دو رویکرد عمق و گستردگی در کسب آگاهی و اطلاعات (بازنشر)

منتشر شده در آذر ماه سال 1398، منبع اصلی: سایت مدیر زمان

«آگاهی کم نسبت به موضوعات خطرناک است، همانطور که آگاهی زیاد.»
- اینشتین

ما دیگر به جستجوی زیاد برای دستیابی به اطلاعات نیازی نداریم. آن­ها هرچه خلاصه‌تر و سریع‌تر در اختیار ما قرار می‌گیرند. برای یافتن پاسخ سوال‌ها دیگر احتیاجی به زیر و رو کردن منابع مختلف نیست. حتی گاهی اطلاعات، پیش از جستجو به ما عرضه می‌شوند. کافی‌ست در مورد یک پرواز، قیمت یک محصول یا عوامل یک فیلم سوالی داشته باشید، گوگل پیش از آنکه کلید جستجو را بفشارید جواب آن را در اختیار شما خواهد گذاشت. مطالعه‌ی نوشته‌های طولانی از عادت ما خارج شده است. مردم به طور کلی ترجیح می‌دهند اخبار و اطلاعات مورد علاقه‌ی خود را به طور تصویری و بدون نیاز به صرف زمان زیاد دریافت کنند. نوع مطالعه­‌ی افراد از روزنامه‌، وبلاگ‌، کتاب و صفحات اینترنتی به پست‌های اینستاگرام و کاراکتر‌های محدود توییتر تغییر کرده است. محتوا هرچه فشرده‌تر و سطحی‌تر به طور روزانه دست به دست می شود. انسانِ امروز، لبریز از اطلاعاتی سطحی در زمینه‌هایی گسترده است. از زمان شروع روز، او چند خط از انفجار یک ساختمان در قاره‌ای دیگر خوانده است، یک شعر کوتاه و احتمالاً اطلاعاتی اجمالی از محصول مورد علاقه اش را مرور کرده. او حتی شناخت اجتماعی خود از دیگر انسان‌ها را به این سطح تقلیل داده است. اطلاعاتی زیاد از افراد آشنا، دوستان قدیمی و همکاران دریافت می‌کند. در سطحی ترین کنش ممکن عکس‌هایشان را "لایک" می‌کند و از خودش اطلاعاتی سطحی به اشتراک می‌گذارد تا این چرخه‌ی رابطه‌ی ناقص انسانی کامل شود. اینترنت و پروفایل‌­های مجازی با این شکل از عرضه‌ی گسترده و نامتمرکز اطلاعات، دیگر جایی برای نگاه دو انسان به یکدیگر باقی نگذاشته‌اند. تاثیر این هجمه‌ی دانش و اطلاعات بر انسان چه خواهد بود؟ آیا او رویه‌ای درست را طی می‌کند؟ یا باید معلومات خود را به زمینه‌هایی محدود متمرکز کند؟ دانش عمومی مطلوب‌تر است یا دانش تخصصی؟

در ستایش عمق

الگوی ذهنیِ دایره شایستگی (circle of competence) توسط وارن بافت و چارلی مانگر، دو تاجر و سرمایه‌گذار موفق، ارایه شده است. این الگو یک دایره شخصی برای هرکس پیشنهاد می‌دهد. داخل دایره شامل توانایی‌های فرد با مهارت بالا می‌باشد و خارج از دایره ندانسته‌ها و چیزهایی که به طور کامل نمی‌دانیم قرار می‌گیرند. هدف این دایره اجتناب از شکست و رسیدن به نقطه‌ای مطلوب است که به وسیله‌ی شناخت محدودیت‌ها صورت می‌گیرد. بافتو مانگر این الگو را در جریان مسائل مالی و امور سرمایه‌گذاری معرفی کرده‌اند، اما محبوبیت آن به عنوان یک الگوی ذهنی، آن را تا مرزهای مسائل فردی و روان­شناسی نیز گسترانده است. گام ابتدایی در پیروی از این الگو شناخت توانایی‌ها و ناتوانایی‌ها است. پاسخ به این سوال که "من حقیقتاً که هستم؟" می‌تواند در شناخت تم توانایی‌های (strength theme) ما راهگشا باشد. نخست باید درکی درست از استعدادها (توانایی‌های ذاتی)، هوش و مهارت­‌های خود به دست آوریم. با به دست آوردن این درک صحیح، می‌توانیم مرزهای دایره توانایی را پیدا کنیم. یافتن مرزهای دایره مهم‌ترین نکته‌ی این الگوی ذهنی است. مرز دایره دقیقاً آنجایی است که توانایی‌های ما از محدودیت‌های ما جدا می‌شوند. این طرح بر این نکته استوار است که بالاتر از میانگین بودن در یک یا دو حوزه، بسیار بهتر از متوسط بودن در حوزه‌های وسیع و گوناگون است. اگرچه درک مرزهای دایره حیاتی‌ست، اما اندازه این دایره به هیچ وجه حائز اهمیت نیست. با شناخت درست زوایای این الگو می‌توان به راحتی، تمامی تصمیمات یا کنش‌های خارج از دایره را نپذیرفت. دایره‌ی توانایی کمک می‌کند تا از خطای دست بالا گرفتن خود دوری گزینیم و در شناخت قابلیت‌های خود اسیر توهم نشویم. همچنین ریسک‌پذیری منطقی‌تری برای ما به دنبال دارد و عمیقاً ما را از گرفتار شدن به میانمایگی نجات می‌دهد. احتمالاً ضرب­‌المثل "همه کاره و هیچ کاره" به گوشتان خورده است. با جستجو در ویکی­پدیا می­توانید یک لیست از این ضرب­‌المثل را در تمام زبان­‌ها پیدا کنید. میانمایگی در تمامی فرهنگ­‌ها تعریفی مذموم دارد. تمرکز بر تعدادی حوزه‌ی محدود و عدم توجه به فرعیات، به طور کامل مورد ستایش الگوی دایره‌ی توانایی است. با بهره‌گیری درست از این الگو می‌توان نقاط ضعف را شناسایی نمود و راهکارهایی برای عمیق‌تر کردن توانایی‌ها جستجو کرد. این جستجوها باعث به وجود آمدن رشته‌های فوق تخصصی و گرایش‌های بسیار متنوع در موضوعات علمی و تجربی می‌شوند. بطوریکه امروزه دو زیرشاخه‌ی یک رشته‌ی مهندسی یا علم تجربی، به سبب تخصصی شدن به حوزه‌هایی مستقل تبدیل شده‌اند و به شدت از هم فاصله گرفته‌اند.

