
بازگشت به مدرسه فقط به معنای خرید کیف و دفتر و آماده کردن لباس مدرسه نیست؛ برای کودک، شروع سال تحصیلی یعنی بازگشت به یک برنامه روزانه منظم، دیدن دوستان، روبهرو شدن با معلم و محیط جدید و گاهی کنار آمدن با نگرانیها و تغییرات تازه.
برخی کودکان با هیجان منتظر شروع مدرسه هستند، اما بعضی دیگر ممکن است درباره معلم جدید، کلاس، تکالیف، دوستان یا جدا شدن از والدین نگرانی داشته باشند. به همین دلیل، آمادهسازی کودک پیش از شروع مدرسه میتواند نقش مهمی در تجربه بهتر او داشته باشد.
آکادمی اطفال آمریکا (American Academy of Pediatrics) توصیه میکند والدین با ایجاد روتین منظم، توجه به خواب، گفتوگو با کودک درباره نگرانیهایش و آمادهسازی شرایط مدرسه، به فرزند خود برای شروع سال تحصیلی کمک کنند.
تعطیلات معمولاً با ساعت خواب متفاوت، زمان آزاد بیشتر و برنامه انعطافپذیر همراه است. با شروع مدرسه، کودک باید دوباره به ساعت مشخص خواب و بیداری، رفتوآمد، کلاس، تکالیف و فعالیتهای روزانه عادت کند.
این تغییر برای بعضی کودکان ساده است، اما برای برخی دیگر ممکن است با اضطراب یا مقاومت همراه شود. به همین دلیل بهتر است خانوادهها این تغییر را از چند روز قبل آغاز کنند و همه چیز را به صبح روز اول مدرسه موکول نکنند.
یکی از مهمترین اقدامات برای آماده شدن کودک، تنظیم خواب است.
اگر کودک در تعطیلات دیرتر از زمان معمول میخوابد و دیرتر بیدار میشود، بهتر است حدود یک تا دو هفته پیش از شروع مدرسه، ساعت خواب او بهتدریج به برنامه مدرسه نزدیک شود.
آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند برای کودک ساعت خواب مشخصی تعیین شود و این برنامه تا حد امکان هر شب ادامه پیدا کند. داشتن یک برنامه آرام و ثابت پیش از خواب نیز میتواند به کودک کمک کند راحتتر برای خواب آماده شود.
برای مثال، میتوان یک روتین شبانه ساده داشت:
آماده کردن لباسهای روز بعد
مسواک زدن
خاموش کردن وسایل الکترونیکی
مطالعه یک داستان کوتاه
رفتن به تخت در ساعت مشخص
خواب کافی تنها برای رفع خستگی نیست. AAP تأکید میکند که خواب کافی برای سلامت و موفقیت کودک در مدرسه اهمیت دارد و کمبود خواب میتواند با مشکلاتی مانند عملکرد تحصیلی پایینتر، تأخیر و غیبت از مدرسه ارتباط داشته باشد.
اگر کودک از رفتن به مدرسه نگران است، اولین قدم این است که دلیل نگرانی او را بشناسیم.
به جای گفتن جملههایی مانند «نگران نباش، چیزی نیست»، بهتر است از او بپرسیم:
«بیشتر از چه چیزی درباره مدرسه نگرانی؟»
یا:
«دوست داری با هم فکر کنیم چه کاری میتواند روز اول را برایت راحتتر کند؟»
بر اساس توصیه AAP، پرسیدن درباره نگرانی کودک و کمک به او برای پیدا کردن راهحل میتواند به آماده شدن برای موقعیت جدید کمک کند.
گاهی نگرانی کودک بسیار ساده است؛ مثلاً نمیداند کلاسش کجاست یا چه کسی قرار است او را بعد از مدرسه ببرد. وقتی این ابهامها برطرف شوند، احساس امنیت کودک نیز میتواند بیشتر شود.
برای کودکی که قرار است وارد مدرسه یا کلاس جدیدی شود، ناشناخته بودن محیط میتواند اضطرابآور باشد.
AAP پیشنهاد میکند در صورت امکان، والدین پیش از شروع کلاس کودک را به مدرسه یا کلاس جدید ببرند، در برنامههای آشنایی شرکت کنند و مسیر مدرسه را با او تمرین کنند.
حتی یک بازدید کوتاه میتواند به کودک کمک کند محیط را بهتر بشناسد و روز اول با شرایط آشناتری روبهرو شود.
صحبت درباره جنبههای مثبت مدرسه میتواند به کودک کمک کند با شروع سال تحصیلی ارتباط بهتری برقرار کند.
