
پدر بودن بدون اشتباه ممکن نیست؛ چرا باید به خودمان فرصت دوباره بدهیم؟
پدر بودن تجربهای ارزشمند و در عین حال دشوار است. هر پدری دوست دارد بهترین رفتار را با فرزندانش داشته باشد، در لحظات حساس آرام بماند، بهاندازه کافی برای خانواده وقت بگذارد و همیشه تصمیمهای درستی بگیرد. اما واقعیت این است که هیچکس نمیتواند در تمام روزها و موقعیتها بینقص عمل کند.
گاهی خستگی و فشارهای روزمره باعث میشوند برخلاف خواستهمان رفتار کنیم. ممکن است صدایمان را بالا ببریم، در مدیریت مسئولیتها دچار مشکل شویم یا در پایان روز احساس کنیم آنطور که باید، پدر خوبی نبودهایم. در چنین شرایطی، علاوه بر پذیرش اشتباهات، لازم است یاد بگیریم با خودمان نیز منصفانه رفتار کنیم.
دن اورلوفسکی در مقالهای در وبسایت «All Pro Dad» به تجربه شخصی خود اشاره میکند. او در پیامی خطاب به والدین نوشته بود که تربیت فرزند دشوار است و اگر بخواهیم والد خوبی باشیم، این مسیر گاهی دشوارتر هم میشود. او اعتراف کرده بود که روزی در نقش پدر، عملکرد خوبی نداشته، اشتباهات متعددی مرتکب شده و حرفهایی زده است که نباید میگفته است. بااینحال، پیام اصلی او به والدین این بود: به مسیر ادامه دهید، به فرزندانتان عشق بورزید و در مواجهه با اشتباهات، به خودتان فرصت جبران بدهید.
این پیام به معنای نادیده گرفتن رفتارهای نادرست یا فرار از مسئولیت نیست. برعکس، مهربانی با خود یعنی اشتباهاتمان را بپذیریم، برای جبران آنها تلاش کنیم و باور داشته باشیم که یک روز دشوار، تمام هویت ما را بهعنوان پدر تعریف نمیکند.
هدف، پدر بینقص بودن نیست؛ هدف این است که با وجود اشتباهات، مسئولیتپذیر بمانیم و برای بهتر شدن تلاش کنیم.
در ادامه، پنج موقعیت را بررسی میکنیم که در آنها لازم است پدران بهجای سرزنش بیپایان خود، با آگاهی بیشتری به شرایط نگاه کنند و راهی برای ادامه مسیر پیدا کنند.
۱. وقتی سر فرزندتان فریاد میزنید
بسیاری از پدران گاهی کنترل احساسات خود را از دست میدهند. ممکن است پس از چند بار تکرار یک درخواست، هنگام بینظمی در خانه یا در شرایطی که خسته و تحت فشار هستیم، صدایمان را بالا ببریم و حرفهایی بزنیم که بعداً از گفتن آنها پشیمان شویم.
طبیعی است که چنین رفتاری با تصویری که از پدر ایدهآل در ذهن داریم، هماهنگ نباشد. شاید پس از آرام شدن با خودمان فکر کنیم: «چرا نتوانستم آرام بمانم؟» یا «آیا با این رفتار به فرزندم آسیب زدم؟»
در این لحظه، دو نکته اهمیت دارد: نخست اینکه رفتار نادرست خود را توجیه نکنیم و دوم اینکه اجازه ندهیم احساس گناه، فرصت اصلاح رفتار را از ما بگیرد.
اگر سر فرزندمان فریاد زدهایم، میتوانیم پس از آرام شدن به او نزدیک شویم، بابت رفتارمان عذرخواهی کنیم و توضیح دهیم که عصبانیت ما دلیل موجهی برای فریاد زدن نبوده است. این کار به کودک نشان میدهد که حتی بزرگسالان نیز اشتباه میکنند و مسئولیت رفتارشان را میپذیرند.
