
صدای خندههای آرام از زیر مبل، دستورهای نظامی کودکانه برای اختفا یا تلاش برای «معالجه» عروسک بیمار؛ اینها فقط بازیهای سادهی کودکانه نیستند، بلکه نشانهی فعالیت عمیق ذهن کودک در قالب بازیهای وانمودی و نقشآفرینی (Pretend Play) هستند.
دکتر دیوید اف. بیورکلوند، روانشناس برجستهی حوزهی رشد، بازیهای وانمودی را نوعی «مولتیویتامین مغز کودکان» توصیف میکند. کودکان از طریق این بازیها، مهارتهای مهمی مانند تفکر انتقادی، حل مسئله، ارتباط مؤثر، هوش هیجانی و همدلی را تمرین میکنند.
در شبکه اوقات فراغت، ۳۷ ایدهی خلاقانه برای بازیهای وانمودی در فضای باز، خانه و زمینههای مختلف علاقهمندی کودکان آماده کردهایم تا اوقات فراغت فرزندتان پربار، شاد و خلاقانه سپری شود.
فضای باز یکی از بهترین بسترها برای تخلیهی انرژی و گسترش دامنهی تخیل کودکان است.
یک جعبهی شن یا گوشهای از حیاط را مشخص کنید. با در اختیار گذاشتن قلممو و بیلچه، از کودک بخواهید استخوانهای دایناسور یا گنجینههای قدیمی را از زیر خاک کشف کند.
با چوب و سنگ قلعه بسازید و حیاط را به قلمروهای پادشاهی تقسیم کنید. نقشهایی مانند شوالیه، قهرمان شجاع، رامکنندهی اژدها یا اسبسوار جادویی را به کودکان بسپارید.
وسایل بازی پارک یا حیاط را به سفینهی فضایی تبدیل کنید. کودکان میتوانند پس از عبور از میان سیارکهای خیالی، نمونههای فضایی جمعآوری کنند و به دنبال موجودات فضایی بگردند.
با چتر، دوربین شکاری و بیسیم اسباببازی، یک تیم هواشناسی تشکیل دهید. کودکان میتوانند تغییرات جوی را گزارش کنند یا حتی به دنبال «کوزهی طلا در انتهای رنگینکمان» بگردند.
پس از یک طوفان فرضی، کودکان باید با طناب و تجهیزات بازی، عروسکهایی را که در بالای سرسره یا جای دیگری گرفتار شدهاند، نجات دهند.
با ترکیب آب، رنگهای خوراکی، آبمیوه و لیموناد، به کودکان اجازه دهید معجونهای جادویی و شفابخش درست کنند؛ البته با استفاده از مواد کاملاً خوراکی و ایمن.
وسایل بازی حیاط را به کشتی دزدان دریایی تبدیل کنید. با رسم نقشهی گنج، کودک را به چالش پیدا کردن صندوقچهی مخفی دعوت کنید.
در گوشهای از پارک یا حیاط، با برگها، بلوطها و چوبهای کوچک، خانهها و باغچههای مینیاتوری برای پریان بسازید.
با برپا کردن یک چادر ساده یا انداختن ملحفه روی صندلیها، تجربهی کمپینگ را شبیهسازی کنید. چراغقوهبازی و قصهگویی را هم به این ماجراجویی اضافه کنید.
بازیهای داخل خانه به تجهیزات گرانقیمت نیاز ندارند. وسایل سادهی خانگی میتوانند بهترین سوخت برای موتور تخیل کودک باشند.
هر اتاق را به یک دورهی تاریخی یا دنیای خیالی تبدیل کنید؛ مثلاً پذیرایی را محل نبرد با دایناسورها، اتاق خواب را ایستگاه چاپارها و ارسال نامه و آشپزخانه را محل برگزاری یک مسابقهی رقص خیالی قرار دهید.
پیامهای رمزنگاریشده بسازید و با لولههای دستمال کاغذی بهعنوان دوربین جاسوسی، ردپای «مأموران سرکش» را بگیرید؛ مثلاً گربه یا سگ خانگی میتواند در داستان نقش یک مأمور فراری را داشته باشد.
با یک تختهی وایتبرد و چند برچسب، به فرزندتان اجازه دهید نقش معلم را بازی کند و به عروسکها درس بدهد.
جمعآوری مدارک، پیدا کردن سرنخها، گفتوگو با افراد مشکوک و کشف راز «جوراب گمشده در ماشین لباسشویی» میتواند یک سناریوی جذاب کارآگاهی باشد.
بررسی علائم حیاتی و پانسمان عروسکها، علاوه بر تقویت حس همدلی، میتواند به کودک کمک کند تجربهی مراجعه به پزشک را در قالب بازی و با اضطراب کمتری تجربه کند.
کودک میتواند منو بنویسد، میز را بچیند، سفارش بگیرد و نقش گارسون یا آشپز را ایفا کند.
با متکا و پتو یک پناهگاه در جزیره بسازید. کودک باید برای تأمین غذا و آب تلاش کند و از فوران یک آتشفشان فرضی فرار کند.
صندلیهای غذاخوری را ردیف کنید، یک سوت به کودک بدهید و سفری خیالانگیز به قطب شمال یا شهرهای مختلف را آغاز کنید.
برای کودکانی که شیفتهی دنیای حیاتوحش هستند، این بازیها میتوانند جذاب باشند:
عروسکهای حیوانات را در گوشهوکنار خانه قرار دهید و از کودک بخواهید برای اعضای خانواده یک تور سافاری برگزار کند.
