
روزهای پایانی تابستان برای بسیاری از خانوادهها با یک فهرست بلند از کارهای ضروری همراه است؛ خرید لوازمالتحریر، آماده کردن لباس و کیف مدرسه، تنظیم دوباره ساعت خواب و آماده شدن برای روزهای شلوغ سال تحصیلی.
اما برای بسیاری از کودکان، این روزها معنای دیگری دارد: پایان تعطیلات و کمتر شدن زمان بازی و آزادی.
به همین دلیل، شروع مدرسه گاهی با بیحوصلگی، مقاومت یا حتی اضطراب همراه میشود. اما آیا آماده شدن برای مدرسه حتماً باید با تذکر، عجله و برنامهریزیهای خستهکننده همراه باشد؟
در «شبکه اوقات فراغت» معتقدیم میتوان بخشی از آمادهسازی برای مدرسه را به فرصتی برای بازی، گفتوگو و وقتگذرانی باکیفیت خانوادگی تبدیل کرد.
یک بازی ساده خانوادگی میتواند کاری کند که کودک به جای اینکه فقط به «تمام شدن تابستان» فکر کند، برای اتفاقهای جدید سال تحصیلی هم هیجان داشته باشد.
در این مطلب، دو بازی ساده و کمهزینه را معرفی میکنیم که به وسایل خاصی نیاز ندارند و میتوانید آنها را در شبهای پایانی تابستان، دورهمی خانوادگی یا حتی هفته اول مدرسه اجرا کنید.
کودکان گاهی تصور میکنند پدر و مادرشان همیشه بزرگسال بودهاند! شنیدن خاطرات دوران مدرسه والدین، فرصت خوبی است تا کودک بفهمد مامان و بابا هم زمانی دانشآموز بودهاند؛ آنها هم دوست پیدا کردهاند، اشتباه کردهاند، از بعضی کلاسها لذت بردهاند و شاید حتی برای روز اول مدرسه هیجان یا نگرانی داشتهاند.
این بازی علاوه بر خنده و سرگرمی، میتواند شروع یک گفتوگوی صمیمانه درباره تجربههای مدرسه باشد.
مامان و بابا هرکدام چند خاطره واقعی، کوتاه و بامزه از دوران دبستان یا سالهای مدرسه خود بنویسند.
هر خاطره را روی یک تکه کاغذ جداگانه بنویسید. برای مثال:
«کلاس سوم ابتدایی، معلمم را خیلی دوست داشتم و آن سال یکی از بهترین سالهای تحصیلم بود.»
«کلاس پنجم، هنگام بازی در حیاط مدرسه دستم شکست.»
«صمیمیترین دوستم در کلاس دوم، دانشآموزی بود که تازه از شهر دیگری به مدرسه ما آمده بود.»
«یک بار سر کلاس مدادم شکست و تمام وسایل جامدادیام روی زمین ریخت!»
«اولین باری که در یک مسابقه مدرسه شرکت کردم، آنقدر استرس داشتم که جواب سادهترین سؤال را هم اشتباه گفتم.»
کاغذها را تا کنید و داخل یک کاسه یا ظرف بریزید.
حالا بچهها یکییکی یک کاغذ بردارند و خاطره را با صدای بلند بخوانند.
وظیفه آنها این است که حدس بزنند خاطره متعلق به مامان است یا بابا.
بعد از حدس زدن، صاحب خاطره میتواند داستان را کمی بیشتر تعریف کند.
اگر تعداد اعضای خانواده بیشتر است، میتوانید بازی را به شکل مسابقه انجام دهید.
برای هر حدس درست، یک امتیاز در نظر بگیرید و در پایان کسی که بیشترین امتیاز را دارد، برنده شود.
حتی میتوانید یک مرحله اضافه داشته باشید:
«اگر این اتفاق برای من افتاده بود، چه کار میکردم؟»
این سؤال میتواند باعث شکلگیری گفتوگوهای جالبی میان والدین و فرزندان شود.
هدف بازی فقط خندیدن نیست.
