از دوران بچگي آمار قتل و كشتار در آمريكاي فلان و بهمان، مخصوصا آمار انواع و اقسام تيراندازي ها كه از صدا و سيما پخش مي شد، من را بسيار متاثر و اندوهگين مي كرد. ابدا دليل آزادي سلاح در آن بلاد کفر برايم مشخص نبود. چه روزها و شبهايي كه به فکر شهروندان فلك زده و تحت ظلم و ستم آن كشور سر به بالين نهادم. مدت ها گذشت تا فهميدم اين آمار سازي نه از سر واقعيت، بلكه بيشتر از سر حسادت بوده و پس از آن تصميم گرفتم به اين داستان ها كلا اهمیتی ندهم. اما اين قضيه آزادي سلاح، كماكان براي من سوال بود و اين دفعه به عكس از اين چنين جامعه اي در اين سطح، قبول چنين قانوني برايم قابل هضم نبود. بماند داستان هاي مربوط به لابي ها و تاثيرگذاري هايشان، كه پيچ هر راديو را باز كني نَقل و نُقل محافل است و جواب سر راست و دم دست يك سري دوستان، به هر مساله و چالش در آمريكاست.
تا اینجای بحث حق مي دهم اگر به ارتباط ضعيف و حتي ناچيز عنوان با مقدمه مطلب فكر كنيد و معترض باشيد. اما صبر كنيد كه سود و منفعت زياد در صبر است (فعالان بازار سرمايه اكثرا با اين قضيه همدل اند، اما بیشتر برای بقیه تجویزش می کنند!).
به عنوان كسي كه هميشه معتقد بوده ام رشد و توسعه فردي زمينه دروني دارد و عوامل خارجي تاثيرشان بيشتر تسهيل گر است تا شكوفاگر، بيان و تاييد چالش هاي محيطي حتي در حد كلمات و عبارات نيز تا حدودي برايم دشوار است. در این موضوع و از عنفوان کودکی به دلیل تاثیرگذاری عوامل مختلف ، خلاقیت شروع به پرورش و رشد می‌کند و یا تحت سرکوب و نابودی قرار می‌گیرد.
الان که بیشتر دقت می کنم، شاید انتظار خلاق بودن و جوشش چشمه های خلاقیت از ما، قدری غیرمنطقی و حتی ظالمانه باشد. وقتی در شرایطی زندگی می کنیم که ابعاد زندگی ما با قوانین و عرف های مختلف مین‌گذاری شده است، انتظار متفاوت اندیشیدن و خارج از چارچوب فکر کردن، اگر غیر ممکن نباشد، استثنا است و عمومیت ندارد.
همان کشور فلان و بهمان که در موردش صحبت شد، خلاقیت و راه حل خلاقانه برای مثال در حوزه هایی چون علم، فناوری، کسب و کار، تجارت و ... به ویژه حوزه تجاری سازی فناوری را قبضه کرده است. یک سیلیکون ولی ساخته است که هر کشور دیگری دست به الگوبرداری از محیط و ظاهر آن می زند، چیزی بیشتر از یک پارک فناوری زیبا اما بی محتوا با چند شرکت خوشحال عایدش نمی شود.
ملتی که حتی از مالکیت سلاح منع نمی شود، در چارچوب ملک و زمین خود تقریبا هر کاری دلش میخواهد انجام می دهد، ساکنان غیر انگلیسی زبان با تشکیل محلات و گروههای خود حتی مجبور به یادگیری زبان رایج مملکت نیستند، هر بد و بیراهی که شما در خلوت اتاق خوابتان برای آدم های مضر اطرافتان در ذهن دارید اما بیانش نمی کنید، آنها چند برابرش را در رسانه‌هایشان به مسئولین اجرایی و سیاست گذاری مملکت البته با ذکر نام تحویل می دهند؛ قدری عجیب است اگر در چارچوب فکر کند و در چارچوب بماند. چرا که اساسا آزادی فردی وی مانع قرارگرفتن در چارچوب شده است. این است می بینیم که شهروندان این کشور از فناوری های سطح بالا تا خرده فروشی و لبنیاتی خلاقیت های درخور توجهی از خود نشان می دهند.