یک ایستگاه ثبت پرندگان در حیاط ایجاد کنید. کودک میتواند حیوانات خانگی را زیر نظر بگیرد، ردپای حیوانات را دنبال کند و گزارشهای خود را در یک دفترچهی میدانی بنویسد.
کودک میتواند چکمه بپوشد، یک سبد برای جمعآوری تخممرغهای فرضی بردارد و از اسبها، گوسفندان و دیگر حیوانات اسباببازی مراقبت کند.
در این بازیها کودک میتواند مهارتهای مدیریت، گزارشگری، همکاری و روحیهی ورزشی را تمرین کند.
یک میکروفون اسباببازی و تختهشاسی در اختیار کودک قرار دهید تا مسابقات خانوادگی را گزارش کند یا با بازیکنان مصاحبه انجام دهد.
یک مسیر مانع در خانه یا حیاط طراحی کنید و از کودک بخواهید نقش مربی را بر عهده بگیرد. میتوانید رکوردهای ورزشی اعضای خانواده را نیز ثبت کنید.
فضای خانه را به محل برگزاری یک مسابقهی بزرگ تبدیل کنید. کودک میتواند در فینال خیالی شرکت کند و در پایان، جام قهرمانی خود را بالای سر ببرد.
این بازیها میتوانند به پرورش ذوق هنری، تخیل و اعتمادبهنفس کودکان کمک کنند.
با گچهای رنگی روی موزاییکهای حیاط نقاشی کنید و یک گالری خیابانی برای اعضای خانواده یا همسایهها برگزار کنید.
لباسهای مختلف را با هم ترکیب کنید، موسیقی شاد پخش کنید و فضای خانه را به یک صحنهی نمایش مد تبدیل کنید. کودک میتواند همزمان نقش طراح لباس و مجری برنامه را بر عهده بگیرد.
یک میکروفون اسباببازی در اختیار کودک قرار دهید، یک لباس یا تنپوش جذاب انتخاب کنید و از او بخواهید برای عروسکها و اعضای خانواده کنسرت اجرا کند.
بعضی بازیها را بسیاری از والدین نیز در کودکی تجربه کردهاند و هنوز هم جذابیت خود را حفظ کردهاند:
با چند جعبهی مقوایی یک قلعه بسازید و اجازه دهید کودک آن را به دنیای خیالی خودش تبدیل کند.
کودک میتواند فروشنده، خریدار یا صندوقدار باشد و با استفاده از وسایل سادهی خانه یک فروشگاه کوچک راهاندازی کند.
با لگو، قطعات ساختنی یا جعبههای مختلف، یک کارگاه مهندسی راه بیندازید و از کودک بخواهید ساختمان یا سازهای جدید طراحی کند.
کودک میتواند نقش پلیس را بازی کند و مأموریتهایی خیالی برای برقراری امنیت محله انجام دهد.
یک داستان خیالی بسازید که در آن کودک باید با استفاده از قدرتهای ویژهی خود، شهر یا دوستانش را نجات دهد.
با پتو، بالش و جعبههای مقوایی یک قلعهی جادویی بسازید و داستانی دربارهی شاهزاده، پادشاهی و یک مأموریت ویژه خلق کنید.
کودک میتواند نقش پدر، مادر، فرزند یا دیگر اعضای خانواده را بازی کند و موقعیتهای مختلف زندگی روزمره را در قالب بازی تجربه کند.
یک ایستگاه آتشنشانی خیالی بسازید. کودک میتواند با ماشین اسباببازی یا تجهیزات ساده، برای نجات عروسکها و خاموشکردن آتشهای خیالی به مأموریت برود.
عروسکهای حیوانات را به کلینیک بیاورید و اجازه دهید کودک نقش دامپزشک را بازی کند، حیوانات را معاینه کند و برای آنها نسخهی خیالی بنویسد.
کودک میتواند از حیوانات اسباببازی مراقبت کند، برای آنها غذا آماده کند و دربارهی هر حیوان اطلاعاتی خیالی یا واقعی ارائه دهد.
با عروسکهای حیوانات یک فروشگاه حیوانات خانگی راهاندازی کنید. کودک میتواند نقش فروشنده، مشتری یا مراقب حیوانات را بازی کند.
بازی وانمودی فقط سرگرمی نیست. کودک هنگام نقشآفرینی، موقعیتهای مختلف را تجربه میکند، داستان میسازد، برای مشکلات راهحل پیدا میکند و با دیدگاههای متفاوت آشنا میشود.
در این نوع بازی، کودک ممکن است یک روز پزشک باشد، روز دیگر فضانورد، روز بعد معلم یا کارآگاه. هرکدام از این نقشها فرصتی برای تخیل، گفتوگو، تصمیمگیری، همکاری و حل مسئله فراهم میکنند.
نکتهی مهم این است که والدین لازم نیست همیشه کارگردان بازی باشند. گاهی کافی است چند وسیلهی ساده در اختیار کودک قرار دهید و اجازه دهید خودش داستان را بسازد.
بگذارید کودک شما خیالپردازی کند، نقش بگیرد، اشتباه کند و دوباره داستانش را از نو بسازد. همین آزادی میتواند بخش مهمی از یادگیری او باشد.
این مطلب بر اساس مقالهای از لیسا روئل (Lisa Rowell) و با استناد به نظریات روانشناسی رشد دکتر دیوید اف. بیورکلوند (Dr. David F. Bjorklund)، همراه با تحلیلها و راهکارهای اختصاصی شبکه اوقات فراغت بازنویسی و تدوین شده است.