وقتی والدین درباره تجربههای واقعی دوران مدرسه خود صحبت میکنند، کودک متوجه میشود که والدینش نیز روزی با موقعیتهای مشابه روبهرو بودهاند.
این گفتوگو میتواند فرصتی طبیعی برای صحبت درباره نگرانیهای کودک از سال تحصیلی جدید ایجاد کند؛ بدون اینکه کودک احساس کند در یک جلسه رسمی برای «مشکلات مدرسه» مورد سؤال قرار گرفته است.
بعد از تمام شدن بازی میتوانید خیلی ساده بپرسید:
«حالا که قراره دوباره مدرسه شروع بشه، تو بیشتر برای چه چیزی هیجان داری؟»
یا:
«چیزی هست که درباره سال جدید مدرسه کمی نگرانت کنه؟»
گاهی یک بازی خانوادگی، شروع گفتوگویی است که در حالت عادی بهسادگی شکل نمیگیرد.
اگر دوست دارید یک وعده غذایی خانوادگی را از حالت معمول خارج کنید، «چالش کارآگاهی اعداد» میتواند گزینه ساده و جذابی باشد.
این بازی بهخصوص برای خانوادههایی مناسب است که دوست دارند در روزهای منتهی به بازگشایی مدارس، درباره خاطرات، علایق و انتظارهای کودک از سال تحصیلی جدید صحبت کنند؛ بدون اینکه فضا شبیه پرسش و پاسخ یا بازجویی شود.
قبل از آمدن بچهها به میز شام، ۱۰ تکه کاغذ کوچک آماده کنید.
روی هر کاغذ یکی از اعداد ۱ تا ۱۰ را بنویسید.
سپس کاغذها را در نقاط مختلف و قابل دسترس میز قرار دهید؛ برای مثال:
زیر بشقاب
کنار لیوان
زیر قاشق
روی صندلی
کنار دستمال سفره
یا هر جای امن و قابل دسترس دیگری
فقط دقت کنید کاغذها در جایی قرار نگیرند که ممکن است داخل غذا بیفتند یا برای کودک خطر ایجاد کنند.
هنگام شام یا بعد از آن، از بچهها بخواهید اعداد مخفیشده را پیدا کنند.
هرکس یک عدد پیدا کرد، باید سؤال یا چالش مربوط به همان شماره را انجام دهد.
۱. بیشتر از همه منتظر چه اتفاقی در اولین روز مدرسه هستی؟
۲. دو اتفاقی که سال گذشته در مدرسه بیشتر از همه دوست داشتی چه بودند؟
۳. نام سه معلم یا مسئول مدرسه را بگو که در سالهای قبل بیشتر دوستشان داشتی.
۴. چهار خوراکی یا لقمه موردعلاقهات برای زنگ تفریح چیست؟
۵. پنج خوراکی را نام ببر که اصلاً دوست نداری در ظرف غذایت ببینی!
۶. شش مهارت یا موضوع جدیدی را بگو که سال گذشته یاد گرفتی.
۷. اگر قرار بود فقط یک درس را هفت روز هفته داشته باشی، کدام درس را انتخاب میکردی؟ چرا؟
۸. به نظرت ساعت مدرسه باید کوتاهتر باشد یا طولانیتر؟ چرا؟
۹. فکر میکنی میتوانیم ۹ روز پشتسرهم بدون تأخیر به مدرسه برسیم؟ برای این کار چه برنامهای لازم داریم؟
۱۰. یک چالش خانوادگی: همین حالا یکی از اعضای خانواده را ۱۰ ثانیه محکم بغل کن!
البته لازم نیست سؤالها دقیقاً همینها باشند. بسته به سن کودک میتوانید سؤالها را سادهتر، خندهدارتر یا چالشبرانگیزتر کنید.
کودک مجبور نیست به هر سؤالی پاسخ دهد.
اگر سؤال خاصی برای او راحت نیست، اجازه دهید یک سؤال دیگر انتخاب کند.
هدف این بازی ایجاد گفتوگو و صمیمیت است، نه گرفتن اطلاعات از کودک.