همچنین بهتر است بررسی کنیم چه عواملی باعث از دست دادن آرامش ما شدهاند. شاید کمبود خواب، فشار کاری، نگرانی مالی یا انباشته شدن مسئولیتها، تحمل ما را کاهش داده باشد. شناخت این عوامل کمک میکند برای موقعیتهای مشابه آمادگی بیشتری داشته باشیم.
وقتی کنترل خود را از دست دادید، چه کنید؟
اگر هنوز عصبانی هستید، در صورت ایمن بودن شرایط، چند لحظه مکث کنید تا آرامتر شوید.
مسئولیت رفتار خود را بپذیرید و بدون مقصر دانستن فرزندتان عذرخواهی کنید.
بهجای سرزنش کردن خود، بررسی کنید چگونه میتوانید دفعه بعد واکنش بهتری نشان دهید.
اگر فریاد زدن به الگویی تکراری تبدیل شده است، برای مدیریت خشم از راهکارهای مؤثر یا کمک تخصصی استفاده کنید.
به یاد داشته باشید که مهربانی با خود به معنای بیاهمیت دانستن احساسات فرزندتان نیست. شما میتوانید هم اشتباه خود را جدی بگیرید و هم باور داشته باشید که توانایی اصلاح آن را دارید.
۲. وقتی فشار و استرس زندگی بر شما غلبه میکند
پدر بودن با مسئولیتهای متعددی همراه است؛ از تأمین نیازهای خانواده و رسیدگی به امور شغلی گرفته تا حمایت عاطفی از همسر و فرزندان. گاهی این مسئولیتها آنقدر روی هم جمع میشوند که احساس میکنیم دیگر انرژی کافی برای مدیریت همهچیز نداریم.
استرس میتواند بر نحوه فکر کردن، تصمیمگیری و واکنشهای ما تأثیر بگذارد. ممکن است در روزهای پراسترس زودتر عصبانی شویم، تمرکز کمتری داشته باشیم یا نتوانیم مانند گذشته با حوصله به حرفهای فرزندانمان گوش دهیم.
در چنین شرایطی، سرزنش کردن خود معمولاً مشکل را حل نمیکند. بهتر است بپذیریم که تحت فشار هستیم و بهجای انتظار عملکرد بینقص، راههایی برای مدیریت شرایط پیدا کنیم.
دن اورلوفسکی در مقاله خود به دیدگاه یکی از پدرانی اشاره میکند که زیر بار مسئولیتهای زندگی قرار دارد. پیام این دیدگاه آن است که روزهای دشوار میتوانند فرصتی برای شناخت بهتر خود باشند؛ فرصتی برای اینکه بفهمیم چه رفتارهایی مناسب نیستند و در آینده چگونه میتوانیم آنها را تغییر دهیم.
برای مثال، اگر متوجه شدهاید که در روزهای شلوغ با فرزندتان کمحوصلهتر هستید، میتوانید از قبل زمان کوتاهی برای استراحت در نظر بگیرید، بخشی از مسئولیتها را تقسیم کنید یا درباره فشارهایی که تجربه میکنید با همسرتان گفتوگو کنید.
چگونه در روزهای پراسترس با خودمان منصفانهتر رفتار کنیم؟
بپذیرید که نمیتوانید تمام مشکلات را همزمان و به بهترین شکل حل کنید.
مسئولیتهای ضروری را از کارهایی که میتوانند به زمان دیگری موکول شوند، جدا کنید.
در صورت امکان، از همسر، خانواده یا افراد قابل اعتماد کمک بگیرید.
برای استراحت و بازیابی انرژی خود زمان مشخصی در نظر بگیرید.
اگر استرس بهطور مداوم بر زندگی و روابط شما تأثیر میگذارد، از متخصص کمک بخواهید.
لازم نیست در تمام روزها قویتر از توان واقعی خود ظاهر شوید. گاهی پذیرش محدودیتها و درخواست کمک، مسئولانهترین کاری است که میتوانید برای خود و خانوادهتان انجام دهید.
