
کودکی که اصرار دارد همهچیز طبق خواسته خودش پیش برود، ممکن است هنگام شنیدن پاسخ منفی دچار کلافگی و ناراحتی شدید شود. در چنین شرایطی، تلاش فوری برای ساکت کردن یا آرام کردن کودک همیشه نتیجه مطلوبی ندارد.
به جای جملاتی مانند:
«اینقدر بیتابی نکن.»
«چیزی نشده که گریه میکنی.»
«آرام باش تا با هم صحبت کنیم.»
ابتدا احساس کودک را ببینید و آن را به رسمیت بشناسید.
میتوانید بگویید:
«میفهمم وقتی برنامهمان طبق چیزی که تو میخواستی پیش نمیرود، خیلی کلافه میشوی. ناراحت شدن طبیعی است.»
پذیرفتن احساس کودک به معنای پذیرفتن خواسته او نیست. کودک میتواند ناراحت یا عصبانی باشد، اما همچنان لازم است مرزهای رفتاری خانواده حفظ شوند.
وقتی کودک احساس کند حرفش شنیده میشود، معمولاً گفتوگو و همکاری آسانتر میشود.
یکی از چالشهای رایج والدین، تغییر تصمیم برای پایان دادن سریع به گریه یا قشقرق کودک است. اگر این اتفاق بهطور مکرر رخ دهد، کودک ممکن است بهتدریج یاد بگیرد که با افزایش فشار هیجانی میتواند تصمیم والدین را تغییر دهد.
برای مثال، اگر زمان استفاده از تبلت تمام شده است، اما کودک با گریه و اعتراض موفق شود زمان بیشتری بگیرد، احتمال دارد دفعه بعد نیز همین روش را امتحان کند.
قوانین خانوادگی بهتر است:
ساده و قابل فهم باشند.
متناسب با سن کودک تعیین شوند.
از قبل برای کودک توضیح داده شوند.
تا حد امکان ثابت و قابل پیشبینی باشند.
برای همه اعضای خانواده قابل اجرا باشند.
به یاد داشته باشید که ناراحت شدن کودک از یک قانون، لزوماً به معنای اشتباه یا نامناسب بودن آن قانون نیست.
قشقرق میتواند برای والدین بسیار خستهکننده باشد؛ بهویژه زمانی که در مهمانی، فروشگاه یا یک محیط عمومی اتفاق میافتد. طبیعی است که والدین بخواهند هرچه سریعتر این وضعیت را تمام کنند.
اما اگر هر بار برای پایان دادن به قشقرق، خواسته کودک را بپذیرید، ممکن است ناخواسته این پیام منتقل شود که قشقرق میتواند قوانین را تغییر دهد.
در زمان عصبانیت شدید کودک:
صدای خود را بالا نبرید.
وارد بحث طولانی نشوید.
خواستهای را که قبلاً منطقی و مشخص رد کردهاید، صرفاً به دلیل قشقرق نپذیرید.
مراقب امنیت کودک و اطرافیان باشید.
اجازه دهید کودک پس از فروکش کردن هیجان، دوباره آماده گفتوگو شود.
میتوانید با آرامش بگویید:
«میدانم خیلی عصبانی هستی، اما تصمیم ما تغییر نمیکند. وقتی آرامتر شدی، دربارهاش با هم صحبت میکنیم.»
هدف این نیست که کودک را در زمان قشقرق «شکست دهید»، بلکه باید به او کمک کنید یاد بگیرد احساسات شدید میتوانند وجود داشته باشند، بدون اینکه قوانین یا احترام خانوادگی را از بین ببرند.
کودک برای رشد استقلال خود به فرصت انتخاب نیاز دارد. اگر والدین تمام تصمیمهای کوچک و بزرگ زندگی او را تعیین کنند، ممکن است کودک برای به دست آوردن احساس کنترل، بیشتر مقاومت کند.
راهکار مناسب، ایجاد تعادل میان اختیار کودک و مسئولیت والدین است.
اختیار کودک:
انتخاب کتاب قصه
انتخاب لباس از میان گزینههای مناسب
انتخاب بازی در زمان فراغت
انتخاب میان دو فعالیت مورد تأیید والدین
اختیار والدین:
تعیین زمان خواب
تعیین قوانین استفاده از تلفن همراه و ابزارهای دیجیتال
مشخص کردن قوانین ایمنی
تعیین برنامه کلی خانواده
تصمیمگیری درباره مسائل مهم و متناسب با مسئولیت والدین
برای مثال، میتوانید به کودک بگویید:
«تو میتوانی انتخاب کنی امشب کدام کتاب را بخوانیم، اما زمان خواب را ما تعیین میکنیم.»
این روش به کودک اجازه میدهد احساس استقلال و اختیار داشته باشد، بدون اینکه مسئولیت تصمیمهای اصلی خانواده بر دوش او قرار گیرد.
در شبکه اوقات فراغت معتقدیم بسیاری از رفتارهای کنترلگرانه کودکان را میتوان با ترکیبی از همدلی، مرزبندی و فرصت دادن برای انتخاب بهتر مدیریت کرد.
کودک برای رشد سالم به والدینی نیاز دارد که هم مهربان و شنوا باشند و هم قاطع و قابل پیشبینی.
اختصاص زمان باکیفیت به فرزند، بازی و فعالیتهای مشترک، ایجاد برنامههای منظم و مشخص کردن مرزهای روشن میتواند به کاهش بسیاری از درگیریهای روزمره کمک کند.
هدف، حذف تمام مخالفتها یا ناراحتیهای کودک نیست؛ بلکه کمک به اوست تا بهتدریج یاد بگیرد چگونه احساسات خود را مدیریت کند، با محدودیتها کنار بیاید، انتخاب کند و با اعضای خانواده همکاری داشته باشد.
مواجهه با کودک یا نوجوانی که زیاد مخالفت میکند یا تلاش دارد شرایط را مطابق خواسته خود پیش ببرد، میتواند دشوار باشد. بااینحال، واکنش آرام و ثابت والدین، قوانین روشن و فرصت انتخاب متناسب با سن میتواند مسیر تعامل را تغییر دهد.
چهار اصل کلیدی را به خاطر بسپارید:
احساس کودک را ببینید، اما هر خواستهای را نپذیرید.
مرزهای خانوادگی را روشن و قابل پیشبینی نگه دارید.
در برابر قشقرق، آرام و ثابت بمانید.
در مسائل مناسب، به کودک حق انتخاب بدهید.
با ایجاد این تعادل، میتوان بسیاری از نبردهای قدرت را به فرصتهایی برای یادگیری، همکاری و تقویت رابطه والد و فرزند تبدیل کرد.
این مقاله با اقتباس و بازنویسی اختصاصی بر اساس نوشتهای از مری جو وایز (Mary Jo Wyse) و با بهرهگیری از دیدگاههای ژانت لنسبوری (Janet Lansbury)، متخصص حوزه فرزندپروری، و باربارا دان سوانسون (Barbara Dunn Swanson)، پژوهشگر دانشگاه ایالتی آیووا، توسط تیم محتوای شبکه اوقات فراغت برای خانوادهها و والدین ایرانی تدوین و تنظیم شده است.