
من سخنران و نویسنده هستم؛ اما فرزندانم چندان اهمیتی نمیدهند که چند نفر در جلسات سخنرانی من شرکت میکنند یا کتابهایم چقدر فروش دارند! تنها چیزی که گاهی برایشان جذاب است، سفرکردن همراه من و تجربه امکاناتی است که در سفر نصیبمان میشود؛ حتی اگر پروازمان در کلاس اقتصادی باشد و در هتلی سهستاره اقامت کنیم!
فرقی نمیکند در کارم چقدر موفق باشم یا چه دستاوردهایی داشته باشم؛ فرزندانم بیش از هر چیز به این اهمیت میدهند که من چه کسی هستم: پدرشان.
راستش را بخواهید، از اینکه فرزندانم چندان درگیر موقعیت شغلی من نیستند، خوشحالم. من خودم گاهی ارزشمندیام را با معیارهای شغلی میسنجم و موفقیت حرفهای را ملاک قضاوت درباره خودم قرار میدهم. حالا تصور کنید اگر فرزندانم هم مرا با همین معیارها ارزیابی میکردند، چه فشار روانی بیشتری را تحمل میکردم!
احساس خوبی است وقتی دیگران ما را نه فقط بهخاطر کارهایی که انجام میدهیم، بلکه بهخاطر خودِ وجودمان دوست دارند و برایمان ارزش قائلاند.
شاید شما هم چنین تجربهای داشته باشید. بسیاری از ما بخش زیادی از زندگی خود را صرف رسیدن به موفقیتهای شغلی، کسب درآمد بیشتر و اثبات تواناییهایمان میکنیم؛ اما گاهی فراموش میکنیم که ارزش انسانی ما بسیار فراتر از عنوان شغلی، میزان درآمد و دستاوردهای حرفهای ماست.
جالب اینجاست که کودکان اغلب رابطهای سادهتر و صادقانهتر با این موضوع دارند. آنها ممکن است والدینشان را بهخاطر وقتگذاشتن، بازیکردن، شنیدن حرفهایشان و احساس امنیتی که در کنارشان دارند دوست داشته باشند، نه بهخاطر جایگاه اجتماعی یا موفقیتهای شغلی آنها.
اما آیا ما هم میتوانیم همانطور که فرزندانمان را دوست داریم، خودمان را بپذیریم و برای وجودمان ارزش قائل شویم؟
در ادامه، با چهار پرسش مهم آشنا میشویم که میتوانند به ما کمک کنند نگاه واقعبینانهتر و مهربانانهتری به ارزش خود داشته باشیم.
این پرسش ممکن است ساده به نظر برسد، اما پاسخدادن به آن برای بسیاری از ما دشوار است.
شغل بخش مهمی از زندگی ماست. کارکردن به ما فرصت میدهد تواناییهایمان را به کار بگیریم، درآمد کسب کنیم، به دیگران خدمت کنیم و احساس مفیدبودن داشته باشیم. بنابراین، طبیعی است که موفقیت یا شکست شغلی بر احساسات ما تأثیر بگذارد.
اما مشکل از جایی آغاز میشود که تمام هویت خود را به شغلمان گره میزنیم.
اگر تنها زمانی احساس ارزشمندی کنیم که ارتقای شغلی گرفتهایم، درآمد بیشتری کسب کردهایم یا دیگران از عملکردمان تعریف میکنند، با هر شکست حرفهای ممکن است احساس کنیم خودمان نیز شکست خوردهایم.
در چنین شرایطی، از دستدادن شغل دیگر فقط یک تغییر حرفهای نیست؛ بلکه ممکن است به بحرانی در هویت و اعتمادبهنفس ما تبدیل شود.
بهتر است به یاد داشته باشیم که شغل ما بخشی از هویت ماست، نه تمام هویت ما.
شما حتی در دوره بیکاری، شکست اقتصادی یا تغییر مسیر شغلی نیز همان انسانی هستید که شایسته احترام، محبت و فرصت دوباره است.
تمرین کاربردی: تصور کنید برای مدتی نتوانید کار کنید یا به دستاوردی که انتظار داشتهاید برسید. از خودتان بپرسید: «جدا از شغلم، چه ویژگیهایی دارم که مرا به انسانی ارزشمند تبدیل میکنند؟»
شاید پاسخ شما در مهربانی، مسئولیتپذیری، تجربهها، روابط انسانی، توانایی یادگیری یا نقشی باشد که در زندگی دیگران ایفا میکنید.
