ تاریخِ جنگها حرف میزند. من سرم را با ریتمی منظم بالا و پایین میبرم. تظاهر کردن، تنها مهارتی است که در آن استاد شدهام. همهچیز را با دقتِ تمام نگاه میکنم؛ کلماتِ معلم مثلِ مته در گوشم فرو میروند، اما وقتی به مرکزِ حافظهام میرسند، غیب میشوند. انگار کسی در پسزمینهیِ مغزم، تمامِ این اطلاعات را با بیرحمی پاک میکند.
زنگ که میخورد، وحشتِ همیشگی سراغم میآید. دستم را توی کیفم میبرم. نیست. باز هم کلیدِ خانه را گم کردهام. کیف را خالی میکنم روی میز؛ مدادها، پاککنِ نیمهشده، کتابِ زبان که دیشب تا ساعت سه صبح سطر به سطرش را حفظ کرده بودم اما حالا حتی یک کلمهاش را به یاد نمیآورم... کلید نیست.
دستانم میلرزند. چشمانم را میبندم و نفسِ عمیقی میکشم. دیگر صدایِ کلاس و همهمهیِ بچهها را نمیشنوم. حالا فقط صدایِ چرخدندههایِ عظیمِ کارخانه اسباب بازی در زیرزمینِ ذهنم میپیچد. آنجا، در تاریکیِ مطلق، من کلیدِ دیگری دارم. کلیدِ طلاییِ دربِ اصلیِ کارخانه که هیچوقت گم نمیشود. وقتی آنجا هستم، دیگر "آن دخترِ فراموشکارِ حواسپرت" نیستم. من مهندسِ اسباببازیهایی هستم که کودکیِ ازدسترفتهیِ دنیا را ترمیم میکنند.
شاید در دنیایِ واقعی، فرمولها از ذهنم میپرند و کلیدهایم را در ناکجاآباد جا میگذارم، اما در زیرزمین، من تنها کسی هستم که میداند چطور یک دنیایِ بینقص بسازد. شاید فراموشی، بهایِ سنگینی بود که برایِ زنده ماندن در آن کارخانه اسباب بازی میپرداختم
_______________________________
تشخیصِ رهایی
سالها گذشت. دبیرستان، دانشگاه و تمامِ سالهایِ «عادی» بودن، برایِ من مثلِ راه رفتن رویِ بندِ رخت بود. همه چیز خوب به نظر میرسید، اما من همیشه ترس داشتم که سقوط کنم. ترس داشتم که ناگهان وسطِ یک کارِ مهم، «موتورِ مغزم» خاموش شود یا «کارخانهام» اعلامِ ورشکستگی کند.
یک روز، در سیسالگی، وقتی در مطبِ دکتر نشسته بودم، هنوز همان حسِ دختربچهیِ کلاسِ ریاضی را داشتم. ترس از اینکه الان دکتر بگوید: «مشکلِ تو این است که تنبلی. مشکلِ تو این است که نمیخواهی تمرکز کنی.»
اما دکتر نگفت. او به نتایجِ تستها نگاه کرد، بعد به من. لبخندی زد و گفت: «صحرا، تو تنبل نیستی. تو فقط با یک سیستمِ عاملِ متفاوت متولد شدی. چیزی که بقیه "حواسپرتی" میبینند، در واقع "تمرکزِ چندگانه" است. تو داری در دنیایی زندگی میکنی که برایِ مغزِ تو طراحی نشده است. به این میگویند ایدیاچدی (ADHD).
آن روز، کلمهیِ «ایدیاچدی» مثلِ آخرین قطعهیِ پازل در جایِ خودش نشست.
انگار کسی چراغهایِ کارخانهیِ ذهنم را روشن کرد. دیگر لازم نبود با خودم بجنگم. دیگر لازم نبود خودم را بابتِ فراموش کردنِ کلیدها، احمق خطاب کنم. من احمق نبودم؛ من فقط «سیمکشی» متفاوتی داشتم. موتورِ من پرسرعتتر از بقیه کار میکرد و اگر یاد میگرفتم چطور سرعتش را تنظیم کنم، میتوانستم فراتر از بقیه پرواز کنم.
معماریِ کارگاه
ده سال بعد.
کارگاهِ کوچکِ من بویِ چوبِ تازه، روغنِ روانکننده و رنگِ اکریلیک میدهد. پشتِ میزِ کارم نشستهام. رویِ میز، آخرین پروژهام قرار دارد: یک اسباببازیِ مکانیکیِ پیچیده که طراحیاش از همان جغدهایِ خیالیِ دورانِ مدرسهام الهام گرفته شده. جغدی که وقتی کوکش میکنی، نه تنها راه میرود، بلکه با چشمهایِ شیشهایاش به محیطِ اطراف واکنش نشان میدهد.
