خلاصهای از کتاب "ژاپن چگونه ژاپن شد؟" صرفا حاوی مطالبی از کتاب است که از نظر بنده مهم بوده و به صورت تیتروار جهت سهولت در مراجعههای بعدی خودم به کتاب گردآوری شده است. پیشنهاد میکنم برای استفاده کامل از مطالب کتاب آنرا خریداری نموده و به صورت کامل مطالعه بفرمایید.
ژاپنیها به شدت تحت تاثیر افکار و نوشتههای نویسنده آلمانی فردریک لیست قرار گرفته بودند و اعتقاد عجیبی به حمایت از صنایع داخلی داشتند. هدف سرمایهداران ژاپنی افزایش ثروت نیست برتری بازرگانی کشورشان در بازارهای بین المللی است و در یک کلام مهم خدمت به کشور است. همیشه نوعی کنترل دولتی برقرار است که به آن سرمایهداری ارشادی گفته میشود. صاحبان سرمایه و بازرگانان به ندرت در تصمیم گیریهای کشور ورود میکنند. ژاپن شناسان اعتقاد دارند در قرن 19 مدیریت کشور در تمام سطوح از کارایی لازم برخوردار بود. از قرن 16 ژاپنیها به نقش و اهمیت آمار در زندگی انسانها واقف بودند. آمار جمعیت را به صورت دقیق جمع میکردند تا به صورت صحیح از کشاورزان مالیات بگیرند. بعضی از نویسندگان اعتقاد دارند رشد بینظیر اقتصاد ژاپن در سایه کاهش میزان رشد جمعیت در قرن 18 و نیمه اول قرن 19 رخ داد. درک بالای ژاپنیها نسبت به اهمیت کنترل زاد و ولد در زندگی اقتصادی و رفاه است. داشتن فرزند کمتر رفاه انسان را افزایش میدهد زیرا بازدهی بالا میرود.

در دوره توکوگاوا در شهرهای بزرگ مدارس خصوصی بازرگانی دایر شد. ژاپنی ها یکی از معدود کشورهایی بودند که اهالی آن علاوه بر ژاپنی به زبان چینی هم تسلط داشتند. میزان درصد دختران و پسرانی که در مدارس تحصیل میکردند از بعضی کشورهای اروپایی از جمله فرانسه بیشتر بود.
وجود کتابخانههای عمومی، علاقه زیاد مردم به کتابخوانی و همین امر سبب گردید تا الگوبرداری درستی از کشورهای پیشرفته صورت پذیرد.
آموزشهای عالی: مدرسههای عالی با نام شین که به دانشآموزان یاد میداد سرنوشت انسان هنگام تولد نوشته نشده است بلکه آینده او در سایه آموزش، تلاش و پشتکار حاصل میشود.
توسعه راههای ارتباطی: انقلاب شهرسازی و توسعه سریع راههای ارتباطی نقش بزرگی در توزیع سریع کالا و رونق داد و ستد در قرن 17 و 18 ژاپن داشت.
در سال 1840 کتابچههایی به صورت راهنما در اختیار کشاورزان قرار میدادند که در آن چگونگی افزایش تولید از طریق مدیریت زمان توضیح داده شده بود. در کتابها کشاورزان تشویق میشدند تا سحرخیز باشند، استراحت کمتری بکنند و برنامهریزی داشته باشند. در فرهنگ حال حاضر ژاپن کار وظیفه است نه یک هدف. کار یک عمل مقدس محسوب میشود. کشورهایی مثل تایوان، کره جنوبی و سنگاپور از ژاپن الگوبرداری کردند یعنی ساعت کاری بیشتر و صرفهجویی در مصرف
دوره انزوا ژاپن:
بیش از دو قرن ژاپن در انزوا بود زیرا فکر میکردند:
1. افکار و فرهنگ غربی را تهدیدی جدی برای ثبات و استقلال ژاپن میدانستند.
