وقتی وارد دانشگاه میشوید، اولین چیزی که به دست میآورید زمان است. نحوه مواجهه شما با این زمانِ آزاد شده و در اختیار خودتان بزرگترین سرمایه شما در زندگی تحصیلیتان است. عموما این اختیار آزاد در زمان، باعث میشود دچار این توهم شوید که میتوانید بیش از اندازه به کارهای غیر درسی بپردازید. مدیریت زمان را باید حتما یاد بگیرید قبل از اینکه به خودتان بیایید و ببینید فرصتهای زیادی را از دست دادهاید.
اگر پیش از این فقط به برنامههای درسی کنکوری پایبند بودید و عمل کردید، این قدمهای اولیه برایتان مفید خواهد بود:
۱. نوشتن لیست کارهای روزانه به مدت ۴۰ روز
۲. انجام دادن ۸۰ درصد کارهای نوشته شده به صورت قانون روزانه در لیست نوشته شده به مدت ۴۰ روز
۳. اولویت دار کردن لیست کارهای روزانه به مدت ۴۰ روز و انجام دوباره مورد دوم
۴. بخش بندی روز به سه بخش برای لیست الویت دار، به مدت ۴۰ روز
نکات تکمیلی:
۱. لیست کارهای هر روز را شب قبل از آن بنویسید.
۲. بعد از تمام شدن ۴۰ روز اول، آیین (روتین) های روزانهتان را استخراج کنید و دیگر در لیست کارها ذکر نکنید.
۳. رویدادهای تحمیلی یا از پیش تعیین نشده را با «نه گفتن» رد کنید.
۴. اگر نیاز به اطلاعات بیشتر دارید، به فصل چهارم پادکست جافکری گوش کنید.
حضور در جامعهای که از لحاظ عملکردی بسیار عالی است و جامعه پیش برنده کشور را تشکیل میدهد، چه از جنبه اقتصادی چه از جنبه علمی و مهندسی، باعث میشود که فکر کنیم تواناییای غیر عادی در انجام دادن مسئولیتها داریم.
همین امر مسبب این موضوع میشود که کارهای زیادی را بپذیریم. همزمان که دانشجو هستیم، عضو انجمن علمی، گروههای فرهنگی، شریک عاطفی، کارمند یا فریلنسر و یک دانش آموز کنجکاو در حوزههای غیر مرتبط به رشته تحصیلیمان هم هستیم. ایفای این همه نقش برای یک نفر میتواند تبعات زیادی داشته باشد. اما پیش از تبعات آن (مثل فرسودگی و بیعمل شدن) باید مسئله مسئولیتپذیری را حل کرد.
« مسئولیتپذیری یعنی پذیرش نتایج اعمال و تصمیمات خود و پاسخگویی به آنها و مواجهشدن با عواقب تصمیماتمان.»
فهمیدن معنای مسئولیتپذیری (به معنای درک و در نظر داشتن همیشگی آن) باعث میشود آگاهانه در نقشهایی که میپذیریم حضور داشته باشیم و از طرفی این اجازه را به خودمان ندهیم که بخواهیم کارهایی را بپذیریم که میدانیم نمیتوانیم در آنها مسئولیتپذیر باشیم.
چیزهایی که حین ثبتنام در دانشگاه باید بدانید که مسئولیتشان را میپذیرید:
۱. مسئولیت تحصیل و عملکرد آموزشی: به وقت ثبتنام در دانشگاه شما تعهد میدهید که دانشجوی دانشگاه هستید و مسئولیتهای مشخص آموزشی بر عهده شما است. از طرفی در کنار این مسئولیتها، باید عهده دار آینده تحصیلی خود و تصمیمات مرتبط به آن باشید. به مهاجرت یا ادامه تحصیل در ایران باید فکر کنید.
۲. مسئولیت حضور در جامعه دانشگاهی: شما با ورود به هر جامعه، گروه یا فرقه میپذیرید که بر اساس قوانین کلی آن عمل کنید. به چالش کشیدن قوانین کار درست و از لحاظ علمی منطبق بر نقد است اما نباید آن را با سرپیچی اشتباه بگیرید.
۳. مسئولیت کارهای غیردرسی: قبول مسئولیت هر کار غیر درسیای، زمانی پذیرفته است که آسیبی به کسی نرساند و ظرف زمانی شما اجازه انجام آن را بدهد.
حل مسئله یعنی توانایی اینکه وقتی با وضعیت نامطلوب، سوال، مانع یا تصمیم دشوار مواجه میشوی، بتوانی:
۱. مسئله را درست تعریف کنی ۲. علتش را پیدا کنی ۳. راه حلهای مختلف بسازی ۴. بهترین راه حل را انتخاب کنی ۵. اجرا کنی ۶. نتیجه را بررسی و اصلاح کنی.