۳. وقتی برای رسیدن به مقصد دیر میکنید
زندگی خانوادگی همیشه مطابق برنامه پیش نمیرود. آماده کردن چند فرزند، رسیدگی به نیازهای روزمره، پیدا کردن وسایل، تعویض لباس کودک یا مواجهه با اتفاقات پیشبینینشده میتواند باعث شود دیرتر از زمان برنامهریزیشده از خانه خارج شوید.
دن اورلوفسکی که پدر چهار فرزند است، به این واقعیت اشاره میکند که هماهنگ کردن برنامههای خانواده و رسیدن بهموقع به همه قرارها همیشه آسان نیست.
گاهی ممکن است به دلیل رسیدگی به نیازهای ضروری فرزندمان، برای رساندن او به یک فعالیت ورزشی یا برنامه خانوادگی دیر کنیم. در چنین شرایطی، سرزنش کردن بیپایان خود کمکی به حل مشکل نمیکند.
البته این موضوع به معنای بیاهمیت دانستن وقت دیگران یا نادیده گرفتن مسئولیتها نیست. وقتشناسی اهمیت دارد؛ اما لازم است میان مسئولیتپذیری و انتظار غیرواقعبینانه از خودمان تفاوت قائل شویم.
اگر دیر رسیدن به مسئلهای تکراری تبدیل شده است، بهتر است برنامهریزی خود را اصلاح کنیم. برای مثال، میتوانیم زمان بیشتری برای آماده شدن در نظر بگیریم، وسایل موردنیاز را از شب قبل آماده کنیم یا تعداد فعالیتهای روزانه خانواده را کاهش دهیم.
اما اگر با وجود برنامهریزی مناسب، یک اتفاق پیشبینینشده باعث تأخیر شد، لازم نیست تمام روز خود را با احساس گناه سپری کنیم.
وقتی دیر میکنید، این نکات را به خاطر بسپارید:
اگر تأخیر اجتنابناپذیر است، در صورت امکان به فرد منتظر اطلاع دهید.
بهجای عجله خطرناک یا ایجاد تنش در خانواده، ایمنی و آرامش را در اولویت قرار دهید.
اگر تأخیرها تکرار میشوند، علت اصلی را پیدا کنید و برنامه خود را تغییر دهید.
بپذیرید که گاهی مسئولیتهای ضروری خانواده با برنامههای از پیش تعیینشده تداخل پیدا میکنند.
پدر مسئولیتپذیر کسی نیست که همیشه همهچیز را دقیقاً طبق برنامه پیش ببرد؛ بلکه کسی است که برای وقت دیگران ارزش قائل میشود و در عین حال، با واقعیتهای زندگی انعطافپذیرانه برخورد میکند.
۴. وقتی خسته هستید و به استراحت نیاز دارید
گاهی آنقدر درگیر کار و مسئولیتهای خانوادگی میشویم که فراموش میکنیم خودمان نیز به استراحت نیاز داریم. ممکن است برنامه کاری فشردهای داشته باشیم، مرتب سفر کنیم یا حتی پس از پایان ساعات کاری، ذهنمان همچنان درگیر وظایف و نگرانیهای روزانه باشد.
دن اورلوفسکی در مقاله خود از برنامه کاری فشردهاش در فصل پاییز میگوید؛ زمانی که برای گزارش و تحلیل مسابقات فوتبال دانشگاهی و لیگ NFL مرتب به شهرهای مختلف سفر میکند. او توضیح میدهد که در چنین شرایطی، لازم است خستگی خود را جدی بگیرد و برای بازیابی انرژی به خودش فرصت بدهد.
این نکته برای بسیاری از پدران قابلدرک است. گاهی احساس میکنیم باید همیشه در دسترس خانواده باشیم و هر زمان که فرزندمان به ما نیاز دارد، با انرژی و حوصله پاسخ دهیم. اما وقتی خستگی انباشته میشود، ممکن است کیفیت حضور ما در کنار خانواده نیز کاهش پیدا کند.