برای مثال، میتوانید درباره این موضوعات صحبت کنید:
دیدن دوستان قدیمی
پیدا کردن دوستان جدید
فعالیتهای ورزشی
زنگ تفریح
فعالیتهای هنری
یادگیری موضوعات جدید
آشنایی با معلم
البته بهتر است نگرانی واقعی کودک را نادیده نگیریم. اگر کودک میترسد، ابتدا باید احساس او شنیده شود و سپس درباره راهحل صحبت کنیم.
صبحهای مدرسه اگر بدون برنامه باشند، ممکن است به عجله و تنش تبدیل شوند.
بهتر است از شب قبل تا حد امکان وسایل کودک آماده شود:
کیف مدرسه
لباس
کفش
بطری آب
وسایل مورد نیاز کلاس
میانوعده
داشتن یک برنامه مشخص باعث میشود کودک بداند بعد از بیدار شدن چه کارهایی باید انجام دهد.
AAP نیز توصیه میکند خانوادهها برای شروع روز مدرسه برنامهریزی داشته باشند و در روز اول با زمان کافی به مدرسه برسند تا از استرس غیرضروری جلوگیری شود.
صبحانه مناسب میتواند بخشی از برنامه سالم روز مدرسه باشد.
AAP در راهنمای بازگشت به مدرسه تأکید میکند که کودکانی که صبحانه مغذی میخورند، میتوانند عملکرد و تمرکز بهتری در مدرسه داشته باشند و انرژی بیشتری برای فعالیتهای روزانه داشته باشند.
اگر کودک صبحها اشتهای زیادی ندارد، میتوان گزینههای ساده و مناسب را در نظر گرفت؛ مانند:
نان و پنیر
تخممرغ
شیر و غلات
میوه
ماست
ترکیبی از پروتئین و مواد غذایی کامل
اگر کودک قرار است با سرویس، اتوبوس، دوچرخه یا پیاده به مدرسه برود، بهتر است مسیر و قوانین ایمنی پیش از شروع مدرسه با او تمرین شود.
AAP توصیه میکند والدین قوانین عبور ایمن از خیابان، استفاده درست از سرویس مدرسه و نکات مربوط به دوچرخهسواری و پیادهروی را با کودک مرور کنند.
اگر کودک قرار است مسیر خاصی را هر روز طی کند، بهتر است پیش از روز اول آن مسیر را همراه او تمرین کنید.
کیف سنگین میتواند برای کودک ناراحتکننده باشد.
AAP توصیه میکند وزن کولهپشتی بیش از ۱۰ تا ۲۰ درصد وزن بدن کودک نباشد. همچنین بهتر است کیف دارای بندهای شانهای پهن و نرم باشد و کودک از هر دو بند استفاده کند.
والدین میتوانند هفتهای یک بار کیف کودک را بررسی کنند و وسایل غیرضروری را از آن خارج کنند.
بعد از شروع مدرسه، داشتن یک مکان مشخص برای انجام تکالیف میتواند به ایجاد عادت مطالعه کمک کند.
AAP توصیه میکند فضای انجام تکالیف تا حد امکان آرام، منظم و دور از عوامل حواسپرتی باشد. همچنین بهتر است زمان مشخصی برای انجام تکالیف در برنامه روزانه کودک در نظر گرفته شود.
در زمان انجام تکالیف، تلویزیون و سایر عوامل حواسپرتی دیجیتال بهتر است کنار گذاشته شوند.
اگر کودک در یک درس مشکل دارد، گفتوگو با معلم میتواند به والدین کمک کند راه مناسبتری برای حمایت از کودک پیدا کنند.
کمی نگرانی در شروع مدرسه میتواند طبیعی باشد؛ اما اگر اضطراب کودک شدید یا مداوم شود، لازم است علت آن بررسی شود.
بر اساس مطالب AAP، اضطراب مرتبط با مدرسه ممکن است با مشکلاتی مانند ترس از شکست، مشکلات درسی، مسائل مربوط به همسالان یا زورگویی مرتبط باشد. برخی کودکان نیز ممکن است اضطراب خود را به شکل علائم جسمی مانند سردرد، دلدرد، تهوع یا سرگیجه نشان دهند.
بنابراین اگر کودک مرتب میگوید «حالم خوب نیست» یا از رفتن به مدرسه خودداری میکند، بهتر است موضوع را فقط به لجبازی نسبت ندهیم.
اولین قدم، صحبت آرام با کودک و تلاش برای پیدا کردن علت است.