مهارت حل مسئله از این بابت اهمیت دارد که زندگی واقعی پر از ابهام و مسائلی است که راه حلهای زیادی دارند. مهاجرت، شروع کسب و کار، استخدام شدن و ... همه مسائلی هستند که پاسخ واحدی ندارند و به همین خاطر حل مسئله مهم و مهمتر میشود.
عناصر اصلی حل مسئله را که ذکر کردم ولی چگونه باید آن را آموخت؟
بهترین کار، تمرین کردن است. تلاش کنید از این به بعد آگاهانه به مشکلات اطرافتان و مشکلات شخصیتان نگاه کنید و تلاش کنید مهارت حل مسئله را تمرین کنید.
برای یادگیری بیشتر به اپیزودهایی که میلاد منشیپور منتشر کرده است گوش کنید.
حالا که هم میدانید چگونه زمانتان را باید مدیریت کنید و هم اینکه چگونه شخصی مسئولیت پذیر باشید، باید هدفگذاری را نیز یاد بگیرید.
داشتن هدف مشخص در جامعه و محیطی پر از ابهام، کاری بسیار دشوار اما متمایزکننده است. چون زمانی که همه چیز با سرعت مشخصی به سمت ناکجا میرود، رفتن و رسیدن به جایی مشخص سخت ولی ارزشمند و مهم است. همه ما میدانیم که ناکجاآباد، جای خوبی برای زیستن نیست. پس چرا باید بپذیری که به آنجا برویم؟
اگر هیچ هدفی برای خودتان نگذارید، دیگران برایتان هدفگذاری میکنند.
یک نکته ظریف اینجا وجود دارد. خیلی از ما که داشتن هدف و برنامه الزامی است. اما واقعا خیلیها اقدامی برای آن نمیکنند. چرا؟
به خاطر مسئله نقطه صفر! انسان بدون هدف مثل نقطه صفر تابع Y= X^2 است. هر حرکتی به هر سمتی، باعث میشود به صفر برگردیم.
انسان با هدف ولی بدون برنامه، مثل تابع Y= sin(x) است. مدام در حال نوسان و بدون پیشرفت از بازهای محدود.
انسان هدفمند و برنامهمدار، مثل تابع نمایی است که یکباره بیش از اندازه رشد میکند.
هدفگذاری را به روش SMART انجام دهید. اگر نمیدانید چیست، در اینترنت جستجو کنید.
اگر هدف مقصدتان باشد، رسالت قطبنمای شماست!
بزرگترین مشکل هدفگذاری میدانید چیست؟ این که انتهایی ندارد. زمانی که مداوم هدف میگذارید و به آنها میرسید، هدفگذاری برایتان معنایش را از دست میدهد. پس علاوه بر هدف باید جهت هم داشته باشید. در فلسفه این کلمه را با «رسالت شخصی» تعبیر میکنند. دانستن اینکه چرا و به چه سمتی میخواهید بروید، مهمتر از مقاصدی است که به آنها دست پیدا میکنید.
فرض کنید شما میخواهید به شرق بروید. در این بین از سمنان، هرات و ... عبور میکنید. از مناظر آنها، ساختارهایشان و ... لذت میبرید. ولی اگر جهت شما شرق باشد، سفر شما همچنان به انتها نرسیده است. چون هنوز هزاران مقصد دیگر در جهت شرق در انتظارتان است که میتوانید با توجه به زمان و منابعتان برایشان برنامهریزی کنید. شهرها را بر اساس دوری و نزدیکیشان و توانمندیتان دسته بندی میکنید و تصمیم میگیرید که کدامها را ملاقات کنید؟
ولی اگر نمیدانستید که میخواهید در کدام جهت حرکت کنید، چه میشد؟ سر در گم میشدید و هر جایی که هر کسی بهتان میگفت را پیش میگرفتید و هدف میگذاشتید که ببینید.
فهمیدن رسالت شخصی یا شاید بهتر است از بار معناییاش بکاهیم و بگوییم جهت سفر زندگیتان، مهمترین چیزی است که باید رویش زمان بگذارید. با فهمیدن جهت مورد نظرتان برای زندگی، احتمالا وقت کمتری برای از دست دادن برای زندگی و ساختن اهداف دیگران هدر بدهید.
برای یافتن رسالت شخصی، توصیه میکنم از یک مشاور یا منتور کمک بگیرید.
وقتی از دوران دانشگاه حرف میزنیم، معمولا اولین چیزهایی که به ذهن میرسند، کلاسها و امتحانها و معدل و پروژهها و در نهایت پیداکردن شغل مناسب است. اما دانشگاه اصلا برای یادگرفتن مطالب درسی نیست. لااقل هدف اولتان نباید این باشد. چرا که همین الان دسترسی به منابع، بیش از اندازه عالی است. یکی از مهمترین چیزهایی که در این سالها ساخته میشود چیزی است که شاید در هیچ سرفصل درسی نوشته نشده باشد؛ رابطه با آدمها.