پاسخدادن به این پرسش برای بسیاری از افراد آسان نیست؛ زیرا از کودکی یاد گرفتهایم که برای دریافت تحسین و تأیید دیگران باید کار خاصی انجام دهیم.
نمره خوب بگیریم، موفق شویم، درآمد بیشتری کسب کنیم، از دیگران جلو بزنیم یا انتظارات اطرافیان را برآورده کنیم.
البته تلاش برای پیشرفت و بهترشدن ارزشمند است؛ اما نباید به این باور برسیم که فقط در صورت موفقیت، شایسته دوستداشتهشدن هستیم.
تصور کنید فرزندتان در انجام یک فعالیت شکست میخورد. آیا محبت خود را از او دریغ میکنید؟ آیا به او میگویید که دیگر ارزشمند نیست؟ به احتمال زیاد، تلاش میکنید به او آرامش بدهید، کمکش کنید اشتباهش را بفهمد و برای ادامه مسیر تشویقش کنید.
پس چرا گاهی با خودمان چنین رفتاری نداریم؟
چرا وقتی اشتباه میکنیم، بهجای درک شرایط و یادگیری، خودمان را سرزنش میکنیم؟ چرا ارزش خود را به نظر دیگران یا نتیجه یک رقابت وابسته میدانیم؟
پذیرفتن ارزش ذاتی خود به معنای انکار اشتباهات یا کنارگذاشتن تلاش برای رشد نیست. بلکه یعنی بدانیم میتوانیم اشتباه کنیم، شکست بخوریم و همچنان انسانی ارزشمند باشیم.
این نگرش نهتنها به سلامت روان خودمان کمک میکند، بلکه الگویی مهم برای فرزندانمان خواهد بود. وقتی کودکان ببینند والدینشان بدون وابستگی افراطی به تأیید دیگران با خود رفتار میکنند، بهتر میآموزند که خودشان را بپذیرند و برای ارزشمندی به دنبال تأیید دائمی دیگران نباشند.
تمرین کاربردی: دفعه بعد که اشتباهی مرتکب شدید، بهجای اینکه از خودتان بپرسید «چرا اینقدر ناتوانم؟»، بپرسید: «از این تجربه چه چیزی میتوانم یاد بگیرم؟»
بسیاری از ما بخش قابلتوجهی از روز را در محیط کار میگذرانیم. این موضوع بهخودیخود مشکلساز نیست؛ مسئله اصلی این است که در هر موقعیت، چه میزان توجه واقعی به افرادی اختصاص میدهیم که در کنارمان هستند.
ممکن است پس از پایان ساعت کاری به خانه برگردیم، اما ذهنمان همچنان درگیر جلسه فردا، پیامهای همکاران، پروژههای ناتمام یا تصمیمهای مدیریتی باشد.
شاید هنگام صحبت با همسرمان، تلفن همراه را بررسی کنیم یا وقتی فرزندمان از اتفاقات مدرسه تعریف میکند، همزمان به پاسخدادن به یک پیام کاری فکر کنیم.
در ظاهر، کنار خانواده هستیم؛ اما آیا واقعاً به آنها توجه میکنیم؟
نویسنده به نوعی از فعالیتهای کاری اشاره میکند که به خانه منتقل میشوند و ممکن است از دید خودمان پنهان بمانند؛ مانند فکرکردن مداوم به کار، بررسی ذهنی وظایف فردا یا پاسخدادن به پیامهایی که ضرورتی برای رسیدگی فوری به آنها وجود ندارد.
این مشغلههای ذهنی شاید برای خودمان نامحسوس باشند، اما اعضای خانواده اغلب متوجه آنها میشوند.
آنها ممکن است احساس کنند که کار همیشه در اولویت قرار دارد و برای جلب توجه ما باید منتظر فرصتی مناسب بمانند.
البته هدف این نیست که زمان کار و خانواده را همیشه به یک اندازه تقسیم کنیم. در بسیاری از شرایط، چنین چیزی امکانپذیر نیست. آنچه اهمیت دارد، کیفیت توجه ما به خانواده در زمانی است که در کنار آنها هستیم.
تمرین کاربردی: امروز زمانی را به گفتوگو با همسر یا فرزندتان اختصاص دهید که در آن تلفن همراه، پیامهای کاری و سایر عوامل حواسپرتی را کنار بگذارید. به حرفهایشان گوش کنید، سؤال بپرسید و اجازه دهید احساس کنند واقعاً برای شنیدن آنها حضور دارید.