استراحت کردن به معنای بیتوجهی به فرزندان نیست. برعکس، خواب کافی و اختصاص دادن زمانی برای بازیابی انرژی میتواند به ما کمک کند با تمرکز و آرامش بیشتری مسئولیتهای خود را انجام دهیم.
نکته مهم این است که استراحت را به زمانی نامعلوم در آینده موکول نکنیم. لازم نیست برای مراقبت از خود منتظر تعطیلات طولانی باشیم. گاهی یک پیادهروی کوتاه، خواب منظمتر، چند دقیقه سکوت یا زمانی برای انجام یک فعالیت موردعلاقه میتواند شروع خوبی باشد.
چگونه بدون احساس گناه استراحت کنیم؟
نیازهای جسمی خود، از جمله خواب کافی، را جدی بگیرید.
در صورت امکان، بخشی از مسئولیتها را با همسر یا سایر اعضای خانواده تقسیم کنید.
برنامه کاری و خانوادگی خود را بیش از اندازه فشرده نکنید.
برای فعالیتهایی که به شما انرژی میدهند، زمان واقعبینانهای اختصاص دهید.
به فرزندان خود بیاموزید که استراحت و مراقبت از خود، بخشی طبیعی از زندگی سالم است.
قرار نیست همیشه خستگی خود را نادیده بگیرید تا پدر خوبی باشید. گاهی استراحت کردن همان چیزی است که به شما کمک میکند با حضور و توجه بیشتری در کنار فرزندانتان باشید.
۵. وقتی از عملکرد خودتان راضی نیستید
بسیاری از پدران انتظارات بالایی از خود دارند. میخواهند برای فرزندانشان الگوی خوبی باشند، از نظر عاطفی در دسترس قرار بگیرند، مسئولیتهایشان را بهدرستی انجام دهند و در تمام موقعیتها تصمیمهای مناسبی بگیرند.
داشتن چنین اهدافی ارزشمند است؛ اما اگر معیارهای ما بیش از اندازه سختگیرانه باشند، ممکن است حتی پس از تلاش فراوان نیز احساس کنیم بهاندازه کافی خوب نبودهایم.
دن اورلوفسکی توضیح میدهد که میخواهد بهترین پدر ممکن برای فرزندانش باشد و زمانی که به معیارهای بالایی که برای خود تعیین کرده نمیرسد، احساس ناکامی میکند. بااینحال، همین نارضایتی میتواند نشاندهنده اهمیت پدر بودن برای او و جدی گرفتن این مسئولیت باشد.
البته صرف ناراضی بودن از خود به معنای پیشرفت نیست. مهم است که این احساس را به فرصتی برای یادگیری تبدیل کنیم، نه اینکه در چرخهای از سرزنش و ناامیدی گرفتار شویم.
برای مثال، اگر احساس میکنید زمان کافی برای فرزندتان نگذاشتهاید، بهجای تکرار این فکر که «من پدر خوبی نیستم»، مشخص کنید چه تغییری میتواند شرایط را بهتر کند. شاید لازم باشد بخشی از برنامه کاری خود را بازبینی کنید، زمان مشخصی برای گفتوگو با فرزندتان در نظر بگیرید یا هنگام حضور در خانه، عوامل حواسپرتی را کاهش دهید.
چگونه با نارضایتی از خود برخورد کنیم؟
انتظارات خود را بررسی کنید و ببینید آیا واقعبینانه و متناسب با شرایط زندگی شما هستند.
بهجای تمرکز بر کمبودها، پیشرفتهایی را که تاکنون داشتهاید نیز ببینید.
نارضایتی خود را به یک هدف عملی و مشخص تبدیل کنید.
به خودتان اجازه دهید اشتباه کنید، یاد بگیرید و دوباره تلاش کنید.