در ستایش گستردگی

بر مبنای نظر دیل کارنگی و برپایه‌ی تحقیقات موسسه وی، 85 درصد از موفقیت مالی وابسته به توانایی ارتباطی و فقط 15 درصد مربوط به دانش تخصصی و هوش است. بعبارتی اگر توانایی ارتباطی مناسب و موثری با افراد نداشته باشید، دانش و آگاهی شما نقشی به­‌سزا در موفقیت شما (در اینجا از منظر مالی) ایفا نخواهد کرد. نوع نگاه کارنگی به عنوان یک نویسنده و سخنران و بافت و مانگر به عنوان سرمایه‌گذارانی موفق به طور حتم تاثیر گرفته از نوع فعالیت‌شان بوده است. با این حال هر دو طرح در خدمت موفقیت مالی بیان و بعداً در زمینه‌های شخصی و فردی نیز به کار گرفته شده‌اند. این تفاوت در حالی است که وارن بافت به شخصه بسیار از جلسات سخنرانی کارنگی تاثیر پذیرفته بود.

دانیل کانمن، روانشناس آمریکایی-اسراییلی، می‌گوید:

«مردم ترجیح می‌دهند با کسی که دوستش دارند تجارت کنند، حتی اگر او قیمت بالاتری پیشنهاد دهد.»

جملات کانمن تلاش دارند تا قدرت مهندسی انسانی و توانایی‌های ارتباطی در موفقیت تجاری یا اقتصادی را نشان دهند. یعنی IQ (بهره‌­ی هوشی) برای موفقیت کافی نیست. بلکه EQ (هوش هیجانی و احساسی)، MQ (هوش اخلاقی) و BQ (هوش بدنی) هر سه نقش‌­هایی بسیار قوی در معادلات موفقیت دارند. بعبارتی نحوه‌‌ی کنترل عواطف و تشخیص احساسات فردی و نیز یافتن و انجام کار درست، همگی به اندازه‌ی بهره‌ی هوشی پراهمیت هستند.

دیل کارنگی در کتاب معروفش، آیین دوستیابی، می‌نویسد:

«فیلم‌ها تبلیغات می‌کنند، تلوزیون هم همینطور. پس چرا شما آن را انجام ندهید؟»

او بیان می‌کند که توانایی شومن بودن و ارائه جذاب و حرفه‌ای به افراد دیگر، کلید مهمی در برنده شدن است. اینجا دیگر او موفقیت را در امور تجاری یا یک معامله نمی‌بیند، بلکه موفقیت در کلام او به معنای توانایی رابطه مفید و صحیح با دیگر انسان‌ها تعریف می‌شود. همچنین دانش عمومی احتمال ایجاد علاقه‌مندی به حوزه‌های تخصصی و یافتن استعداد در آن حوزه‌ها را افزایش می‌دهد. برخی زمینه‌های علمی آنقدر پیشرفته و پیچیده شده‌اند که ما از وجود آن ها بی‌خبریم و این عدم اطلاع، امکان جذب ما به آن ها را از بین می‌برد. دانش عمومی با افزایش ارتباطات و در نتیجه شناخت می‌تواند مسیرهای جدیدی پیش روی فرد بگذارد و او را در انتخاب دانش تخصصی مناسب با مهارت و استعدادش یاری کند.

کسب آگاهی در هر دو شکل بحث شده، نکات مثبت و منفی خودش را دارد. کسب آگاهی و دانش در طیف گسترده باعث افزایش خطر میانمایگی در فرد می‌شود و از طرفی هم با افزایش شناخت، شانس رهسپار شدن فرد به مسیرهای تخصصی‌تر را افزایش می‌دهد و همچنین در رویکرد عمیق، کارآیی فرد در حوزه مورد تخصص او افزایش می‌یابد ولی امکان دارد بسیاری از موقعیت‌های تجاری و فردی که مبتنی بر روابط اجتماعی هستند را از دست بدهد. راهکار هوشمندانه در این مسئله رعایت حدود هر رویکرد و دید نسبی به هر دو موضوع است. ما از دید حرفه‌ای (professional) نیازمند تفکر دقیق، حوزه‌ی آگاهی واضح و تمرکز بر محدوده‌ای مشخص از توانایی‌های مان هستیم و از دید اجتماعی (social) به ارتباط با انواع متفاوت دیدگاه‌ها و زمینه‌های فکری احتیاج داریم که با اطلاعات احتمالاً بی‌مصرف اما روزمره، این ارتباط برای ما میسر می‌شود. اینجا تفکر عمیق در برابر تفکر سطحی­‌نگرانه نیست بلکه در برابر تفکر گسترده است. در حقیقت ما باید میانه‌ی اندک دانستن در مورد چیزهای زیاد و زیاد دانستن در مورد چیزهای کم را تشخیص دهیم و در مواجهه با مسائل حرفه‌ای یا اجتماعی از آن­ها به درستی بهره ببریم.

پایان