
(همتنظیمی) برای آرام کردن کودک (و خودتان!)
«انگور تقریباً امروز صبح کار دستمان داد!» این پیامک یکی از دوستانم بود که پس از گذاشتن پسرش در مهدکودک برایم فرستاد. او توضیح داد که پسرش همیشه انگور قرمز را دوست داشته، اما امروز طوری رفتار کرده انگار به او سم خورساندهاند. پرسیدم ماجرا چطور پیش رفت و او گفت: «آهان، من از کوره در رفتم. بعد او هم بیشتر به هم ریخت. اوضاع خیلی خراب شد.» من هم بارها در چنین موقعیتی بودهام. احتمالاً شما هم همینطور.
واکنشهای ما تأثیر مستقیمی روی واکنشهای فرزندانمان دارد. وقتی اجازه میدهیم احساساتمان بر ما غلبه کنند، نتیجهاش داد زدن، گریه کردن و قشقرق به پا کردن است (بله، هم در کودکان و هم در والدین). اما روش سازندهتری هم برای پاسخ دادن وجود دارد: استفاده از همتنظیمی (Co-regulation).
همتنظیمی در فرزندپروری را مانند کار تیمی هیجانی در نظر بگیرید. وقتی کودکتان ناراحت است، آرام بودن شما میتواند به او کمک کند تا آرام بگیرد؛ درست مثل اینکه آرامش خود را به فرزندتان قرض دهید تا او آرامش خودش را پیدا کند. این کار سادهای نیست، اما جواب میدهد. در ادامه ۵ راه برای استفاده از همتنظیمی جهت آرام کردن فرزندتان (و خودتان) آورده شده است.
وقتی احساس میکنم دمای بدنم بالا میرود، از نظر فیزیکی دلم میخواهد با ایستادن یا تکان دادن دستها در هوا بزرگتر به نظر برسم. این کار ممکن است فرزندم را بترساند و نه او را آرام میکند و نه خودم را. در این شرایط همتنظیمی چیست؟ یعنی آرام باشید، بهطور آگاهانه تنش را از بدن خود رها کنید و سپس خود را از نظر فیزیکی پایینتر و نزدیکتر بیاورید. تحقیقات نشان میدهد که نزدیک شدن فیزیکی به کودکان خردسال — یعنی زانو زدن همسطح آنها، لمس ملایم یا صرفاً در نزدیکی آنها بودن — میتواند آرامش خاطر فراهم کند و به آرام کردن سیستم عصبی آنها کمک نماید.
من آدم بلندپُرخاشی هستم و همیشه وقتی میشنوم مادر دیگری میگوید او هم بلند حرف میزند، آرامش میگیرم. وقتی هیجانها بالا میگیرند، طبیعی است که برای به دست آوردن کنترل یا جلب توجه فرزندتان با همسطح کردن صدای او، صدایتان را بالا ببرید. اما پایین آوردن صدا میتواند تأثیر قدرتمندی داشته باشد.
منظورم پچپچ کردن نیست، هرچند اگر خواستید میتوانید آن را هم امتحان کنید. فقط کافی است قبل از اینکه ولوم صدا را روی شماره ۱۰ بگذارید، خودتان را بگیرید، نفسی بکشید و با صدایی پایینتر و آرامتر صحبت کنید؛ این کار فرزندتان را تشویق میکند که ساکت شود، آرام بگیرد و توجه کند. همچنین این پیام را میرساند که شما کنترل احساسات خود را در دست دارید، حتی زمانی که آنها ندارند.
این یک نمونه کلاسیک از همتنظیمی در فرزندپروری است. ما «شکمتنفسکردن» را از المو یاد گرفتیم. با هم، هر دو دستهایتان را روی شکمتان میگذارید. یک نفس عمیق بکشید و بالا آمدن شکمتان را تماشا کنید. همانطور که نفسها را تکرار میکنید، حتی میتوانید به فرزندتان بگویید: «من باید یادم باشد نفسهای عمیق بکشم. وقتی شکمی نفس میکشیم، اکسیژن خوبی دریافت میکنیم که به آرامش همهچیز در بدنمان کمک میکند.»
نشان دادن نحوه نفس کشیدن آرام و عمیق به فرزندتان نه تنها در همان لحظه کمککننده است، بلکه ابزاری مادامالعمر برای خودتنظیمی به آنها میدهد که کمکشان میکند وقتی غرق در احساسات میشوند، خود را آرام کنند.
حتی در سنین پایین، بچهها میخواهند شنیده شوند. اینجاست که همتنظیمی وارد عمل میشود. من باید به اندازه کافی بر خودم مسلط باشم تا به یاد بیاورم که احساسات بزرگی در آن بدن کوچک وجود دارد. فرزندم همچنان انسانی با احساساتی است که میتوانم برایش فضا ایجاد کنم. لازم نیست اجازه دهم سر من فریاد بزند، بهخصوص در ملاءعام، اما میتوانم بگویم: «هی، عزیزم. به من بگو چرا ناراحتی.» سپس او میتواند دلیل ناراحتیاش را به اشتراک بگذارد؛ مثلاً اینکه وقتی گفتم وقت رفتن از پارک است، بازیاش تمام نشده بوده یا امروز انگور دوست ندارد.
کودکان کوچکی که هنوز صحبت نمیکنند ممکن است نتوانند آنچه را که اتفاق افتاده بیان کنند، اما به جای صحبت کردن، میتوانید با دادن ابزارهایی مانند یک کارت یا چرخه احساسات پایه، سریعتر آرامش را به ارمغان بیاورید. این ابزارها به بچهها کمک میکنند تا احساسات را بدون قضاوت برچسبگذاری کنند، ارتباط شما را تقویت کنند و به آنها کمک کنند به اندازه کافی احساس امنیت کنند تا آرام شوند.
هرکسی که تلاش کرده است کودکان نوپای در حال تقلا را روی صندلی ماشین ببندد، میداند که هرچه بیشتر تلاش کنید آنها را مجبور کنید، قویتر میشوند. اغلب بهترین کاری که میتوانید انجام دهید این است که مکث کنید، دستهایتان را بردارید و یک قدم کوچک به عقب بردارید. این کار به شما و فرزندتان فرصتی برای تنظیم مجدد میدهد.
با بچههای کوچک، روایت کردن آنچه انجام میدهید — «مامان برای یک ثانیه متوقف میشه تا به هر دوی ما زمان بدهد تا آرام شویم!» — روشی عالی برای استفاده از همتنظیمی است.
منبع و اعتبار علمی مقاله:
این مطلب بر اساس مقالهای از لیسا روئل (Lisa Rowell) و با استناد به نظریات روانشناسی رشد دکتر دیوید اف. بیورکلوند (Dr. David F. Bjorklund)، همراه با تحلیلها و راهکارهای اختصاصی در شبکه اوقات فراغت بازنویسی و تدوین شده است.