
هیچ نظریهپردازی نیست که از عشق صحبت نکرده باشد. برخی آنرا به کنش و برهم کنشهای شیمیایی و هورمونی تقلیل میدهند و برخی دیگر آنرا تا نیرویی معناساز و الهی بالا میبرند. فروید اساسا روانکاوی را درمان از راه عشق میداند و لکان هم به صورتهای مختلف از آن صحبت کرده.
لکان البته اعتقاد نداشته که عشق آن نیروی متحدکننده است که باعث تنیدگی دو چیز متفاوت میشود. آرزویی که در داستانها زیاد به چشم میخورد، مثلا شاهزادهای که عاشق فردی از طبقهی فرودست میشود و عشق بین آنها اتحادی ناگسستنی ایجاد میکند.
از نظر لکان چنین نگاهی نه تنها توهمی بیش نیست، بلکه توهمی خطرناک هم هست. اساس سایکوز بر چنین رابطهای ناگسستنی است.
هنگامی که چنین اعتقادی داریم بیشتر از هر زمان دیگری به خطا رفتهایم، در این حالت ما ناتوان از دیدن فرد دیگر هستیم و تنها او را در جایگاه آینهای قرار دادهایم که خودمان را نمایش دهد، یعنی همان کاری که نارسیس انجام داد، او مجذوب تصویر خودش در آب شد و البته در نهایت همین جذبه سرنوشتش را در هم کشید. پس چنین عشق خودشیفتهواری اساسا فرافکنی خودمان بر دیگری است. چنین رویکردی به عشق، چشم بر تفاوتها میبندد و نه تنها نمیبیند بلکه نمیخواهد که تفاوتی مشاهده کند و از دیدن تفاوت وحشت دارد، هر چه باشد، چه تفاوت نژادی، ظاهری، مذهبی، زمینه اجتماعی-اقتصادی، تفریحات و... . این توصیفی از عشقی خیالی است که تنها حول یک تمنای ناممکن میگردد.
این باور به یافتن کسی است که عین خود من (semblable) است، یعنی یافتن خود در دیگری. همه برای رابطه عاطفی در جستجوی همزادشان (soulmate) هستند. هم_زاد! شاید این تکراری بر خودشهوانیت (auto-eroticism) ابتدایی بشر باشد.
در آن سو، ایدهی عشق در بُعد نمادین برای لکان همان است که در سمینار هشتم دربارهی «انتقال» بیان میکند: «عشق دادن چیزی است که نداریم به کسی که آنرا نمیخواهد.»
بدین ترتیب عشق ظرفیت نشستن با فقدانهاست، با تفاوتهاست، ظرفیت تاب آوردن غیریت (otherness) در دیگری است و دانستن اینکه دیگری اساسا موجودی متفاوت است که بخشی از او هرگز در روان من خلاصه نمیشود پس برای من همواره دست نیافتنی و مبهم باقی میماند. و این همان چیزی است که وحشت آفرین است!