
بازگشت به مدرسه فقط به خرید کیف و کفش، آمادهکردن لوازمالتحریر و تنظیم ساعت خواب محدود نمیشود. کودک برای شروع یک سال تحصیلی جدید، علاوه بر آمادگی جسمی و درسی، به آمادگی عاطفی و روانی نیز نیاز دارد.
شروع مدرسه میتواند برای بعضی کودکان هیجانانگیز باشد و برای برخی دیگر با نگرانی همراه شود. کودک ممکن است درباره معلم جدید، تکالیف، امتحان، پیدا کردن دوست، جداشدن از والدین یا حتی اشتباهکردن در کلاس نگرانی داشته باشد.
به همین دلیل، یکی از مهمترین وظایف والدین در روزهای منتهی به بازگشت به مدرسه این است که به کودک کمک کنند احساسات خود را بشناسد و بداند در صورت مواجهشدن با یک مشکل، تنها نیست.
تغییر برنامه روزانه، شروع کلاسهای جدید، افزایش مسئولیتهای درسی و قرارگرفتن دوباره در محیط اجتماعی مدرسه میتواند برای برخی کودکان استرسزا باشد.
گاهی کودک نگرانی خود را مستقیماً بیان نمیکند. ممکن است این نگرانی به شکل بیحوصلگی، گریه، تحریکپذیری، دلدرد، سردرد، اختلال خواب یا مقاومت برای رفتن به مدرسه نشان داده شود.
بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط American Academy of Pediatrics (AAP)، عواملی مانند نگرانی درباره عملکرد تحصیلی، ترس از شکست، مشکلات ارتباطی با همسالان، قلدری و نگرانی درباره محیط مدرسه میتوانند در شکلگیری اضطراب یا اجتناب از مدرسه نقش داشته باشند.
بنابراین، پیش از آنکه رفتار کودک را صرفاً «لجبازی» بدانیم، بهتر است تلاش کنیم علت نگرانی او را پیدا کنیم.
یکی از سادهترین راههای شناخت احساسات کودک، گفتوگوی روزانه با اوست.
اما پرسیدن سؤالهای کلی مانند «مدرسه چطور بود؟» معمولاً پاسخ کوتاهی مانند «خوب بود» به همراه دارد.
به جای آن میتوانید سؤالهای مشخصتری بپرسید:
امروز چه چیزی تو را خوشحال کرد؟
سختترین قسمت امروز چه بود؟
امروز با چه کسی بیشتر صحبت کردی؟
چیزی بود که دوست داشتی بهتر پیش برود؟
فردا منتظر کدام قسمت مدرسه هستی؟
این سؤالها به کودک فرصت میدهند درباره تجربه واقعی خود صحبت کند.
نکته مهم: هنگام صحبت با کودک، بلافاصله راهحل ارائه ندهید. گاهی کودک قبل از هر چیز به یک شنونده نیاز دارد.
یکی از اشتباهات رایج در شروع سال تحصیلی این است که تمام توجه خانواده به نمره و عملکرد درسی معطوف شود.
البته پیشرفت تحصیلی اهمیت دارد، اما کودک باید بداند که ارزش او فقط به کارنامهاش وابسته نیست.
در کنار اهداف درسی، میتوانید برای مهارتهای فردی و اجتماعی نیز هدف تعیین کنید؛ برای مثال:
امسال در کلاس بیشتر سؤال بپرسم.
وقتی چیزی را نمیفهمم، از معلم کمک بخواهم.
یک دوست جدید پیدا کنم.
اشتباهکردن را بخشی از یادگیری بدانم.
برای انجام تکالیفم برنامهریزی کنم.
هدفهای کوچک و قابلدستیابی میتوانند به کودک کمک کنند احساس توانمندی بیشتری داشته باشد.
کودک باید بداند اگر در مدرسه ناراحت، ترسیده یا سردرگم شد، میتواند به چه کسی مراجعه کند.
این فرد ممکن است معلم، مشاور، مربی یا یکی دیگر از کارکنان مورد اعتماد مدرسه باشد.
داشتن یک فرد بزرگسال قابل اعتماد میتواند به کودک احساس امنیت بیشتری بدهد؛ بهخصوص اگر وارد مدرسه یا کلاس جدید شده باشد.
مفهوم احساس تعلق به مدرسه نیز در منابع مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) مورد توجه قرار گرفته است. این احساس زمانی شکل میگیرد که دانشآموز احساس کند بزرگسالان و همسالان مدرسه به او و یادگیریاش اهمیت میدهند.
با شروع مدرسه، زندگی کودک نباید فقط به کلاس، تکلیف و امتحان محدود شود.
کودک همچنان به بازی، استراحت و فعالیتهای مورد علاقه خود نیاز دارد.