سالها طول کشید تا یاد بگیرم با حافظهیِ سوراخم بجنگم. حالا، کارگاهِ من پر از «لنگرهایِ حافظه» است. رویِ تمامِ درها، برچسبهایِ رنگی چسباندهام. رویِ میزِ کارم، سه تا دفترچهیِ یادداشت دارم: یکی برایِ ایدههایِ ناگهانی، یکی برایِ قرارهایِ ملاقات، و یکی برایِ «کارهایی که وسطِ کار یادم میافتد و نباید انجام دهم».
هنوز هم پیش میآید که وسطِ رنگکاریِ چرخدندهها، یادم میافتد که باید قبضِ برق را بدهم. قبلاً این یعنی یک ساعت خیره ماندن به دیوار و غرق شدن در افکارِ دیگر. اما حالا؟ حالا یاد گرفتهام که آن فکر را بنویسم—همانجا، رویِ تختهسیاهِ کنارِ دستم—و بعد، مثلِ یک مهندسِ بیرحم، به سراغِ کار اصلیام برگردم. من یاد گرفتهام که مغزِ من، «حافظهیِ کوتاه مدت» ضعیفی دارد، پس «حافظهیِ محیطی»ام را تقویت کردهام. کارگاهِ من، حافظهیِ خارجیِ من است. اگر چیزی را رویِ دیوار نبینم، انگار وجود ندارد. پس همهچیز را جلویِ چشمم میگذارم.
سرمایهگذارِ استودیویِ «خیالپرداز» با تحسین به ظرافتِ چرخدندهها خیره شده است. او با تعجب میپرسد: «صحرا، چطور اینقدر دقیق ایدههایت را از دلِ آن همه پیچیدگی بیرون میکشی؟ طراحهایِ دیگر میگویند کار کردن با تو سخت است چون انگار مدام در دنیایی دیگر سیر میکنی. اما نتیجهیِ کارت... نتیجهات بینقص است. انگار کلیدِ حلِ تمامِ معماها دستِ توست.»
دست میبرم و کلیدِ نقرهایِ کارگاه را از جیبم درمیآورم و رویِ میز میگذارم. برخلافِ دورانِ کودکی که کلیدها همیشه در جیبهایِ سوراخِ من گم میشدند، حالا این کلید همیشه سرِ جایش است. من یاد گرفتهام چطور «سیستمِ ثبتِ وقایع» مغزم را با همین کلیدهایِ واقعی مدیریت کنم.
لبخند میزنم. دیگر لازم نیست بابتِ آن «کارخانهیِ زیرزمینیِ» پر از ایده که در سرم میچرخد، عذرخواهی کنم.
میگویم: «من ایدیاچدی دارم. مغزِ من مثلِ یک کارخانهیِ پرسرعت است که نمیتواند دست از کار بکشد. سالها فکر میکردم این یک نقص است؛ یک "فراموشکاریِ مزمن". اما بعد فهمیدم سیمکشیِ من فقط متفاوت است. من آنقدر در جزئیاتِ ایدههایم غرق میشدم که دنیایِ واقعی را فراموش میکردم. حالا یاد گرفتهام چطور از این "تمرکزِ شدید" استفاده کنم. من آن ایدههایِ فراری را، یکییکی، به این اسباببازیهایِ کوکی تبدیل میکنم تا بچههایی که مثلِ من فکر میکنند، فکر نکنند که "معیوب" هستند.»
او به اسباببازی نگاه میکند و من به دستهایم؛ دستهایی که دیگر لرزان نیستند. دیگر ترسِ گم کردنِ کلیدها را ندارم، چون حالا میدانم کلیدِ من، نه در جیبم، بلکه در درکِ خودم از دنیایی است که با آن متفاوتم.
من حالا میدانم: آن کارخانهیِ زیرزمینی، محلِ ضعفِ من نبود؛ آنجا، موتورخانهیِ خلاقیتِ من بود. و من، مهندسِ ترازِ اولِ دنیایِ خودم هستم.
وقتی سرمایهگذار از کارگاه بیرون میرود، به جغدِ مکانیکیام نگاه میکنم. با دستهایِ مطمئن، پیچگوشتیِ دستهقرمز را برمیدارم. آن را در جایِ مخصوصش میگذارم. اینبار، جایِ آن را فراموش نمیکنم. چون حالا یاد گرفتهام که برایِ رسیدن به قلهیِ ایدهها، باید اولِ راه، زمینِ زیرِ پایم را محکم کنم. کارخانهیِ من، حالا یک مدیرِ مسئولیتپذیر دارد: خودِ منمسئولیتپذیر دارد: خودِ من.