
در دورانی هستیم که نام روانکاوی به هزاران ادعای واهی و کژفهمی آلوده شدهاست. روانکاونمایان بسیاری میبینیم که با ادعای روانکاوی، بدون دریافت کوچکترین آموزش و گذراندن تحلیل شخصی طولانی مدت به روانکاوی مشغولند و به جای رساندن سود به بیمار، ترومایی به تروماهایش میافزایند. چه تعداد افرادی که به دلیل وجود چنین درمانگرنماهایی، دیگر سراغ درمان نمیروند یا حداقل دور روانکاوی را خط میکشند.
پس شاید ابتدا باید بفهمیم اصلا روانکاوی چیست؟
کرامت موللی در مقاله روانکاوی زن روانکاوی را اینگونه معرفی میکند:
«روانکاوی تجربه شخصی عمیقی است که طی آن فرد با پیچیدهترین پرسشها در مورد زندگی خویش و روابط خود با دیگران رو به رو میشود. روانکاوی نسبت و رابطه خصوصی فرد را در مورد آرزومندی و سرگذشت وی، که تمامی اقامت زودگذر او را در جهان تشکیل میدهد مورد پرسش قرار میدهد.»
«این پرسش نه جنبه عقلانی دارد و نه توسط روانکاو به فرد تحمیل میگردد. روانکاوی نوعی طی طریق است، بدین معنا که این خود فرد است که با سخن گفتن از سرگذشت خود و نقل رویدادهایی که برای او در خواب و بیداری پیش میآیند و رفته رفته با اساسیترین پاره وجود خود یعنی ذهن ناآگاه خویش مواجه می گردد.
این نظر که روانکاوی درمانی سراسر عقلانی و کار روانکاو هم عبارت است از طرح پرسش و بازجویی فرد و تطابق آن با فرضیههای از قبل پرداخته، تصوری غلط بوده که ناشی از عدم اطلاع از آن است. کار اصلی روانکاو این است که تمامی اطلاعات و دانستنیهای خود را به فراموشی بسپارد و فارغ از هر گونه تصور و پیش داوری به سخنان فرد گوش فرا دهد.»
هدف روانکاوی بازیابی اشتیاق است. جایگزینیِ یک گفتمان درونی است که به جای یک فضای دموکراتیک درون روان وی یک دیکتاتوری تمام عیار راه انداخته!
زمانی که این اهداف محقق شدند روانکاوی پایان میپذیرد و بیماری که اندک اندک رشد کرده و به قول دکتر موللی آرزومند شده راه منحصر به فرد خود را در زندگی میرود در حالیکه به قول فروغ کسی شده که شبیه هیچ کس نیست.
در هر درمانی که میخواهیم وارد شویم این حق را داریم که صلاحیت درمانگرمان را بررسی کنیم از او سوال بپرسیم و از طول درمان یا آموزشش بپرسیم، چون مسیری که شروع شده، طریقی که طی شد بازگشتن در آن ساده نیست و هزینه و عواقب درمان نامناسب، گرچه در ابتدای راه کمتر است اما در ادامه بعد از مدتها سرمایهگذاری روانی، وقت و هزینه، گزاف خواهد شد.
فضای درمان تحلیلی مانند مشاوره نیست. درمانگر چیزی تحمیل نمیکند، توصیه نمیکند، اجازه میدهد شما صحبت کنید، فضای همدلانه و راحتی برای حرف زدن و ابراز احساسات گوناگون از جمله خشم برای شما فراهم میکندو رفتارش در چارچوبی مشخص است که کاملا درمانی و حرفهایاست. اگر چنین نیست، هشداری برای آینده درمان شما خواهد بود.