دانشگاه یکی از معدودترین دورههایی است که در آن با تعداد زیادی آدم، با علایق، تجربهها و جهانبینیهای متفاوت، در یک محیط مشترک قرار میگیریم. همین ارتباطها میتوانند بعدها به دوستی، همکاری، یادگیری، فرصت شغلی یا حتی تغییر مسیر زندگی بدل شوند.
یکی از اشتباهات رایج این است که ارتباطات را صرفا به معنای آشنا شدن با افراد با نفوذ و استفاده از ارتباطات برای رسیدن به فرصتهای شخصی بدانیم. در حالی که ارتباط موثر، بیش از آنکه ابزار باشد، یک سرمایه است.
ممکن است همکلاسیای که امروز کنار شما در کلاس نشسته است، چند سال بعد بنیانگذار یک شرکت باشد. شاید دوستی که در انجمن علمی با او آشنا میشوید، بعدها شما را به پروژهای دعوت کند که مسیر حرفهایتان را تغییر دهد. حتی ممکن است گفت و گویی ساده با فردی از رشتهای متفاوت، ایدهای به شما بدهد که نگاهتان را به یک مسئله قدیمی تغییر بدهد.
اما ارزش ارتباطات فقط در فرصتهایی که برای ما ایجاد میکنند خلاصه نمیشود. آدمها خودشان منبع یادگیریاند. هر فرد تجربههایی دارد که ما نداریم، شکستهایی ندیدهایم، مسیرهایی که طی نکردیم و دیدگاهی که شاید هیچ وقت به تنهایی به آنها نرسیم.
همینطور بسیاری از فرصتهای زندگی از غیب ظاهر نمیشوند. خیلی از اوقات، از طریق آدمها به ما میرسند. به همین دلیل ارتباط با آدمها یعنی ساختن مسیرهایی که ممکن است ارزش واقعی آنها را سالها بعد ببینیم.
دوران دانشگاه فرصت کوتاهی است برای ساختن شبکهای از آدمها، ایدهها و تجربهها. ممکن است بسیاری از درسهایی که امروز میخوانیم، چند سال بعد اصلا به کارمان نیاید اما آدمهای یکه در این مسیر میشناسیم و تاثیری بر یکدیگر داریم، میتوانند سالها باقی بمانند.
خودشناسی، اوقات فراغت شخصی، ملاقات با خود و هزار و یک چیز دیگر. حضور شما در جامعه، مصادف است با بسیاری از چیزهایی که شما را از خودتان غافل میکنند. گذاشتن یک مرز واضح برای اینکه بین زمان به خودتان و چیزهایی که دنیا به شما تحمیل میکند، آسیب نبینید، خیلی مهم است.
دنیای این روزها که با سرعت و جدیت بیشتری در حال حرکت است،باعث میشود یادمان برود که انسان هستیم و لازم است از خودمان مراقبت کنیم. این سرعت دنیا باعث میشود ابتدا از زمانهای خالیمان برای کار بیشتر و بیشتر (بدون هدف شخصی) استفاده کنیم. بعد از خوابمان بگذریم و در نهایت از سلامتمان.
اما گر آگاهی خودمان را نسبت به اینکه یک ظرفیت محدودی داریم که بتوانیم سالم بمانیم، افزایش دهیم، کمتر در چرخدنده پرسرعت دنیا میافتیم و کمتر له میشویم.
اهمیت دادن به خودمان اصلا غیرمنصفانه و خودخواهی بدی نیست. بلکه ابزاری است برای فهماندن اهمیت خودمان به خودمان، به دنیا و به دیگران. اگر این حرفها برایتان کلیشهای به نظر میرسد، احتمالا تجربهی این را ندشتید که در زیر بار انتظاراتی که به خاطر گذشتن از خویش، دیگران از شما دارند، له شوید.
امیدوارم که هیچ وقت به آن نقطه نرسید. ولی اگر رسیدید، بدانید که دیر نیست و هنوز امکان برگشتن به مسیر درست (هرچند سختتر از گذشته) وجود دارد.
حضور در جامعه، مستلزم انجام یک سری مسئولیتهاست. هر جامعهای هم قوانین خاص خودش را دارد. اما هر چقدر هم که این قوانین عالی باشند، باز هم مشکلاتی پیش میآید. کنشگری دقیقا همینجا به کار میآید. کنشگران تلاش میکنند که با انجام کارهای مختلف، هر چند کوچک، قدم در راستای رشد و توسعه جامعه بردارند. گاهی از زمان و انرژی و منابعی که در اختیار دارند، هزینه میکنند تا بهبودی جامعه روی دهد.
