
پدربزرگها و مادربزرگها گاهی سادهترین جملهها را به کار میبرند، اما همان جملهها میتوانند سالها در ذهن ما باقی بمانند. بسیاری از توصیههایی که در کودکی از آنها میشنیدیم، شاید آن زمان چندان مهم به نظر نمیرسیدند؛ اما با بزرگتر شدن، معنای واقعی آنها را بهتر درک میکنیم.
نویسنده این مقاله، بابی کولی، خاطرات زیادی از دوران کودکی و مادربزرگش دارد. مادربزرگ او در یک مزرعه بزرگ دامداری در منطقهای روستایی زندگی میکرد و بابی هر تابستان چند هفته را در کنار او و دیگر نوهها میگذراند.
بازی کردن، ماهیگیری، گشتوگذار در طبیعت و ماجراجویی با پسرعموها و دخترعموها، از بهترین خاطرات دوران کودکی او بوده است. اما در کنار این خاطرات، چیز دیگری نیز از آن سالها برایش باقی مانده: حرفها و درسهایی که مادربزرگش به او آموخته بود.
بسیاری از این جملهها ضربالمثلهایی ساده بودند، اما هرکدام پیام مهمی درباره رفتار با دیگران، مسئولیتپذیری، کنترل خشم، همکاری و داشتن نگرش مثبت داشتند.
در ادامه با ۵ درس ارزشمند از پدربزرگها و مادربزرگها که هنوز هم برای زندگی امروز کاربرد دارند آشنا میشویم.
این جمله شاید در نگاه اول کمی عجیب به نظر برسد، اما پیام ساده و عمیقی دارد:
برای مقابله با رفتار بد دیگران، لازم نیست خودمان هم رفتار بدی داشته باشیم.
نویسنده میگوید در دوران کودکی تصور میکرد مادربزرگش این جمله را فقط به این دلیل میگوید که او بوی بدی میدهد! اما با بزرگتر شدن، متوجه شد این جمله معنای بسیار عمیقتری دارد.
در زندگی ممکن است افرادی درباره ما، خانوادهمان یا باورهایمان حرفهای نامناسبی بزنند. ممکن است با بیاحترامی یا رفتار نادرست با ما برخورد کنند.
در چنین شرایطی، وسوسه میشویم همان رفتار را تلافی کنیم؛ اما اگر وارد همان سطح از رفتار شویم، در واقع تفاوت چندانی با طرف مقابل نخواهیم داشت.
به کودکان یاد بدهیم که هر رفتاری را نباید پاسخ داد.
گاهی بهترین واکنش این است که آرام بمانیم، شأن خودمان را حفظ کنیم و اجازه ندهیم رفتار دیگران شخصیت ما را تعیین کند.
ضربالمثل معروف «یک دست صدا ندارد» نیز تقریباً همین مفهوم را منتقل میکند.
وقتی چند نفر برای انجام یک کار با یکدیگر همکاری میکنند، فشار کار بین آنها تقسیم میشود و معمولاً نتیجه نیز سریعتر و بهتر به دست میآید.
اما پیام مهمتر این جمله این است که:
لازم نیست همه کارها را بهتنهایی انجام دهید.
گاهی افراد به دلیل غرور یا ترس از اینکه دیگران آنها را ناتوان تصور کنند، از درخواست کمک خودداری میکنند. در حالی که کمک خواستن نشانه ضعف نیست؛ بلکه میتواند نشانه شناخت محدودیتها و توانایی همکاری با دیگران باشد.
کودک باید بداند که برای انجام یک کار دشوار میتواند از والدین، معلم، دوستان یا اعضای خانواده کمک بگیرد.
همکاری کردن همچنین به کودکان یاد میدهد که:
مسئولیتها را تقسیم کنند.
به توانایی دیگران اعتماد کنند.
به اعضای گروه احترام بگذارند.
برای رسیدن به یک هدف مشترک همکاری کنند.
گاهی با هم انجام دادن یک کار، هم آسانتر است و هم لذتبخشتر.
این ضربالمثل قدیمی در واقع درباره قدرت مهربانی و رفتار محترمانه است.
در این جمله، «عسل» نماد رفتار شیرین، آرام و دوستانه است و «سرکه» نماد رفتار تند، تلخ و ناخوشایند.
نویسنده مقاله خاطرهای از دوران کار خود در یک شرکت اجاره خودرو تعریف میکند. او میگوید زمانی که مشتری ناراضی بود، معمولاً اگر با آرامش و مهربانی با او برخورد میکرد، حل کردن مشکل بسیار راحتتر از زمانی بود که حالت دفاعی یا تند به خود میگرفت.
این موضوع فقط درباره محیط کار نیست.
در خانواده، مدرسه و روابط اجتماعی نیز نحوه صحبت کردن ما میتواند نتیجه یک گفتوگو را کاملاً تغییر دهد.
گاهی تصور میکنیم اگر محکم صحبت نکنیم، دیگران از ما سوءاستفاده خواهند کرد. اما میتوان همزمان قاطع و محترم بود.