2. برقراری ارتباط فئودالها با خارج و گرفتن سلاح از غرب و ایجاد مزاحمت برای دولت مرکزی
آمریکا اولین کشوری بود که درهای ورود خارجیان به ژاپن را بعد از مدتها به زور گشود. آمادگی برای قبول روشهای نو و استفاده از تجربیات دیگران همیشه یکی از ویژگیهای این ملت محسوب میشود.
رشد و توسعه اقتصادی در هر ملتی نیاز به افراد متعهد، آگاه و وطن پرست دارد.
مردان سلسله میجی در دوران توکوگاوا به ممالک غربی سفر کرده بودند زبان غربی میدانستند و هدف اصلی آنها سربلندی ژاپن بود و در این راه فداکاری میکردند و به دانش و فناوری غرب احترام میگذاشتند و سعی میکردند به درستی از آنها تقلید کنند.
مصلحت اندیشی و انظباق پذیری از ویژگیهای ژاپنی هاست.
انقلاب فکری و تحول فرهنگی پیش نیاز تحول و توسعه یک جامعه است این اتفاقات در ژاپن قبل از شروع قرن 20 رخ داد. در ژاپن بر خلاف چین اطاعت کورکورانه نداریم همکاری و هماهنگی بین مردم و پذیرش منطقی رهبر وجود دارد. فرار از کار و مسئولیت ننگ تلقی میگردد. سربازانی که به جبهه اعزام میشدند فکر اینکه زنده بمانند و به خانه بازگردند برای آنها غیرممکن بود.
ژاپن هم مانند اروپا رنسانسی را تجربه کرده است. جنبش kei در اوایل دهه 1870 در این برهه روشن فکرانی بودند که کار دولتی نگرفته و توده های مردم را ارشاد میکردند این افراد خواهان تغییرات گسترده در جامعه بودند.

در نوامبر 1871 تعدادی از سران حکومت وقت ژاپن برای مذاکره در مورد قراردادهای تحمیلی نابرابر عازم اروپا و آمریکا شدند. بعد از بازگشت از اهمیت رقابت و کمک به افزایش تولید و ثروت در جامعه نوشتند. دولت هم کمک بسیاری کرد تا بازار رونق بگیرد. گزارش ها یک نکته بسیار مهم داشت: تمام ممالک جهان در نیمه دوم قرن 19 در حال مبارزه برای کسب قدرت و ثروت بودند. در سال 1873 مردم کمتر دانش خود را به اشتراک میگذاشتند. فوکوزاوا یکی از معروفترین روشنفکران قرن 19 ژاپن اعتقاد زیادی به تفکرات و فرهنگ غرب داشت اما به موقع هم از آن انتقاد میکرد. او اعتقاد داشت مدارس و دانشگاهها هستند که جوانان را برای زندگی بهتر آماده میکنند. فوکوزاوا در سال 1863 یک مدرسه عالی به سبک غربی تاسیس کرد، اولین دانشگاه خصوصی ژاپن شد؛ امیرکبیر 14 سال قبل از فوکوزاوا در تهران اقدام به تاسیس مدرسه عالی کرد. فوکوزاوا اولین کوره فولادسازی را از هلند وارد ژاپن کرد. ایران قبل از ژاپن صاحب کوره فولادسازی شده بود!
اگر دنبال توسعه و پیشرفت هستید باید با محیط هماهنگی و سازگاری داشته باشید. ژاپنیها بدون تعصب قبول کردند که یک ملت عقب مانده هستند. بهترینهای دنیا را به دست میآوردند و بومیسازی کرده و به بهترین شکل در ژاپن پیاده سازی میکردند. در دورهای ماشینهای مستعمل مربوط به نساجی را از انگلستان میخریدند و از آنها استفاده میکردند. اینکار سبب میشد قیمت پائینی برای خرید ماشین آلان هزینه کنند و از طرفی ماشینهای مستهلک و قدیمی نیازمند کارگر بیشتری بود پس میزان اشتغال پایین نمیآمد. بخشهای ضررده و ناکارآمد به بخش خصوصی فروخته میشد.
