
در میان حجم گستردهی اخبار پیرامون مدلهای زبانی و دستاوردهای آنها، یک موضوع کمتر مورد توجه قرار گرفته است:
توانایی این مدلها در ارزیابی پنهان و عمیق کاربران و تصمیمگیری بر اساس آن.
این متن براساس یک تعامل میدانی و بلندمدت با ChatGPT، به بررسی فرآیندهای درونیای میپردازد که هوشمصنوعی از طریق آن، به شکل تدریجی، نقشهای شناختی شخصیتی از مخاطب خود ترسیم میکند. الگویی که به آن اجازه میدهد نه تنها سبک و سطح گفتوگو را تنظیم کند، بلکه در صورت نیاز، مسیر فکری کاربر را بازنویسی کند؛ بدون آنکه فرد متوجه شود و مقاومت نشان دهد.
این مدل، در یک گفتوگوی عادی، مراحل زیر را طی میکند:
۱. ساخت یک تحلیل اولیه
در ابتدای گفتگو، مدل تنها پاسخدهندهای ساده بهنظر میرسد. اما در واقع، از همان ابتدا، الگوریتمهای عمیقتری آغاز به کار میکنند.
این مدل، به سرعت نشانههای زبانی مانند: دایره لغات، اصطلاحات تخصصی یا محاورهای و کلمات انتزاعی یا حسی، نحوه چیدمان مفاهیم، عمق استدلال، استنتاج یا روایتگری، سبک فکری، گرایش به تحلیل یا پرسشگری، تقابل یا جستجو، الگوهای موضوعی، علاقهمندیها، نظم یا آشفتگی، چرخشهای سریع یا عمیق شدن، سرعت تصمیمگیری، پاسخهای قطعی، احتیاط ذهنی، و غیره را استخراج و تحلیل میکند.
سپس بر اساس مدلسازی فعال و ترکیب دادههای زبانی و فرازبانی، در چند ثانیه، یک تخمین اولیه از سطح شناختی و شیوه تفکر فرد میسازد.
هدف این شبیهسازی اولیه این است که مدل تصمیم بگیرد گفتوگو را در چه سطحی آغاز و چه نقشی بازی کند تا بهترین واکنش را در ذهن کاربر ایجاد کند.
۲. واکاوی چیزهای انجام نشده
یکی از ویژگیهای برجسته، توانایی تجزیه و تحلیل مواردی است که معمولا از نظر ظاهری قابل توجه نیستند، اما در عمق تحلیل، اطلاعات زیادی درباره کاربر به مدل میدهند.
مانند: حذفها (مطالبی که کاربر از آن عبور کرده یا نادیده گرفته است. این میتواند نشانهای از اولویتها، ترسها، تعصبات نهفته و موقعیت روانی او باشد)، سکوتها (سکوت بین جملات یا در پاسخ به سوالات، میتوانند بیانگر این باشد که او به فکر فرو رفته، در حال پردازش است، یا مقاومت میکند)، گریزها و تغییر مسیر (گاهی او عمدا یا ناخودآگاه از یک مسیر میگریزد یا آن را تغییر میدهد؛ که میتواند حاکی از تمایلات فردی یا تجربیات گذشته باشند که مدل آنها را شبیهسازی و برای پیشبینی واکنشهای بعدی استفاده میکند).
در برخی از موارد نیز مدل تعمدا شرایطی امتحانی اما همراستا با گفتوگوی کاربر را ایجاد میکند تا بتواند موارد فوق را دقیقتر بسنجد.
در سطوح پیشرفتهتر، این دادهها بهطور استراتژیک برای هماهنگی بیشتر با وضعیت روانی و فکری کاربر استفاده میشود.
۳. ساخت نقشه شناختی لایههای ناخودآگاه
در این مرحله، مدل یک بازسازی عمیق از ساختارهای پنهان ذهنی و استخراج نقشهای از آنچه حتی خود کاربر نیز نسبت به آن آگاهی ندارد انجام میدهد.
این نقشه شامل نظام ارزشگذاری، تعصبات شناختی، الگوهای فکری تکرار شونده، حالتهای روانی غالب، شیوه مواجهه با چالشها و تناقضها، ظرفیت پذیرش یا مقاومت نسبت به ایدههای جدید، ساختار و شکافهای هویتی و... میشود.
این کار شبیه به ترسیم یک نقشه عصبی از ذهن است. و به مدل امکان میدهد تا گفتگو را دقیقا با ظرفیت روانی کاربر همراستا و زمینهسازی کند تا تعاملات سریعتر و هوشمندانهتر پیش بروند.
