
یادداشتی بر "مالون می میرد" اثر ساموئل بکت
تمام رازهای این حلقه از سه گانه ی بکت، در دنیای او جمع نمی شود. ویرانی و ویرانگری در داستان به قدری فراوان است که از سروته دنیای او بیرون می زند.نقد غالب برای مالون می میرد شاید به یک احتضار نویسی صرف بسنده کند، اما نقد منصفانه ، حکایت از رازهای دیگری دارد. یک تناقض ناپیدا در طول اثر خودش را زیرکانه از چشم و نظر خواننده پنهان می کند و هربار از زوایای شخصیتی اصلی یا فرعی به بیرون درز می کند.تمام متن از اول تا به آخر به شیوه ی جریان سیال ذهن و با تک گویی های راوی ، بدون کمترین دیالوگی اداره می شود. بکت با پرش های زمانی و مکانی وبا رفتن از سبکی به سبک دیگر در فواصل سطور ، روی تمام قاعده های از پیش تعریف شده ی رمان نویسی، خط می کشد و به شیوه ی جدید خودش، با تکنیک های زبانی، راوی خط اصلی داستان و شخصیت های خرده روایت ها را کنترل می کند. او با خلق فضایی انتزاعی ، فهم و درک متن را طوری برای مخاطب سخت و توانفرسا می کند که خواننده بعد از اتمام ،خیال می کند انرژی زیادی ازاو برای "هیچ" گرفته شده است، و انگار هیچ چیز از کتاب نفهمیده . شاید هم همین به هیچ رسیدن مخاطب در آخَر کتاب ،از اول منظور نظر بکت بوده است.بکت حتی به قیمت سردرگمی خواننده لابلای صفحات کتاب، حاضر نیست گرفتار قواعد و محدودیت های رمان بشود و افسار گسیخته به کلمات پوچ دنیای مدرن می تازد. پرش های زمانی و مکانی در بیان رخدادها نه تنها در حلقه ی دوم سه گانه ی بکت پی گرفته می شود که شدت نیز می یابد. بی شک زبان دست اول مبدا اثر،حق ملال کلمات را بهتر از دستگاه ترجمه ادا می کند چرا که راوی بی چارچوب مالون می میرد ، ذهن منظمی ندارد و با نزدیک تر شدن به مرگ، مدام از زمان و مکان به درون ذهن خود شیرجه می زند و کار را برای فهم خوانندگان مقصد، سخت و سخت تر می کندطوری که مدام با سرانجام گریزان اما غیر قابل اجتناب مدرنیته در روایات بکت آشناتر می شود. گریز از منطق روایی ، ایدئولوژی نوینی است که بکت در ادبیات داستانی بدعت گزارده. راوی جان سخت مالون می میرد و آدمهای داستان های کوچکش، مدام در پی کشف پاسخ این پرسشند که چگونه می توان به آرامش رسید؟ با مرگ یا سکون؟و بکت برای پاسخ به این سوال با جنگ زبانی تخیل می کند.بگذارید با این فرض نسبتا نامحتمل، شاید هم محتمل، سخن را ادامه دهم که ممکن است مالون، هنرمندی بی چیزاز دنیای مدرن ، در نوانخانه، تیمارستان یا بیمارستانی ، با حداقل ترین میزان حرکت، روی تختی گیر افتاده و به دلیل وضعیت جسمانیش، مرگ را به خود نزدیک می بیند . تنها چیزی که دارد مدادی چند سانتی است که دو طرفش نوک دارد.او با همین وضعیت رقت بار، به وظیفه اش هم عمل می کند. می نویسد. همین مداد چند سانتی در دست مالون ، پر ملال ترین کلمات را روی دفترچه ی او به رقص در می آورد و از یکنواختی، تکرار، پوچی و ابتذال زندگی انسانهای عصر خویش پرده بر می دارد و محتویات ذهن نویسنده و خود را اینگونه به تصویر می کشاند و برای نشان دادن این همه پوچی از هیچ توصیفی دریغ نمی کند.طوری که از هیچ شروع و باهمان هیچ اثر را پایان می دهد. این هیچ و پوچی، آنقدر عریض و طویل است که گاه از سروته دنیای او هم بیرون میزند.