بخشی از زمان بعد از مدرسه را میتوانید به فعالیتهایی مانند موارد زیر اختصاص دهید:
بازی آزاد
نقاشی و کاردستی
کتابخوانی
دوچرخهسواری
بازی با دوستان
پیادهروی و فعالیت در فضای باز
بازیهای خانوادگی
اوقات فراغت مناسب به کودک کمک میکند میان مسئولیتهای مدرسه و نیازهای طبیعی دوران کودکی تعادل ایجاد کند.
برای برقراری ارتباط مؤثر با کودک، همیشه به زمان زیادی نیاز ندارید.
گاهی حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان اختصاصی و بدون تلفن همراه میتواند فرصت خوبی برای گفتوگو باشد.
در این زمان میتوانید کنار کودک بنشینید، با او بازی کنید یا فقط به حرفهایش گوش دهید.
لازم نیست هر گفتوگویی به نصیحت یا آموزش تبدیل شود.
گاهی یک جمله ساده مانند:
«من اینجا هستم و اگر چیزی ناراحتت کرد، میتوانی با من صحبت کنی.»
میتواند احساس امنیت زیادی به کودک بدهد.
این جمله را نباید همیشه بهعنوان لجبازی یا تنبلی در نظر گرفت.
ابتدا آرام بمانید و به جای سرزنش، تلاش کنید دلیل این احساس را پیدا کنید.
میتوانید بگویید:
«میفهمم که مدرسه رفتن برایت سخت شده. بیا با هم ببینیم کدام قسمت مدرسه بیشتر اذیتت میکند.»
سپس درباره علت احتمالی صحبت کنید.
ممکن است مشکل کودک مربوط به یکی از این موارد باشد:
دشواری یک درس
ترس از امتحان
نگرانی درباره معلم
مشکل در برقراری ارتباط با همکلاسیها
ترس از تمسخر یا قلدری
جدایی از والدین
خستگی و فشار زیاد
تغییر مدرسه یا کلاس
نگرانی از اشتباهکردن
شناخت علت، اولین قدم برای پیدا کردن راهحل مناسب است.
نگرانی در شروع سال تحصیلی میتواند طبیعی باشد؛ اما اگر اضطراب کودک شدید، مداوم یا مختلکننده زندگی روزمره باشد، بهتر است آن را جدیتر پیگیری کنید.
نشانههایی مانند امتناع مکرر از رفتن به مدرسه، مشکلات مداوم خواب، شکایتهای جسمی تکرارشونده، اضطراب شدید یا اختلال در فعالیتهای روزانه میتوانند نشان دهند که کودک به حمایت بیشتری نیاز دارد.
در چنین شرایطی، گفتوگو با پزشک کودک، روانشناس کودک یا مشاور مدرسه میتواند کمککننده باشد.
والدین قرار نیست تمام مشکلات مدرسه را برای کودک حل کنند.
نقش مهمتر والدین این است که به کودک نشان دهند:
«اگر مشکلی پیش آمد، میتوانیم درباره آن صحبت کنیم و برایش راهحل پیدا کنیم.»
کودکی که احساس کند شنیده میشود، حمایت میشود و اجازه دارد درباره نگرانیهایش صحبت کند، فرصت بیشتری برای یادگیری مهارتهای مقابلهای و استقلال خواهد داشت.
بنابراین، آمادگی برای بازگشت به مدرسه فقط آمادهکردن کیف و دفتر نیست؛ آمادهکردن ذهن و احساس کودک برای یک فصل جدید از زندگی نیز هست.
بازگشت به مدرسه زمانی میتواند تجربهای آرامتر و مثبتتر باشد که خانواده علاوه بر برنامهریزی درسی، به نیازهای عاطفی و اجتماعی کودک نیز توجه کند.
گفتوگوی روزانه، هدفگذاری واقعبینانه، ایجاد ارتباط با یک فرد قابل اعتماد در مدرسه، اختصاص زمان برای بازی و اوقات فراغت و گوشدادن بدون قضاوت، از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به کودک کمک کنند سال تحصیلی جدید را با احساس امنیت و آمادگی بیشتری آغاز کند.
به یاد داشته باشیم که کودک برای موفقشدن در مدرسه فقط به مداد، دفتر و کتاب نیاز ندارد؛ او به احساس امنیت، حمایت و ارتباط نیز نیازمند است.
American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)، راهنمای بازگشت به مدرسه و آمادگی خانوادهها.
American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)، راهکارهای کمک به کودکان برای مدیریت اضطراب و نگرانی.
American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)، اطلاعات مربوط به اجتناب از مدرسه و عوامل مؤثر بر آن.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC)، اطلاعات مربوط به «احساس تعلق به مدرسه» و ارتباط آن با سلامت و تجربه دانشآموزان.
بازنویسی، تنظیم و آمادهسازی برای انتشار: شبکه اوقات فراغت