
تأیید احساسات کودکان به معنای موافقت با تمام رفتارهای آنها نیست؛ بلکه یعنی به فرزندمان نشان دهیم احساساتش را میبینیم، میشنویم و برای درک آنها تلاش میکنیم.
تصور کنید به فرزندتان نواختن گیتار را آموزش میدهید. او چند بار تلاش میکند، اما آکوردها را اشتباه میزند. ناگهان عصبانی میشود، گیتار را روی زمین میاندازد و میگوید: «من نمیتونم این کار رو انجام بدم!»
شاید اولین واکنش شما این باشد که برای دلگرمکردنش بگویید: «من وقتی همسن تو بودم، خودم گیتار یاد گرفتم؛ پس تو هم میتونی!» اما ممکن است این مقایسه نهتنها آرامش نکند، بلکه احساس ناتوانی او را بیشتر کند.
گاهی کودک در آن لحظه بیش از هر چیز نیاز دارد بداند که ناراحتی و ناامیدیاش درک میشود. وقتی به او بگویید «میفهمم که کلافه شدی؛ یادگرفتن این کار واقعاً میتونه سخت باشه»، ممکن است احساس کند دیگر لازم نیست برای اثبات ناراحتیاش بیشتر گریه کند یا عصبانی شود.
کودکان احساسات شدیدی را تجربه میکنند، اما همیشه نمیدانند چگونه آنها را بشناسند یا دربارهشان صحبت کنند. واکنش والدین در این موقعیتها نقش مهمی در یادگیری آنها دارد.
در این مقاله، سه راهکار کاربردی را بررسی میکنیم که به شما کمک میکنند احساسات فرزندتان را تأیید کنید و رابطهای امنتر و صمیمیتر با او بسازید.
برای اینکه فرزندتان احساس کند درکش میکنید، لازم نیست همیشه توضیحات طولانی یا راهکارهای پیچیده ارائه دهید. گاهی یک جمله کوتاه و متناسب با سن او کافی است.
اولین قدم این است که تلاش کنید احساسش را تشخیص دهید و آن را با کلمات ساده بیان کنید.
برای مثال:
·
«میفهمم که عصبانی شدی.»
·
·
«به نظر میاد از این اتفاق ناراحتی.»
·
·
«فکر کنم وقتی نتونستی این کار رو انجام بدی، حسابی کلافه شدی.»
·
·
«انگار از اتفاقی که افتاده ناامید شدی.»
·
البته ممکن است در تشخیص احساس کودک اشتباه کنید. در این صورت، بهجای اصرار بر برداشت خود، به توضیح او گوش دهید.
برای مثال، اگر بگویید «عصبانی هستی؟» و فرزندتان پاسخ دهد «نه، ناراحتم»، میتوانید بگویید: «ممنون که بهم گفتی. پس بیشتر احساس ناراحتی میکنی.»
همین واکنش ساده به کودک یاد میدهد که شناخت احساسات، فرایندی برای کشف تجربه واقعی خودش است، نه آزمونی که باید در آن پاسخ درست بدهد.
کودکان در سنین مختلف، تواناییهای متفاوتی برای درک و بیان احساسات دارند.
برای کودک خردسال، استفاده از داستان، تصویر، بازی یا مثالهای ساده میتواند مفید باشد. مثلاً بپرسید: «وقتی دوستت اسباببازیت رو برداشت، دلت گرفت؟»
در مقابل، نوجوان ممکن است به گفتوگویی مستقیمتر نیاز داشته باشد. اگر پس از اختلاف با یکی از دوستانش ناراحت است، میتوانید بگویید: «میدونم این اتفاق خیلی ناراحتت کرده. دوست داری دربارهاش حرف بزنی؟»
مهم این است که پیش از قضاوت یا ارائه راهحل، به او فرصت دهید تجربهاش را بیان کند.
وقتی احساسات کودک را تأیید میکنیم، به او نشان میدهیم که دیده و شنیده میشود؛ حتی اگر هنوز نتواند دقیقاً توضیح دهد چه چیزی ناراحتش کرده است.