ممکن است مشکل مربوط به:
ترس از معلم
نگرانی درباره درس
مشکل با دوستان
زورگویی
اضطراب جدایی
ترس از شکست
تغییر مدرسه یا کلاس
یا مسئلهای باشد که کودک هنوز نتوانسته آن را بیان کند.
AAP توصیه میکند والدین در چنین شرایطی با کودک گفتوگو کنند و در صورت نیاز با معلم، مسئولان مدرسه و پزشک کودک همکاری داشته باشند. اگر اجتناب از مدرسه ادامهدار باشد، دریافت کمک حرفهای نیز ممکن است ضروری باشد.
بازگشت به مدرسه فرصت مناسبی است که والدین درباره روابط اجتماعی و زورگویی نیز با کودک صحبت کنند.
به کودک یاد دهید اگر کسی او را آزار میدهد، میتواند از یک بزرگسال مورد اعتماد کمک بگیرد.
AAP توصیه میکند والدین احساس کودک را جدی بگیرند، در صورت وقوع زورگویی با مسئولان مدرسه ارتباط برقرار کنند و به کودک کمک کنند افراد قابل اعتماد برای درخواست کمک را شناسایی کند.
بازگشت به مدرسه میتواند فرصت مناسبی برای بررسی وضعیت سلامت کودک نیز باشد.
AAP توصیه میکند معاینات دورهای کودک جدی گرفته شوند. معاینه سالانه میتواند فرصتی برای بررسی رشد و تکامل و همچنین شناسایی برخی مشکلات مربوط به بینایی، شنوایی، خواب، سلامت جسمی و حتی مسائل روانی و عاطفی باشد.
همچنین والدین بهتر است پیش از شروع مدرسه مطمئن شوند فرمهای سلامت و اطلاعات تماس ضروری تکمیل شده و اگر کودک دارویی را در مدرسه مصرف میکند، هماهنگیهای لازم با مدرسه انجام شده باشد.
پیش از شروع سال تحصیلی این موارد را بررسی کنید:
☐ ساعت خواب کودک تنظیم شده است.
☐ کودک درباره مدرسه و نگرانیهایش صحبت کرده است.
☐ مسیر رفتوآمد مدرسه مشخص شده است.
☐ وسایل مدرسه آماده شدهاند.
☐ کیف کودک بیش از حد سنگین نیست.
☐ لباس و وسایل روز اول آماده هستند.
☐ برنامه صبحگاهی مشخص است.
☐ برای انجام تکالیف فضای مناسبی در خانه وجود دارد.
☐ اطلاعات تماس والدین در اختیار کودک قرار دارد.
☐ در صورت نیاز، مدرسه از وضعیت پزشکی یا دارویی کودک مطلع است.
☐ کودک میداند بعد از مدرسه چه کسی مسئول مراقبت از اوست.
این موارد با چکلیست بازگشت به مدرسه منتشرشده توسط AAP همخوانی دارند.
بازگشت به مدرسه برای بعضی کودکان یک تجربه هیجانانگیز و برای بعضی دیگر دورهای همراه با نگرانی است. والدین میتوانند با آمادهسازی تدریجی، تنظیم خواب، ایجاد برنامه روزانه، گفتوگو درباره احساسات کودک و آشنا کردن او با محیط مدرسه، این مرحله را آسانتر کنند.
مهم است که نگرانی کودک را بشنویم و اگر نشانههای اضطراب یا خودداری از مدرسه شدید یا مداوم شد، علت آن را بررسی کنیم و در صورت نیاز از معلم، مدرسه یا متخصص سلامت کودک کمک بگیریم.
هدف از آمادهسازی برای مدرسه فقط این نیست که کودک در روز اول کیف و دفتر آماده داشته باشد؛ بلکه باید به او کمک کنیم با احساس امنیت، آمادگی و اعتمادبهنفس بیشتر وارد سال تحصیلی جدید شود.
منبع اصلی مقاله:
American Academy of Pediatrics (AAP) – HealthyChildren.org،
Back-to-School Tips for Families
منابع تکمیلی از American Academy of Pediatrics:
School Avoidance: Tips for Concerned Parents
Help Your Child Manage Anxiety: Tips for Home & School
Back to School, Back to the Doctor: How Annual Checkups Support Your Child’s Health
Checklist for the First Day of School
یادداشت تحریریه:
این مقاله با استفاده از مطالب و توصیههای منتشرشده توسط American Academy of Pediatrics (AAP) و وبسایت رسمی HealthyChildren.org، توسط شبکه اوقات فراغت بازنویسی، تدوین و برای مخاطبان فارسیزبان تنظیم شده است