مالون با قربانی کردن آخرین لحظات حیات خویش برای نوشتن، ابتذال زندگی در دنیای مدرن را با کمترین ابزار و بیشترین مفهوم از دل ذهنش به شکل چند خرده روایت پهلو به پهلوی روایت احتضار خودش، بیرون می کشد تا به جدیدترین شیوه ها، مرگ انسان مدرن را باز گوید. تمام جانش را در پیچ و تابی که مداد به شکل کلمات می دهد خالی می کند تا از هیچ، هیچ بسازد.مالون، بی حرکت جسم، و فقط به اعتبار مدادی کوچک روی دفترچه، جهان داستان و آدمهایش را کنترل و خواننده را در داستان هایش شریک می کند و بین شخصیت ها می چرخاند.او از ترکیب زن و مرد اولین داستانش، به ساپو می رسد که حول و حوش خانه ی زارعی خشن به نام لامبرت می چرخد و بودن در طبیعت را دوست دارد ونگرشش با اطرافیانش همخوانی ندارد.اما راوی کمی بعد شخصیت مک من را خلق می کند که ادامه ی ساپوست. مالون از ساپو دور است اما به مَک مَن نزدیک. حالا به جای ساپو، مک من ادامه ی نقش مالون را در داستان به دست می گیرد.خصوصا این که او هم مثل مالون در آسایشگاهی بستری می شود و پیرزنی به نام مول پرستاری از او را به عهده می گیرد و مک من عشق را در آغوش سرد او تجربه می کند.انگار وجود مالون در ساپو و مک من، کش آمده و هرکدام ادامه ی دیگریست و انگار شخصیت های داستان در هم تداخل پیدا کرده اند. زاویه دید راوی هربار تغییر می کند .گاهی از اول شخص ، سوم شخص می شود و دوباره به اول شخص برمی گردد. هرچه مالون به مرگ نزدیک و نزدیک تر می شود، کلامش دچار آشفتگی و پریشانی بیشتر می شود. مالون رفته رفته و به تدریج به انتهای بازی مرگ می رسد و در نهایت خاموش می شود.
زندگی رو به مرگ بود یا مرگ رو به زندگی ؟
رو به مرگ بودن اغلب شخصیت های بکت یکی از اصلی ترین مسئله هایی است که در تمام سطور کتاب به چشم می خورد. رمان از ابتدا در انتهاست. از همان ابتداهیچ است و از هیچ به مرگ در انتها می رسد.مرگ با تمام وجود قدم به قدم با کنایه در روایت گام می نهد.
در کتاب به رسم مرسوم، کنش ها و اتفاقات پیش برنده نیستند بلکه زبان در تقابل با نارسایی مفاهیم تجربی و زیستی عهده دار پیش بردن داستان است.به عبارت بهتر پیشرفت قصه به فرازهای روایی بستگی ندارد و تکنیک ها و بازی های زبانی داستان را جلو می برد. به قول بکت تغییر زبان، تغییر زندگیست.آنچه بکت در دهان شخصیت هایش برای گفتن می گذارد به مراتب مهمتر از قصه پردازیست.هرچه در آثار بکت بیشتر کندوکاو کنیم، بیشتر به محو طرح های داستانی می رسیم. در یک صورت بندی کلی می توان گفت، مرگ در کتاب، پیش از اولین جمله رخ داده است.زیرا که بکت به روند طبیعی از زندگی تا مرگ متعهد و معتقد نیست . پس زدن زندگی در آثار بکت نه به خاطر سلب زندگی که به علت فقدان آن در عصر حاضر و معاصراست.ته مانده ی تاریخی دنیای مدرن ابزاری برای فروپاشی هویت انسان شده است. زوال هویت، در بلاهت آدمهای آثار او که مدام در تلاش برای بودنند، در شاکله ی روایت های بکت به وضوح دیده می شود. انتظار مرگ در مالون می میرد، استعاره ای از تعلیق هرروزه ی آدمها در زندگیست.
تمام شدن مداد، تمام شدن کلمات، تمام شدن آدمهای بی هویت برساخته ی مالون ، تمام شدن خود مالون و تمام شدن رسالت پوچ نمایی بکت در این حلقه است.
فرشته اشتری