به خاطر داشته باشید که رشد در نقش پدری یک فرایند تدریجی است، نه رقابتی که باید در آن همیشه برنده باشید.
اگر از عملکرد خود ناراضی هستید، بهجای آنکه این احساس را دلیلی برای بیارزش دانستن خود بدانید، از آن برای شناخت نیازهای خانواده و انتخاب قدم بعدی استفاده کنید.
چگونه پس از یک روز دشوار دوباره شروع کنیم؟
گاهی میدانیم چه کاری درست است، اما در لحظه نمیتوانیم مطابق آن رفتار کنیم. ممکن است خسته باشیم، عصبانی شویم یا به دلیل فشار مسئولیتها، از برنامههای خود فاصله بگیریم.
در چنین شرایطی، میتوانیم از یک روش ساده استفاده کنیم:
۱. اتفاق را بپذیرید. بهجای انکار اشتباه یا توجیه آن، با خودتان صادق باشید و آنچه را رخ داده است، ببینید.
۲. مسئولیت خود را مشخص کنید. اگر رفتار شما به فرزندتان آسیب عاطفی زده یا باعث ناراحتی او شده است، برای عذرخواهی و جبران اقدام کنید.
۳. علت را بشناسید. بررسی کنید چه عواملی در بروز آن رفتار نقش داشتهاند؛ خستگی، استرس، کمبود زمان یا انتظارات غیرواقعبینانه.
۴. یک تغییر کوچک ایجاد کنید. لازم نیست تمام زندگی خود را یکباره تغییر دهید. یک تصمیم عملی و قابلاجرا برای موقعیت مشابه بعدی انتخاب کنید.
۵. به مسیر ادامه دهید. اجازه ندهید یک روز دشوار، تلاشهای گذشته شما را بیارزش کند یا مانع بهتر شدن رفتارتان در آینده شود.
جمعبندی: با خودتان مهربان باشید، اما مسئولیتپذیر بمانید
پدر بودن مسیری سرشار از عشق، مسئولیت، یادگیری و گاهی ناکامی است. هیچ پدری نمیتواند همیشه آرام، پرانرژی، وقتشناس و کاملاً راضی از عملکرد خود باشد.
گاهی فریاد میزنیم، گاهی زیر فشار زندگی قرار میگیریم، گاهی دیر میکنیم، گاهی به استراحت نیاز داریم و گاهی از خودمان انتظار بیشتری داریم. این موقعیتها بخشی از واقعیت زندگی هستند؛ اما نحوه مواجهه ما با آنها اهمیت زیادی دارد.
مهربانی با خود به معنای نادیده گرفتن اشتباهات نیست. یعنی بتوانیم اشتباهاتمان را بپذیریم، در صورت لزوم آنها را جبران کنیم، از تجربههایمان یاد بگیریم و بدون سرزنش بیپایان، به مسیر رشد ادامه دهیم.
فرزندان ما به پدری نیاز ندارند که هرگز خسته یا ناراحت نشود؛ آنها به پدری نیاز دارند که تلاش میکند احساساتش را مدیریت کند، مسئولیت رفتار خود را بپذیرد و حتی پس از روزهای دشوار، دوباره برای ساختن رابطهای بهتر قدم بردارد.
پس اگر امروز آنطور که میخواستید پدر خوبی نبودید، خودتان را برای همیشه با همان یک روز تعریف نکنید. اشتباهتان را بپذیرید، در صورت نیاز جبران کنید و فردا فرصت تازهای برای بهتر شدن به خودتان بدهید.
منبع اصلی: مقاله «Dan Orlovsky: 5 Times to Give Yourself Grace as a Parent» نوشته دن اورلوفسکی (Dan Orlovsky)، منتشرشده در وبسایت All Pro Dad.
یادداشت انتشار: این مقاله با حفظ پیام اصلی منبع، به زبان فارسی بازنویسی و برای انتشار در شبکه اوقات فراغت تنظیم شده است.