گاهی چند دقیقه توجه کامل، از ساعتها حضور همراه با حواسپرتی ارزشمندتر است.
دانستن اینکه خانواده اهمیت دارد، با نشاندادن این اهمیت در رفتار روزمره تفاوت دارد.
ممکن است بارها به همسر و فرزندانمان بگوییم که دوستشان داریم، اما اگر همیشه کار را در اولویت قرار دهیم، فرصت گفتوگو را از دست بدهیم یا قرارهای خانوادگی را بهخاطر مسئولیتهای غیرضروری لغو کنیم، رفتارمان پیام متفاوتی منتقل خواهد کرد.
گاهی برای بهبود رابطه با خانواده، نیازی به تغییرات بزرگ نداریم؛ کافی است چند تصمیم کوچک اما پایدار بگیریم.
برای مثال:
وقتی فرزندانتان در خودرو همراه شما هستند، در صورت امکان بهجای صحبت با تلفن، با آنها گفتوگو کنید.
صرف شام در کنار خانواده را به عادتی منظم تبدیل کنید، نه اتفاقی نادر.
برای پایان ساعت کاری خود مرزی مشخص در نظر بگیرید و تا حد امکان اجازه ندهید کار تمام شبها و آخر هفتههایتان را بگیرد.
سفر خانوادگیای را که مدتها به تعویق انداختهاید، برنامهریزی کنید.
هنگام انتخاب شغل یا پذیرش مسئولیت جدید، علاوه بر درآمد و موقعیت حرفهای، تأثیر آن بر زمان و کیفیت زندگی خانوادگی را نیز در نظر بگیرید.
گاهی پذیرفتن یک موقعیت شغلی با درآمد کمتر، اما زمان آزاد بیشتر، میتواند انتخاب مناسبی باشد؛ البته این تصمیم به شرایط اقتصادی، نیازهای خانواده و اولویتهای هر فرد بستگی دارد.
مهم این است که انتخابهای ما با ارزشهایی که برای زندگی خود تعریف کردهایم هماهنگ باشند.
از خودتان بپرسید: «اگر خانوادهام بخواهد از روی رفتارهای روزانه من قضاوت کند، آیا متوجه میشود که چقدر برایم اهمیت دارد؟»
تمرین کاربردی: یک تغییر کوچک انتخاب کنید که بتوانید از همین هفته آن را اجرا کنید؛ مثلاً اختصاص یک ساعت بدون تلفن همراه به خانواده، صرف یک وعده غذایی مشترک یا تعیین ساعتی مشخص برای پایان کار.
بهجای تصمیمهای بزرگ و کوتاهمدت، بر رفتارهای کوچکی تمرکز کنید که امکان تکرار و استمرار دارند.
موفقیت شغلی، درآمد و دستاوردهای حرفهای میتوانند بخش مهمی از زندگی ما باشند؛ اما نباید تنها معیار سنجش ارزشمندیمان شوند.
چهار پرسش این مقاله به ما یادآوری میکنند که ارزش انسانی ما فراتر از شغل و موقعیت اجتماعیمان است؛ لازم نیست برای دوستداشتنیبودن همیشه موفق باشیم، باید کیفیت توجه خود به خانواده را جدی بگیریم و با رفتارهای روزمره نشان دهیم چه چیزهایی برایمان اهمیت دارند.
تد لو در پایان مقاله به نکتهای تأملبرانگیز اشاره میکند: روزی ممکن است در محیط کار دیگر فردی تعیینکننده یا ضروری نباشیم، اما در خانه همچنان جایگاه ویژهای خواهیم داشت.
شاید روزی فرد دیگری مسئولیت شغلی ما را بر عهده بگیرد، اما هیچکس نمیتواند دقیقاً جای ما را در زندگی فرزندانمان بگیرد.
پس در کنار تلاش برای موفقیت، زمانی را نیز به شناخت خود، تقویت روابط خانوادگی و ساختن خاطراتی اختصاص دهیم که ارزش آنها با هیچ عنوان شغلی یا میزان درآمدی سنجیده نمیشود.
منبع اصلی: All Pro Dad، مقاله 4 Questions to Help You Value Yourself، نوشته تد لو (Ted Lowe).
بازنویسی و تنظیم برای انتشار: شبکه اوقات فراغت