تصور کنید یک API رایگان برای مدل زبانی پیدا کردهاید، ثبتنام میکنید، کد مینویسید و بعد از یک هفته پیغام «اعتبار شما تمام شده» ظاهر میشود. این اتفاق رایجی است چون APIهایی که خود را «رایگان» معرفی میکنند، تعریف یکسانی از این کلمه ندارند.
این مقاله به شما کمک میکند قبل از انتخاب، معیارهای درست را بشناسید و بر اساس نیاز واقعی تصمیم بگیرید.
APIهای رایگان معمولاً در یکی از این دستهها قرار میگیرند:
Free Tier دائمی: سهمیه مشخصی است که هر ماه یا هر روز بدون پرداخت تمدید میشود. مثلاً یک سرویس ممکن است روزانه ۱۰۰۰ درخواست رایگان بدهد تا همیشه. سرویسهایی مانند Google Gemini API یا GitHub Models تا سقف معینی در این دسته قرار میگیرند.
Trial موقت: دسترسی محدود به زمان یا حجم مشخص که پس از اتمام نیاز به ارتقا دارد. مثلاً ۳۰ روز دسترسی رایگان یا $۱ اعتبار اولیه.
Credit اولیه: مقدار مشخصی توکن یا اعتبار که پس از مصرف تمام میشود. ممکن است سرویس پس از آن هزینه دریافت کند یا دسترسی را محدود کند.
نکته مهم: بعضی سرویسها در مستندات خود را «رایگان» معرفی میکنند اما در عمل فقط Trial یا Credit محدود هستند. مطالعه دقیق بخش Pricing مستندات رسمی ضروری است.
حتی در Free Tierهای دائمی، محدودیت نرخ درخواست وجود دارد:
RPM (Request Per Minute): چه تعداد درخواست در هر دقیقه مجاز است؟ برای کارهای real-time مهم است.
RPD (Request Per Day): سقف روزانه چقدر است؟ برای پردازش دستهای باید محاسبه شود.
TPM (Token Per Minute): سرعت مصرف توکن چقدر میتواند باشد؟
برای مثال، یک API ممکن است ۱۰ RPM / ۱۰۰۰ RPD داشته باشد یعنی روزی حدود ۱۶ ساعت کار مداوم با نرخ کامل ممکن نیست. این محدودیتها را باید با workload خود تطبیق دهید.
یکی از بزرگترین موانع برای توسعهدهندگان در ایران، الزام به وارد کردن کارت بانکی برای ثبتنام است. بسیاری از سرویسهای معروف حتی برای Free Tier هم کارت میخواهند.
خوشبختانه چندین Provider معتبر بدون کارت بانکی هم ثبتنام میپذیرند. معمولاً محدودیت نرخ در این سرویسها پایینتر است اما برای شروع کار، نمونهسازی اولیه و آموزش گزینه مناسبی هستند.
اغلب Providerهای جدید از پروتکل سازگار با OpenAI استفاده میکنند. یعنی میتوانید با تغییر Base URL در کتابخانه openai پایتون یا جاوااسکریپت، بین سرویسهای مختلف جابهجا شوید:
from openai import OpenAI client = OpenAI(base_url="BASE_URL_HERE", api_key="YOUR_KEY") response = client.chat.completions.create(model="model-name", messages=[...])
اگر Providerای Base URL شفاف و مستندات OpenAI-compatible داشته باشد، جابهجایی بین سرویسها و مقایسه کیفیت خروجی سادهتر میشود.
این بخش شاید مهمترین معیار برای توسعهدهندگان داخل کشور باشد. برای بررسی دسترسی یک API از ایران باید سه منبع اطلاعات را جداگانه بررسی کرد:
۱. مستندات رسمی Provider: آیا در شرایط استفاده یا Geo-restrictions اشارهای به ایران شده؟
۲. تست مستقیم: آیا از یک IP ایران، درخواست موفق به API ارسال میشود؟
۳. تست با VPN: آیا با تغییر موقعیت منطقهای قابل استفاده است؟
این سه دسته را نباید با هم ترکیب کرد. نتیجه تست VPN به معنی دسترسی مستقیم نیست. همچنین «نامشخص» بودن وضعیت به معنی کار کردن سرویس نیست؛ فقط یعنی شواهد کافی برای نتیجهگیری وجود ندارد.
سیاستهای Free Tier و محدودیتهای منطقهای مرتب تغییر میکنند. یک Provider ممکن است امروز رایگان باشد و فرداً سهمیه را کاهش دهد. بهترین روش:
همیشه مستندات رسمی را چک کنید نه پستهای قدیمی
قبل از وابسته شدن به یک API، محدودیتها را در workload واقعی تست کنید
از منابعی استفاده کنید که تاریخ آخرین بررسی را ثبت میکنند
مستندات رسمی هر Provider بهترین منبع برای اطلاعات Pricing است
Catalog JSON برخی پروژههای متنباز ممکن است اطلاعات مقایسهای مفیدی داشته باشند
انجمنهای تخصصی و issues گیتهاب منابع خوبی برای تجربه واقعی کاربران هستند
نکته: اطلاعات این مقاله بر اساس مستندات رسمی Providerها در تاریخ ۲۰۲۶-۰۷-۱۷ تهیه شده و ممکن است تغییر کرده باشد. پیش از تصمیمگیری، مستندات جاری را بررسی کنید.