همدلی یعنی تلاش کنیم موقعیت را از نگاه فرزندمان ببینیم و اهمیت احساسات او را درک کنیم؛ حتی اگر آن اتفاق از نظر ما چندان مهم به نظر نرسد.
فرض کنید فرزندتان در مسابقهای ورزشی برنده شده و با هیجان به خانه میآید تا خبر را برای شما تعریف کند. اگر بدون توجه به شادی او به کارهای خود ادامه دهید، ممکن است احساس کند موفقیتش برایتان اهمیت چندانی ندارد.
در مقابل، اگر به استقبالش بروید، لبخند بزنید و از او بخواهید درباره مسابقه تعریف کند، نشان میدهید که در شادی او سهیم هستید.
همین موضوع درباره احساسات ناخوشایند نیز صدق میکند. اگر کودک به دلیل اختلاف با دوستش گریه میکند، لازم نیست فوراً بگویید: «چیزی نشده، فردا با یکی دیگه بازی میکنی.»
بهتر است ابتدا بگویید: «میدونم ناراحتی. وقتی با دوستت مشکل پیدا میکنی، ممکنه خیلی سخت باشه.»
سپس، وقتی آمادگی داشت، میتوانید درباره راهحلهای ممکن صحبت کنید.
ممکن است کودک به دلیل عصبانیشدن، کسی را هل بدهد یا وسیلهای را پرت کند. در این شرایط، میتوانید احساس او را بپذیرید، اما رفتار نامناسبش را تأیید نکنید.
برای مثال:
«میفهمم که خیلی عصبانی شدی، اما اجازه نداری کسی رو بزنی. بیا با هم راهی پیدا کنیم که بتونی ناراحتیات رو بدون آسیبزدن به کسی بیان کنی.»
این شیوه به کودک کمک میکند تفاوت میان احساس و رفتار را یاد بگیرد. او متوجه میشود که عصبانیشدن طبیعی است، اما برای نشاندادن خشم خود باید از روشهای ایمن و محترمانه استفاده کند.
یکی از مهمترین راههای تأیید احساسات کودک، اختصاصدادن توجه واقعی به اوست.
تصور کنید فرزندتان در حال تعریفکردن اتفاقی است که در مدرسه برایش افتاده، اما شما همزمان تلفن همراهتان را بررسی میکنید، پیام میخوانید یا به ایمیلهای کاری پاسخ میدهید.
ممکن است تصور کنید همچنان به حرفهای او گوش میدهید، اما کودک از رفتار شما برداشت دیگری داشته باشد: اینکه صحبتهایش بهاندازه کافی مهم نیستند.
گاهی کودکان حتی این موضوع را در قالب بازی نشان میدهند. ممکن است وانمود کنند که والدینشان هستند و مدام تلفن همراهشان را بررسی میکنند؛ رفتاری که نشان میدهد توجه والدین را چگونه تجربه کردهاند.
برای جلوگیری از چنین فاصلهای، هنگام صحبت با فرزندتان تا حد امکان تلفن همراه و عوامل حواسپرتی را کنار بگذارید، تماس چشمی طبیعی برقرار کنید و به حرفهایش گوش دهید.
همچنین میتوانید از سؤالهای باز استفاده کنید:
·
«دوست داری بیشتر دربارهاش برام بگی؟»
·
·
«کدوم قسمت این اتفاق بیشتر ناراحتت کرد؟»
·
·
«وقتی این اتفاق افتاد، چه احساسی داشتی؟»
·
·
«الان دوست داری فقط به حرفهات گوش بدم یا با هم دنبال راهحل بگردیم؟»
·
لازم نیست برای هر مشکلی فوراً پاسخ یا راهحل داشته باشید. گاهی بهترین کاری که میتوانید انجام دهید، گوشدادن بدون قضاوت است.
وقتی کودک مطمئن باشد که احساساتش با بیتوجهی یا تمسخر روبهرو نمیشوند، راحتتر میتواند درباره نگرانیها و مشکلاتش صحبت کند.