حتی بهتر است والدین هم به سؤالها پاسخ دهند تا بازی حالت یکطرفه پیدا نکند.
مثلاً اگر از کودک میپرسید:
«بیشتر از چه چیزی در سال جدید مدرسه هیجان داری؟»
خودتان هم جواب دهید:
«من بیشتر منتظرم ببینم امسال چه چیزهای جدیدی یاد میگیری.»
به این شکل، کودک احساس میکند اعضای خانواده در یک گفتوگو کنار هم هستند، نه اینکه فقط او باید به سؤالها پاسخ دهد.
آماده شدن برای مدرسه فقط خرید وسایل و تنظیم ساعت خواب نیست.
کودک باید بهتدریج از نظر ذهنی و عاطفی نیز برای تغییر برنامه روزانه آماده شود.
در کنار بازیهای خانوادگی، چند کار ساده میتواند این دوره انتقال را آسانتر کند:
چند روز قبل از شروع مدرسه، ساعت خواب و بیداری را بهتدریج به برنامه مدرسه نزدیک کنید.
درباره اتفاقهای مثبت سال تحصیلی جدید با کودک صحبت کنید.
اجازه دهید کودک در بعضی خریدها یا آمادهسازیهای مدرسه انتخاب داشته باشد.
برای روز اول مدرسه یک برنامه ساده و بدون عجله در نظر بگیرید.
در هفته اول، انتظار نداشته باشید کودک بلافاصله با تمام تغییرات برنامهای سازگار شود.
هر روز زمانی را برای بازی و فعالیت موردعلاقه کودک باقی بگذارید.
شروع سال تحصیلی به معنای پایان بازی و تفریح نیست.
کودکان همچنان به زمان آزاد برای بازی، استراحت، ارتباط با خانواده و فعالیتهایی که از آنها لذت میبرند نیاز دارند.
اتفاقاً حفظ تعادل میان درس، استراحت، بازی و ارتباط خانوادگی میتواند به کودک کمک کند سال تحصیلی را با احساس بهتری آغاز کند.
به همین دلیل، شاید بهتر باشد به جای اینکه به کودک بگوییم:
«دیگه تابستون تموم شد؛ از فردا باید فقط به فکر درس باشی!»
پیام دیگری به او بدهیم:
«یک فصل جدید شروع شده؛ قراره چیزهای جدید یاد بگیری، دوستهای جدید داشته باشی و در کنار درس، هنوز هم برای بازی و خوش گذراندن وقت داریم.»
بازگشت به مدرسه میتواند برای بعضی کودکان همراه با هیجان و برای بعضی دیگر همراه با نگرانی یا بیحوصلگی باشد.
والدین نمیتوانند تمام احساسات کودک را از بین ببرند، اما میتوانند فضای خانه را طوری بسازند که این تغییر آسانتر و شیرینتر شود.
بازی «خاطرات دوران مدرسه مامان و بابا» فرصتی برای خنده و آشنایی بیشتر با تجربههای والدین است و «چالش کارآگاهی اعداد» میتواند یک وعده غذایی معمولی را به فرصتی برای گفتوگو و بازی خانوادگی تبدیل کند.
این فعالیتها سادهاند، هزینهای ندارند و مهمتر از همه، به کودک نشان میدهند که شروع مدرسه به معنای پایان لحظات خوب خانوادگی نیست.
شاید همین بازیهای کوچک، سالها بعد به یکی از خاطرات دوستداشتنی کودک از روزهای مدرسه تبدیل شوند.
اوقات فراغت خوب، همیشه پرهزینه نیست؛ گاهی فقط به کمی خلاقیت و زمانی برای کنار هم بودن نیاز دارد.
این مطلب با الهام از ایده مطرحشده در مقاله «Two Back-to-School Games to Play This Year» در وبسایت iMOM تهیه شده و برای خانوادهها و شرایط استفاده در ایران بازنویسی و بومیسازی شده است.
این محتوا توسط تیم محتوای شبکه اوقات فراغت تهیه شده است.