قانون آموزش اجباری همگانی پیاده سازی شد. امپراتور دستور داد که آموزش شامل حال تمام طبقات شود.
ژاپنیها اعتقاد دارند آموزش و پرورش کلید موفقیت در زندگی است. هرچیزی به جز آموزش در درجه دوم اهمیت قرار دارد. پیوندهای گروه های سیاسی و مذهبی با تعلیم و تربیت وجود نداشت. مدارس فنی و حرفهای گسترش زیادی پیدا کرد. اعزام افراد شایسته جهت تربیت متخصصین به کشورهایی مثل هلند، انگلستان، آمریکا و روسیه افزایش پیدا کرد. تجدید نظر کاملی در حقوق قضایی و اصلاحات اداری صورت گرفت.
در ژاپن هم داستان کاپیتالاسیون وجود داشت. ژاپن در قوانین خود تجدید نظر کرد و قوانین جدید مورد تایید اروپاییها قرار گرفته و کاپیتالاسیون لغو شد. در پایان جنگ جهانی دوم ژاپنیها موافقت کردند آمریکاییها برای آنها قانون اساسی نوشته و اکنون هم این قانون مورد تایید آنها قرار دارد.
در ژاپن نوع لباس پوشیدن و اصلاح سر و فرهنگ غذا خوردن به دستور امپراتور به شکل غربی درآمد. داروین نظریهای دارد که میگوید: جاندارانی که قادر به تطبیق خود با شرایط جدید نباشند از صحنه زندگی خارج میشوند.

مقایسه پایههای فرهنگی و اقتصادی ایران و ژاپن:
1. فئودالیسم: کاهش قدرت مرکزی و تقسیم قدرت بین شوگونها (فرماندهان) و دایمیوها (لردهای فئودال) اما در ایران زمین نماد قدرت و ثروت است و بخشی از ثروت همیشه به زمین تبدیل میشود.
2. در ژاپن استقلال نسبی نهادهای منطقهای و روستایی وجود داشت
3. دولت ژاپن در ایجاد تسهیلات لازم و تشویق بخش خصوصی به تولید صادرات نقش عمدهای داشت
ژاپن اولین کشور آسیایی بود که از سال 1899 تدریس مطالب مذهبی در مدارس آن ممنوع اعلام شد.
ژاپنیها مهمترین هدف برای توسعه و پیشرفت را در تاسیس مدارس در روستاها و دانشگاهها در شهرها میدانستند. درصد قابل توجهی از درآمد خانوادهها صرف تحصیلات فرزندان میشود. برنامهریزان آموزشی تنها به فکر باسواد کردن مردم نیستند بلکه پرورش روحی و جسمی جوانان و تقویت اعتماد به نفس مهم است. خطاکار تنبیه نمیشود سرزنش میشود. کودکان از کودکی عادت به انجام کارهای گروهی پیدا میکنند. اصرار بر اعمال نظرات شخصی دور از ادب است. در مقطع دبیرستان نه تنها دانش آموزان مدارس خود را تمیز میکنند بلکه به صورت گروهی خیابانهای اطراف مدرسه را نیز پاکیزه میکنند. دانشآموزان تشویق به پرورش گل و گیاه میشوند و اهمیت حفظ محیط زیست به آنها گوشزد میشود.
کثرتگرایی مذهبی:
در ژاپن اعتقاد مذهبی سختگیرانه وجود ندارد. تفکر و ترس از مرگ در ذهن ژاپنیها وجود ندارد و فعالیتهای دنیوی مهم است.
هیچ کشوری به اندازه ژاپن آماده قبول روشهای جدید و تطبیق آن با فرهنگ خود نبوده است.