يكي از پديدههاي مهم در حوزه ی مسائل اقتصادي و اجتماعي «فساد» است و پاسخ به اين سؤال كه «چرا فساد در جامعه ايجاد ميشود؟»، مبناي طراحي راهكارهاي مختلف براي مبارزه با فساد بوده است.

در پاسخ به چرايي وقوع فساد، عدهاي معتقدند كه نظارت و كنترل ضعيف نهادها، اجازه میدهد تا فساد در جامعه گسترش یابد. اگر نظر اين عده را بپذيريم آيا ميتوان گفت كه با افزايش نظارت در يك جامعه، حتماًً فساد كاهش مييابد؟ آيا با اين نگاه نميتوان انتظار فسادهاي پيشرفتهتر و پيچيدهتر را داشت؟
عدهي ديگري معتقدند كه انسانهاي فاسد، با نفوذ در سازمانها و ارگانهاي عمومي، فساد در جامعه را دامن ميزنند و بايد از ورود افراد فاسد به دستگاهها و ارگانهاي عمومي جلوگيري شود. اگر نظر اين عده را بپذيريم، چنانچه همهي افراد جذب شده در يك سازمان سالم باشند، آيا فساد در آن سازمان به صفر ميرسد؟ آيا اصلاً تشخيص يك فرد فاسد و يك فرد سالم قبل از آنكه كاري انجام دهند امكانپذير است؟
عدهاي هم معتقدند كه «به صرفه بودن فساد»، سادهترين و محكمترين دليل وقوع فساد ميباشد.
مثلاً تا زماني كه هزينهي رشوهخواري و زد و بند يك كارمند شهرداري، فقط اخراج شدن است اما منفعت اين رشوهخواري و زدوبند صدها ميليون تومان است، پس فساد به صرفه است و هر روز بايد منتظر شنيدن خبري از پروندههاي رشوهخواري در شهرداري بود.
تا زماني كه قواعد و سازوكارهاي يك كشور به متصديان نهادهاي عمومي پيام بدهد كه منفعت سرپيچي از قواعد بيشتر از هزينهي سرپيچي از قواعد است، انسانهاي پاكطينت نيز احتمالاً با وارد شدن به اينگونه نهادهاي عمومي، در مدت كوتاهي به يك فرد فاسد تبديل ميشوند.
پس به طور كلي ميتوان گفت كه بهترين راه كاهش فساد در يك جامعه، كم كردن صرفهي فساد است.
به عنوان مثال، شفافسازی یکی از راههایی است که به کمشدن صرفهی فساد کمک میکند. مثلاً یکی از پارکهای شهر، زمانی به پاتوق معتادان تبدیل شده بود و شهرداری برای حل این معضل تصمیم گرفت دیواری به دور این پارک بکشد و یک نگهبان جلوی درب ورودی پارک قرار دهد تا در ساعات آخر شب کسی به پارک رفت و آمد نکند. بعد از این کار، معتادان فرصت را مغتنم شمردند و با نگهبان پارک طرح دوستی ریختند و تا صبح بدون هیچ مزاحمی به مصرف مواد در پارک میپرداختند. شهرداری از این اتفاق درس گرفت و متوجه شد که شفافسازی بهترین راه مبارزه است. لذا دیوار اطراف پارک را برداشت و چراغهای متعددی را در پارک نصب کرد به گونهای که هیچ نقطهی تاریکی در پارک باقی نماند. این موضوع باعث شد تا دیگر هیچ معتادی پای خود را در آن پارک نگذارد.