
فروید جمله معروفی دربارهی رویا دارد که البته به اغلب اشتباه نقل میشود، او بیان میکند: «رویا شاهراه دستیابی به دانش ناخودآگاه است.» دانشی که تنها از طریق تداعی آزاد قابل دستیابی است و دانشی که نظام دال و مدلول را به سریعترین وجه روشن میکند. به همین دلیل تعبیر (یا تاویل) رویا یکی از اساسیترین مواد و فرآیندهایی است که در فضای تحلیلی صورت میپذیرد.
اما این نگاه که رویا حاوی معانی و پیامهایی است از قرنها پیش تاکنون مورد مناقشه فلاسفه، دانشمندان علوم اعصاب و پزشکی و همچنین روانشناسان بوده.
خود فروید بیان میکند:
«قیاس بیچون و چرای رویا و دیوانگی، یکی از مهمترین لوازم نظریه پزشکی دربارهی دنیای رویاهاست که در آن رویا جریانی بیهوده و فرآیندی آشفته است که بیانگر تظاهری تقلیل یافته از فعالیت ذهن است.»
حتی قبل از ارائه نظریه رویا، فروید با مقاومتهای شدیدی روبرو بود، بسیاری رویا را تصاویر توهمی و بیمفهوم ناشی از پالسهای الکتریکی بیهدف در مغز میدیدند. حتی در سالهای اخیر هم پس از گذشت ۱۲۷ سال از انتشار کتاب تعبیر رویای فروید این اعتقاد هنوز قدرتمند است. بطور مثال در یک سلسله مناظرات که بین آلن هابسون(J. Allan Hobson) از دانشگاه پزشکی هاروارد و مارک سولمز (Mark Solms) روانکاو عصبشناس پیشرو از دانشکده پزشکی دانشگاه سلطنتی لندن انجام شد، هابسون از ریشه نظریه رویای فروید را غلط، غیر علمی و بدون اعتبار توصیف کرد. از نگاه او رویا تنها تصویرسازی توهمی مغزی است و سه فرض اصلی فروید از نگاه او هر سه اشتباهند، رویا ارضای میل نیست، رویا براساس سرکوب نصفه نیمه ایگو تغییرشکل نیافته و رویا معنایی ندارد که تنها توسط روانکاو بتواند تعبیر شود.
مارک سولمز عصبروانکاو مشهور در پاسخ مدل فروید را بهترین مدل در تبیین رویا تاکنون میداند. از نگاه فیزیولوژیک و عصبشناختی، دو اتفاق مهم هنگام خواب، فعال بودن جسم و در عین حال کاهش شدید فعالیت نظامهای کنترل اجرایی است، در نتیجه یک عدم تعادل در پویایی رخ میدهد، به زبان فرویدی در خواب تغییر در تعادل بین اید و ایگوست.
دیگر موضوع مهم این ایده فروید است که کارکرد رویا نگهداری از خواب است، کارکردی که بر اساس واپسرانی رخ میدهد.
رویا تصویرسازی عینی ذهن براساس نیازهای سائقی رویابیننده است و به خواب REM آنطور که هابسون ادعا میکند هیچ ارتباطی ندارد. هیچ موردی که در آن فردی با آسیب ساقه مغز یعنی بخش مربوط به خواب REM دیده نشده که رویا نبیند.
در حالیکه آسیب در ناحیه پیش مغز، رویا دیدن را مختل میکند. بدین ترتیب مشخص میشود که در رویا دیدن بخش پردازش شناختی مغز فعال است و موضوع سیگنالهای الکتریکی بیهدف و تصادفی ناشی از خواب REM کاملا بیاساس است.
رویا که از دیرباز تاکنون در نگاه بسیاری از فرهنگها و مذاهب با نمادشناسی مادی و فرامادی درهمتنیده است، در روانکاوی و نگاه علمی کاملا مرتبط با دنیای سوژگانی و درون روانی است. آنچه در بیداری سانسور میشود در رویا به طرزی تغییرشکل یافته ظاهر میگردد و البته به دلیل فعال شدن دوباره ایگو پس از بیداری بلافاصله دچار سرکوبی مجدد میگردد. سولکز پس از رد ادعاهای هابسون گوشزد میکند که نظریه فروید همانند هر نظریه دیگر در طول زمان باید دچار تعدیل، تغییر، اصلاح و در نهایت با مدل بهتر جایگزین شود، هر چند تاکنون عصبروانکاوی توانسته اغلب ادعاهای اصلی فروید را تایید کند و فعلا مدل فروید معتبرترین نظریه در باب رویاست.