پُتکِ "نکن زشت است" و "مردم چه می گویند" مزید بر پُتک قوانین شده است و دو بال فرهنگ و سیاست، نَفَسِ متفاوت بودن در کشور ما را بریده است. اگر قائل باشیم که خلاقیت اساسا در در دو ساحت فردی و گروهی نمود پیدا می کند و در نبود خلاقیت، حتی کارهای گروهی شبیه فعالیت دو ماشین است، در واقع بدون تقویت خلاقیت فردی، نباید انتظار پیچیده ای نه از کار گروهی و نه از میزان خلاقیت گروه داشته باشیم.کسی که در درون خود خلاق نیست، خلاقیت خود را پرورش نداده و از همه مهمتر، اعتماد به نفس در خلاقیت ندارد (چون ادعای آن را دارد، اما نمود واقعی برای اثبات ادعا حتی برای وجدان خویش نمی یابد)، کاملا طبیعی است اگر در ساختار گروه خلاق نباشد و اتفاقا هر روند غیر برنامه ریزی شده ای، درمانده و پریشانش کند.
در دنیای امروز بر خلاف تصورمان از جهانی شدن، یکپارچگی و همسان شدن جوامع، هنوز زمینه یا Context، نقش بسیار جدی ایفا می کند و ما، ابناء بشر دقیقا به این دلیل که از مسیر، جامعه و پیرامون مستقل نیستیم، نمی توانیم به این مسئله کم اهمیت نگاه کنیم. واقعیت این است که ساختار جامعه ما خلاق پرور نیست و بسیار علاقه دارد برای هر فعالیت ریز و درشت شهروندانش زونکن زونکن آیین نامه، ممنوعیت و انواع فیلتر مصوب کند. اینکه آیا این قوانین و آیین نامه ها اجرا می شود یا نه بحثی است و این که آیا می توانند همچون پُتک مذکور فعالیت فعالان را فلج سازند، بحثی است کاملا متفاوت.
در هر مقامی که هستید و دفعه بعدی که از خلاقیت صحبت کردید، پیشنهاد می کنم صرفا نتایج را نگاه نکنید، بررسی انسانی داشته باشید و انتظارات رشد ماشینی و نتیجه گرفتن بدون پرورش را نداشته باشید. اگر خلاق نیستیم و حتی در توسعه آن مانده‌ایم، در برقراری حداقل هایش هم احساس درماندگی می کنیم، کل تقصیر را متوجه فرد نکنیم و البته از پیشرفت های اندک هم نا امید نشویم.
تعریف اتوپیایی به نام آمریکا و دیستوپیایی به نام خاورمیانه، ابدا هدف این مطلب نیست و این کشور برای رسیدن به این ساختار، حتما هزینه هایی داده و دچار مشکلات و چالش های خودش است. اما همان طور که در قسمت سی و هشت پادکست کانال بی، بحث می شود که طرف در خانه و ملک شخصی اش یک باغ وحش کامل دارد و کلکسیونی از شیر و ببر و امثالهم نگهداری می کند، اما حتی پلیس تا زمانی که مزاحمتی برای کسی ایجاد نشده، اقدامی انجام نمی دهد؛ به عکس در جامعه ما هر کاری به طوماری از اجازه در ساحت اجتماعی و در ساحت قانونی به مجوزات متعدد نیاز دارد در حالی که در آن جامعه ذکر شده اصل بر آزادی فردی و حداکثر نمودن آن است.
این ثبات و آرامش در همه چیز، حتی چیزی مانند حفظ دکوراسیون خانه و محیط کار که اغلب به آن عشق می ورزیم، سابقه طولانی تاریخی و سیاسی اجتماعی دارد. یک شبه خلاق نمی شویم، صاحب اقتصاد خلاق و دانش بنیان نمی شویم و صد البته با سرکوفت زدن، تمسخر و مقایسه های بی پایه افراد و گروهها با جوامع خلاق، نخواهیم توانست ذره ای چه در مقیاس فرد و چه در مقیاس گروه و جامعه در راستای پرورش خلاقیت حرکت کنیم.