به کودکان میتوان آموزش داد که حتی هنگام ناراحتی نیز:
با احترام صحبت کنند.
فریاد نزنند.
توهین نکنند.
قبل از پاسخ دادن کمی فکر کنند.
احساسات خود و دیگران را در نظر بگیرند.
یک رفتار مهربانانه ساده میتواند مسیری را که یک گفتوگو طی میکند، تغییر دهد.
این ضربالمثل یادآور یک واقعیت مهم است:
بعضی اتفاقها پس از رخ دادن، قابل برگشت نیستند.
حرفی که گفتهایم، پیامی که فرستادهایم یا رفتاری که انجام دادهایم، ممکن است تأثیری بر دیگران بگذارد که بهسادگی قابل جبران نباشد.
البته همه ما ممکن است اشتباه کنیم. میتوانیم عذرخواهی کنیم، اشتباه خود را بپذیریم و تا حد امکان آن را جبران کنیم؛ اما بهتر است قبل از صحبت یا انجام کاری، کمی فکر کنیم.
کودکان باید یاد بگیرند که کلمات قدرت دارند.
یک جمله تند میتواند دوستشان را ناراحت کند. یک تمسخر ساده ممکن است اعتمادبهنفس کودک دیگری را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، یکی از مهارتهای مهمی که والدین میتوانند آموزش دهند، این است:
قبل از حرف زدن یا عمل کردن، چند لحظه فکر کن.
از خودمان بپرسیم:
آیا حرفی که میخواهم بزنم لازم است؟
آیا ممکن است کسی را ناراحت کند؟
آیا بعداً از گفتن آن پشیمان میشوم؟
این مکث کوتاه میتواند از بسیاری از پشیمانیها جلوگیری کند.
این جمله شاید ساده به نظر برسد، اما یکی از مهمترین درسها درباره اعتمادبهنفس و نگرش مثبت است.
وقتی از همان ابتدا باور داشته باشیم که نمیتوانیم کاری را انجام دهیم، احتمال زیادی دارد که اصلاً برای انجام آن تلاش نکنیم.
گاهی بزرگترین مانع موفقیت، خودِ سختی کار نیست؛ بلکه باوری است که درباره توانایی خودمان داریم.
البته مثبتاندیشی به این معنا نیست که تصور کنیم انجام هر کاری آسان است. بعضی اهداف واقعاً به تمرین، زمان و تلاش زیادی نیاز دارند.
اما تفاوت بزرگی وجود دارد بین:
«من نمیتوانم.»
و
«هنوز بلد نیستم، اما میتوانم تلاش کنم و یاد بگیرم.»
این تغییر کوچک در طرز فکر میتواند تأثیر زیادی بر کودکان داشته باشد.
اگر کودک پس از اولین شکست بگوید «من نمیتوانم»، بهتر است به جای تأیید این باور، به او کمک کنیم مسیر دیگری را ببیند:
«هنوز نتوانستی؛ بیا دوباره امتحان کنیم.»
این نگرش باعث میشود کودک بهتدریج پشتکار، انعطافپذیری و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کند.
بسیاری از توصیههایی که نسلهای گذشته به ما میگفتند، با وجود سادگی، هنوز برای زندگی امروز کاربرد دارند.
از این پنج ضربالمثل میتوانیم پنج مهارت مهم زندگی را یاد بگیریم:
درس قدیمیمهارت امروزیوارد گلولای دیگران نشوکنترل واکنشهادستهای بیشتر، کار کمترهمکاری و کمک گرفتنبا شیرینی رفتار کنمهربانی و ارتباط مؤثرزنگ را نمیتوان به عقب برگرداندمسئولیتپذیری در گفتار و رفتار«نمیتوانم» را کنار بگذاراعتمادبهنفس و پشتکار
پدربزرگها و مادربزرگها همیشه کتابهای تخصصی فرزندپروری در اختیار نداشتند، اما بسیاری از آنها تجربهای ارزشمند از زندگی داشتند و آن را در قالب جملههای ساده به نسل بعد منتقل میکردند.
این جملهها به ما یادآوری میکنند که چگونه با دیگران رفتار کنیم، چه زمانی کمک بخواهیم، مراقب حرفها و رفتارهایمان باشیم و هنگام مواجهه با مشکلات زود تسلیم نشویم.
شاید بعضی از این توصیهها قدیمی به نظر برسند، اما پیام آنها هنوز تازه است.
گاهی یک جمله ساده که سالها پیش از زبان مادربزرگ یا پدربزرگمان شنیدهایم، میتواند در یکی از سختترین لحظات زندگی، بهترین راهنما باشد.
منبع اصلی: All Pro Dad، مقاله 5 Things Our Grandparents Taught Us That We Need to Remember نوشته Bobby Cooley.
بازنویسی و تنظیم برای انتشار در «شبکه اوقات فراغت»: شبکه اوقات فراغت