چند وقت پیش داشتم پروژه‌های جدید دوبی و عربستان را دنبال می‌کردم. برج‌هایی که می‌سازن واقعاً عجیبه؛ از چاپ سه‌بعدی گرفته تا استفاده از ربات‌ها و سرعت اجرای باورنکردنی. بعد یه نگاهی به خیابان‌های خودمون انداختم؛ پروژه‌هایی که سال‌هاست نصفه‌کاره رها شده‌اند، ملات‌هایی که هنوز خیس و دستی درست میشن و نخاله‌هایی که ماه‌ها کنار کوچه می‌مونن.
همیشه این سؤال برام پیش می‌اد که چرا این‌قدر فاصله افتاده؟ مگه ما کمبود مهندس خوب یا نیروی کار بلد داریم؟ قطعاً نه. مشکل جای دیگه ست.
اگر بخوام خیلی ساده و بی‌پرده بگم، گیر کار ما در چند مورد اصلیه:
۱. ما هنوز کلنگ می‌زنیم، آن‌ها مثل لگو می‌سازن!
در دبی و قطر، زمان یعنی سرمایه. آن‌ها سال‌هاست ساخت‌وساز سنتی را کنار گذاشتن. قطعات بتنی و دیوارهای پیش‌ساخته را در کارخانه با دقت میلی‌متری می‌سازن و در محل پروژه فقط روی هم سوار میکنن.
در ایران اما هنوز بیشتر پروژه‌ها با همان روش‌های ۳۰ سال پیش پیش می‌رن؛ آجر روی آجر گذاشتن، سیمان‌کاری‌های طولانی و تلف شدن بخش زیادی از مصالح. همین میشه که ساخت یه آپارتمان ۴ طبقه عادی در ایران گاهی ۲ تا ۳ سال طول می‌کشه!
۲. کار با دفترچه و نقشه کاغذی در برابر مدل‌سازی سه‌بعدی
اگر از یک پیمانکار در دبی بپرسین پروژه چطور مدیریت میشه، از سیستم‌های دیجیتال (BIM) میگن. یعنی قبل از اینکه اصلاً گودبرداری شروع بشه، تمام جزئیات ساختمان از لوله‌کشی و سیم‌کشی گرفته تا هزینه‌ها را در یک مدل سه‌بعدی هوشمند می‌بینن تا هیچ دوباره‌کاری پیش نیاد.
در بازار خودمون، با اینکه مهندسان خیلی به‌روزی داریم، اما متأسفانه بدنه عمومی بازار هنوز پای نقشه کاغذی و تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای در محل کارگاه است. نتیجه‌اش هم میشه تخریب مجدد، دوباره‌کاری و بالا رفتن شدید هزینه‌ها.
۳. وقتی تمام تمرکز سازنده فقط «زنده ماندن پروژه» است
نمیشه از تکنولوژی صحبت کرد و چشم را روی وضعیت اقتصاد بست. یه سازنده در امارات با خیال راحت برای ۵ سال بعدش برنامه‌ریزی مالی می‌کنه، تسهیلات بانکی می‌گیره و تجهیزات جدید می‌خره.
اما سازنده ایرانی صبح که از خواب بیدار میشه، قبل از هر چیز باید قیمت میلگرد و سیمان را چک کنه. وقتی قیمت‌ها لحظه‌ای تغییر میکنن، سازنده تمام تمرکزش را میذاره تا پروژه نخوابه و جمع بشه؛ دیگه فرصت و توان مالی برای فکر کردن به سیستم‌های هوشمند، انرژی‌های پاک یا روش‌های نوین برایش نمیمونه.
۴. ساختمان‌های سبز یا پروژه‌های انرژی‌خوار؟
امروز در کشورهای خلیج فارس اگر یک ساختمان استانداردهای صرفه‌جویی در انرژی را نداشته باشه اصلاً پایان‌کار نمی‌گیره. با اینکه خودشون روی دریای نفت و گاز نشستن، به شدت روی ساختمان‌های سبز و پنل‌های خورشیدی حساسند.
در ایران، روی کاغذ قوانینی مثل مبحث ۱۹ را داریم، اما در عمل چقدر رعایت میشه؟ بخش زیادی از گرما و سرمای خانه‌های ما به خاطر عایق نبودن در و دیوارها رسماً دور ریخته میشه و این یعنی هدررفت سرمایه ملی.
حرف آخر
مشکل صنعت ساختمان ما قطعاً «کمبود دانش مهندسی» نیست. ما مهندسان و معماران فوق‌العاده‌ای داریم. فاصله ما با کشورهای منطقه در مدیریت، تجهیزات، قوانین دست‌پاگیر و عدم ثبات اقتصادیه.
تا وقتی روش‌های ساخت‌وساز را مدرن نکنیم و از سیستم‌های پیش‌ساخته و دیجیتال استفاده نکنیم، این فاصله متأسفانه سال به سال بیشتر میشه.
شما چطور فکر می‌کنید؟ به نظرتون بزرگ‌ترین مشکلی که الان سازنده‌های ایرانی با اون دست‌وپنجه نرم میکنن چیه؟