کنشگری دقیقا همان چیزی است که میشود در دانشگاه به خوبی آموخت، هرچند که کسی آن را تدریس نمیکند. حضور در انجمنها و کانونهای مختلف این فرصت را فراهم میکند تا علاوه بر نقد ساختارها، اتفاقات و ... برای بهبود جامعهای که در آن زندگی میکنید، قدمی بردارید.
توصیه میکنم خودتان را در میان اتفاقات بیندازید و اجازه ندهید که شعله کنجکاوی خودتان و کنشگری در دانشگاهی که در آن درس میخوانید خاموش شود. میتوانید از دفتر انجمن علمی دانشکده، کمک به همکلاسیها در مسائل درسی یا نقد ساختار آموزشی شروع کنید.
گاهی وقتها چیزی که رخ میدهد این است که ما تبدیل به آدمی غرغرو میشویم. مدام از چیزهایی که بد هستند گلایه میکنیم و زخم زبانمان دیگرا را اذیت میکند ولی برای حل کردن هیچ کدام از مسائلی که دربارهشان غر میزنیم، قدمی بر نمیداریم.
این آفت، فقط یک چاره دارد که مشکل را حل کند، آن هم عملگرایی است. دست به اقدام زدن. اطراف ما پر از آدمهایی است که مدام درباره وضعیت و مشکلات حرف میزنند ولی ظرف عمل کردن آنها به شدت خالی است.
تا زمانی که فقط حرف بزنید و گلایه کنید، نتیجهای حاصل نمیشود و چیزی هم تغییر نمیکند. اصول اولیه مثل مهارت حل مسئله را بکه بلد باشید، دیگر نمیتوانید جلوی خودتان را بگیرید و فقط به حرفزدن بسنده کنید.
اقدام دقیقا همان چیزی است که دنیا به آن نیاز دارد.
دست است که محدودیتهای زیادی داریم، ولی تا زمانی که دست روی دست گذاشتهایم و کاری نمیکنیم، محدودیتها همچنان باقی خواهند ماند.
ورود به دانشگاه برای بسیاری از دانشآموزان آغاز مرحلهای تازه در زندگی است؛ مرحلهای که در آن فرد باید بخش زیادی از مسیر یادگیری و تصمیمگیری خود را شخصاً مدیریت کند. در این میان، رسانهها به یکی از مهمترین ابزارهای شکلدادن به نگاه و انتخابهای دانشجویان تبدیل شدهاند. شبکههای اجتماعی، سایتها، پادکستها، ویدئوها و رسانههای تخصصی هر روز حجم زیادی از اطلاعات را در اختیار ما قرار میدهند. مسئله اصلی دیگر فقط دسترسی به اطلاعات نیست؛ مهم این است که بدانیم با این حجم از اطلاعات چه کنیم.
یک دانشآموز پیش از ورود به دانشگاه میتواند از رسانه برای شناخت بهتر دنیای دانشگاه استفاده کند. آشنایی با رشتههای مختلف، تجربههای دانشجویان، فضای دانشگاهها، فرصتهای شغلی و مسیرهای ادامه تحصیل، بخشی از اطلاعاتی است که میتوان از رسانه به دست آورد. چنین شناختی کمک میکند انتخاب رشته و تصمیمهای آینده بر اساس اطلاعات واقعیتری شکل بگیرد.
با این حال، رسانه میتواند به همان اندازه که مفید است، حواس انسان را نیز از مسیر اصلی دور کند. دنبالکردن بیهدف صفحات مختلف، مقایسه زندگی خود با دیگران و مصرف مداوم محتوای کوتاه، زمان و تمرکز زیادی را از فرد میگیرد. به همین دلیل، دانشآموز باید از همان ابتدا یاد بگیرد میان «مصرف رسانه» و «استفاده از رسانه» تفاوت بگذارد.
استفاده درست از رسانه یعنی برای آن هدف مشخص داشته باشیم. میتوان بخشی از زمان روزانه را به یادگیری اختصاص داد، منابع معتبر را دنبال کرد، افراد متخصص را شناخت و از تجربههای دیگران استفاده کرد. در مقابل، لازم است هر مطلبی را صرفاً به دلیل انتشار در یک صفحه یا کانال معتبر ندانیم و پیش از پذیرفتن اطلاعات، منبع و اعتبار آن را بررسی کنیم.
دانشگاه فقط محل یادگیری در کلاس و آزمایشگاه نیست؛ بخشی از یادگیری در مواجهه با جهان بیرون اتفاق میافتد و رسانه یکی از مهمترین دروازههای این جهان است. دانشآموزی که پیش از ورود به دانشگاه شیوه درست استفاده از رسانه را یاد بگیرد، میتواند از آن برای شناخت، یادگیری و ساختن مسیر آینده خود استفاده کند؛ بدون آنکه اجازه دهد رسانه مسیر زندگی او را به جای خودش تعیین کند.