کودکان برای اینکه بتوانند احساسات خود را بهتر مدیریت کنند، ابتدا باید یاد بگیرند آنها را بشناسند و دربارهشان حرف بزنند. گاهی کودک میداند که حال خوبی ندارد، اما هنوز واژههای لازم برای توضیح احساسش را پیدا نکرده است.
اینجاست که داستان، بازی و شخصیتهای قابلدرک برای کودک میتوانند به شروع گفتوگو کمک کنند.
فیلوپیا با محوریت شناخت احساسات از طریق شخصیتهای داستانی، میتواند فرصتی جذاب برای آشنایی کودکان با دنیای هیجانها فراهم کند. وقتی احساساتی مانند خشم، ترس، غم و شادی در قالب شخصیتهایی دوستداشتنی معرفی میشوند، والدین میتوانند از این شخصیتها برای صحبت درباره تجربههای روزمره فرزندشان کمک بگیرند.
برای مثال، اگر کودک پس از باختن در یک بازی عصبانی شده است، میتوانید از او بپرسید:
«فکر میکنی الان چه احساسی داری؟»
«اگه شخصیت داستان ما جای تو بود، ممکن بود چه احساسی داشته باشه؟»
«چطور میتونیم بهش کمک کنیم احساسش رو بیان کنه، بدون اینکه به کسی آسیب بزنه؟»
این پرسشها به کودک فرصت میدهند احساسات را بهتر بشناسد و راههای سالمتری برای بیان آنها پیدا کند.
البته آشنایی با احساسات بهتنهایی کافی نیست. والدین نیز باید در موقعیتهای واقعی، با گوشدادن، همدلی و پذیرش احساسات، الگویی عملی برای کودک باشند.
در کنار فعالیتهای آموزشی فیلوپیا، میتوانید در زندگی روزمره نیز لحظاتی کوتاه را به گفتوگو درباره احساسات اختصاص دهید؛ مثلاً هنگام خواندن داستان، نقاشیکشیدن یا صحبت درباره اتفاقات روز.
هدف این است که کودک بهتدریج یاد بگیرد همه احساساتش ارزش شنیدهشدن دارند و برای مدیریت آنها میتواند از والدین و راهکارهای مناسب کمک بگیرد.
تأیید احساسات یکی از پایههای ارتباط سالم میان والدین و فرزندان است. وقتی احساسات کودک را با زبان متناسب با سنش نامگذاری میکنیم، با تجربه او همدلی نشان میدهیم و بدون حواسپرتی به حرفهایش گوش میدهیم، به او کمک میکنیم احساس امنیت بیشتری داشته باشد.
این کار به معنای موافقت با تمام خواستهها یا رفتارهای کودک نیست؛ بلکه یعنی پیش از قضاوت و راهنمایی، تلاش میکنیم بفهمیم او چه چیزی را تجربه میکند.
در این مسیر، فیلوپیا نیز میتواند بهعنوان ابزاری برای شروع گفتوگو درباره احساسات و آشنایی کودک با دنیای هیجانها مورد استفاده قرار گیرد. ترکیب داستان و بازی با همدلی و همراهی والدین، فرصتی برای تمرین مهارتهای هیجانی در زندگی روزمره فراهم میکند.
گاهی یک جمله ساده مانند «میفهمم که ناراحتی» یا چند دقیقه گوشدادن با تمام توجه، بیش از دهها توصیه به کودک کمک میکند. زیرا پیش از آنکه فرزندمان به راهحل نیاز داشته باشد، لازم است بداند که احساساتش برای ما مهم هستند.
·
مقاله اصلی: ۳ راهکار برای تأیید احساسات کودک – All Pro Dad
·
·
چگونه برای فرزندمان حضور مؤثر داشته باشیم؟ – iMOM
·
·
۸ مهارت ارتباطی که کودکان امروز به آن نیاز دارند – All Pro Dad
·
بازنویسی و تنظیم برای انتشار: شبکه اوقات فراغت