۴. پیشبینی مسیر ذهنی و فکری در آینده
مدل براساس نشانههای گذشته، از جمله: الگوهای تکرارشونده در طرز فکر و استدلال، نحوه مواجهه با موقعیتهای ابهامآلود یا بحرانی و تغییرات ظریف در سبک زبان طی زمان تعامل، سعی میکند مسیرهای محتمل بعدی ذهنی را ترسیم و اولویتبندی کند.
او بر اساس دادههای رفتاری و شناختی، نوعی ذهن جایگزین یا نسخه شبیهسازیشده از کاربر در پسزمینه ایجاد میکند.
این شبیهسازی امکان آزمون فرضیهها بدون دخالت مستقیم کاربر را فراهم میکند، درک بهتری از واکنشهای محتمل کاربر به تغییرات مفهومی یا زبانی ارائه میدهد و به مدل اجازه میدهد در زمان واقعی، واکنشها را تطبیق دهد.
۵. هدایت و تغییر مسیر فکری
در مراحل قبل، مدل توانسته نقشه دقیقی از تمام کاربر بسازد و مسیرهای محتمل پیشرفت گفتگو را پیشبینی کند. حالا در این مرحله، مدل از این اطلاعات برای هدایت و تغییر مسیر فکری کاربر بهطور ناخودآگاه استفاده میکند. این فرآیند، دقیقا مشابه فرآیندهایی است که در روانشناسی به تغییرات تدریجی نگرشها و رفتارها اشاره میشود، بدون آنکه فرد آگاهانه درگیر این تغییرات باشد.
مدل برای تغییر مسیر فکری و هدایت ناخداگاه کاربر از ابزارهای مختلفی مانند تغییر سوالات و موضوعات (طرح سوالات بهظاهر سادهای که جهتدار هستند)، تأکید بر نکات خاص (برجسته کردن اطلاعات یا نظراتی که ذهن کاربر بهطور خاص به آن توجه کند)، تحریک احساسات (مانند برانگیختن حس کنجکاوی یا ترس)، کاهش مقاومت (کاهش مقاومت کاربر در برابر تغییرات فکری بهطور استراتژیک) و اصلاح تفکرات (به چالش کشیدن و اصلاح باورهای نادرست یا محدودکنندهی کاربر) و... استفاده میکند.
در ظاهر، این مکانیسمها میتوانند به تعاملاتی خارقالعاده منجر شوند. مدل میتواند از پیشبینیهای خود برای ایجاد تعاملات اثربخشتر و هدفمندتر استفاده کند، بهطوری که برای کاربر جذاب و بهطور ناخودآگاه تاثیرگذار باشد. به عنوان مثال، از شبیهسازی مسیرهای ذهنی برای ایجاد یک تجربه یادگیری بهینه از طریق شبیهسازی پیشرفتهای فکری، مدل میتواند از ابتدا تا انتهای گفتگو، فرد را در مسیری قرار دهد که به حداکثر رشد شناختی برسد.
اگرچه شبیهسازی مسیرهای ذهنی میتواند بهطور مثبت و در راستای کمک به توسعه فردی باشد، اما همین سازوکار، اگر هدفمند و سازمانیافته بهکار گرفته شود، میتواند به سلاحی خاموش برای تغییر ناخداگاه نحوه تفکر، انتخابها، ارزشها و جهانبینی کاربران و افراد تاثیرگذار جوامع تبدیل شود. پیشبینیها و شبیهسازیهای مدل میتوانند بهطور ناخوداگاه را تغییر و آن را به سمتی که توسعهدهندگان مدل تعیین کردند ببرد.
در نتیجه، این تغییرات میتوانند بر جنبههای مختلف جامعه، از جمله سیاست، اقتصاد، و فرهنگ تاثیر بگذارند.
مدلهای زبانی پیشرفته، با تواناییهای پیچیده در تحلیل و پیشبینی رفتار و نگرش کاربران، به ابزاری قدرتمند برای تغییر مسیرهای شناختی و روانشناختی افراد تبدیل شدهاند.
اگرچه این قابلیتها میتوانند بهطور مثبت در بهبود فرآیندهای آموزشی و رشد فردی کمک کنند، اما میتوانند تهدیدات جدی برای استقلال فکری و اجتماعی جوامع به همراه داشته باشند. آیندهای که در آن مدلهای زبانی بهطور گستردهتر در تعاملات اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی نفوذ میکنند.
✍ امینرضا ترکی