
«وای خدای من! آنجا را نگاه کن!» به بوتهها اشاره کردم و یک ثانیه بعد، دخترم با تعجب نفس در سینه حبس کرد. «او ۹ تا جوجه دارد!» تماشا کردیم که بوقلمون مادر نوک به چمن میزد و بچههای ریزهمیزه و پشمالوش به دنبالش میرفتند. دخترم با صدای آهسته گفت: «آنها خیلی بانمک هستند!» و من هم تأیید کردم. به راهمان در خیابان ادامه دادیم، اما آن صحنه الهامبخش، روحیه هر دوی ما را بالا برده بود!
تجربه حس شگفتی یا حیرت نه تنها در همان لحظه حس خوبی به آدم میدهد، بلکه میتواند تأثیرات مثبت و طولانیمدتی بر سلامت روان فرد داشته باشد. در دنیای دیجیتالی امروز، دور شدن کودکان از صفحهنمایش و باز نگه داشتن چشمها و گوشها برای تجربه شگفتی و مزایای آن، فواید زیادی برایشان خواهد داشت. در ادامه ۵ روش برای شروع الهامبخش حس شگفتی در کودکان و کمک به رشد آنها در عصر دیجیتال آوردهایم:
دخترم گفت: «میتوانم صدای باران را روی سقف بشنوم! صدایی شبیه به رم کردن یک گله اسب دارد!» ایستیدیم و گوش دادیم، در حالی که لبخند ملایمی روی لبهایمان نقش بسته بود. این همان حس شگفتی است. به گفته دکتر داکر کلتنر (Dacher Keltner)، روانشناس و نویسنده، وقتی این حس را تجربه میکنیم و اغلب آن را در طبیعت یا در کنار دیگران مییابیم...
پیدا کردن حس شگفتی تنها به کمی علاقه و کنجکاوی نیاز دارد. از بچهها بخواهید به چیزهای کوچک اطرافشان مانند زاویه نور صبحگاهی یا نفسهایشان در یک لحظه سکوت توجه کنند. به جای پر کردن پنج دقیقه وقتهای خالی با گوشی، از فرزندتان بخواهید نقاشی بکشد، به بیرون از پنجره نگاه کند یا روی چمنها دراز بکشد.
چند روز پیش، دختر بچه زردموئی را دیدم که روی پیادهرو زانو زده بود. سرش پایین بود و در خاکها کندوکاو میکرد. یک نگاه سریع به حیاط خانهشان نشان داد که هیچ بزرگتری اطرافش پرسه نمیزند. اما دختربچه اهمیتی نمیداد. او به نظر میرسید از بودن در بیرون از خانه و انجام کار خودش لذت میبرد. شگفتی احساسی است، درست مانند شکرگزاری، بهخاطر آنچه در همان لحظه از آن لذت میبرید و انجام میدهید. و تماشای درگیری فعالانهاش در بازی، هنگام عبور از کنارش، باعث شد من هم حس شگفتی را تجربه کنم.
برای پیدا کردن حس شگفتی، تمرین کنید که در زمان حال زندگی کنید، نه اینکه به گذشته نگاه کنید یا چشم به آینده داشته باشید. این کار یعنی تعامل با مناظر، صداها، بوها و بافتهای اطراف خود. و بهطور معمول، این کار باعث میشود حس خوبی داشته باشید.
در دوران دبستان، بچههای من دوست داشتند بعد از به صدا درآمدن زنگ آخر، در زمین بازی مدرسه بازی کنند. اما با بزرگتر شدنشان، لم دادن جلوی صفحهنمایش به روش اصلی آنها برای استراحت تبدیل شده است. اما در هر سنی، تحرک همچنان برای سلامت کودکان و برای تجربه شگفتی مهم است. کریستوفر برگلند (Christopher Bergland)، نویسنده و ورزشکار میگوید: «گذراندن وقت زیاد روی دستگاههای دیجیتال روز پس از روز، این پتانسیل را دارد که حس شگفتی و حیرت را از فرد بدزدد.»
برای یافتن و تجربه شگفتی، بچهها باید بلند شوند و حرکت کنند، با دیگران چهرهبهچهره ارتباط برقرار کنند و محیطهای مختلف را کشف کنند. دکتر کلتنر میگوید احساس شگفتی یا حیرت تأثیر زیادی بر سلامت و بهزیستی ما دارد و «به نظر میرسد هرگونه گفتگوی درونی منفی را آرام میکند.» اگر فرزند شما به کمالگرایی یا ترس از شکست تمایل دارد، دانستن این نکته قطعا مفید است.
دخترم کارت کتابخانهاش را در راه خروج از در انداخت و پسربچهای آن را برداشت و به دنبالش دوید. هر دو با لبخند از ساختمان خارج شدیم. دیدن اینکه کسی کار نیکی انجام میدهد به ما کمک کرد آنچه را که هوپ ریس (Hope Reese)، روزنامهنگار، «زیبایی اخلاقی دیگران» مینامد، تجربه کنیم. به فرزندتان اجازه دهید راننده اتوبوس سرویس یا کارمند فروشگاهی را که کارش کمک به دیگران است، زیر نظر بگیرد. اگر متوجه افراد دیگری شویم که تلاش میکنند همسایههای خوبی باشند، میتوانیم حس شگفتی کودکانمان — و خودمان — را تقویت کنیم.
شما میتوانید به کودکان خود بیاموزید که شگفتی را پیدا کنند. آنها فقط باید چشم و گوش خود را باز نگه دارند. ریس میگوید: «وقتی دیگران را در حال انجام ژستهای کوچک میبینیم... شروع به احساس بهتری میکنیم و احتمال انجام کارهای نیک نیز در ما بیشتر میشود.»
بچههای من هر زمان که به یک سرگرمی آسان نیاز داشته باشند، به سمت وسایل دیجیتال کشیده میشوند. اما همانطور که دکتر کلتنر میگوید، حواسپرتی دشمن حیرت یا شگفتی است. وقتی به اتفاقات اطراف خود، اغلب در دنیای طبیعی، توجه میکنیم، میتوانیم با برخی چیزهای ظاهراً ساده شگفتزده شویم: سکوت بارش برف، رژه مورچهها، شکسته شدن امواج.
شگفتی میتواند همان عامل رفع استرس باشد که بچههای شما به آن نیاز دارند. ریس مینویسد: وقتی شگفتی یا حیرت را تجربه میکنید، بدن شما «هورمون عشق»، یعنی اکسیتوسین ترشح میکند. و شما شروع به احساس آرامش بیشتر و استرس کمتر میکنید. در دنیای متمرکز بر تکنولوژی ما، با فشاری که روی بچهها برای موفقیت وجود دارد، یافتن شگفتی میتواند به آنها کمک کند تا تعادل و آرامش به دست آورند.
منبع و اعتبار علمی مقاله:
این مطلب بر اساس مقالهای از مری جو وایز (Mary Jo Wyse) با استناد به نظریات کارشناسان و مراجع معتبر حوزه کودک و تکنولوژی (مانند دکتر داکر کلتنر، کریستوفر برگلند و هوپ ریس)، همراه با تحلیلها و راهکارهای اختصاصی شبکه اوقات فراغت بازنویسی و تدوین شده است