
هرکدام از ما بهصورت مداوم در شرایط ناخوشایند قرار میگیریم. درواقع ممکن است هرلحظه را با میزان خوشحالی و ناراحتی خود بسنجیم. آنقدر خوشحالی و خوشآیندی روزمره برایمان مهم و در مواقعی دور از دسترس است که شاید بهسختی بتوان برای یک روز (فقط ۲۴ ساعت) کاملاً خرسند و راضی بود.
در بعضی مواقع هم اگر مشکلی از بیرون به سمت ما نیاید، ناراحتیهایی از درون مانند وسواسهای فکری، قضاوتهای شخصی یا فکرِ گذشتۀ خودمان باعث ناراحتیمان میشود.
اما هرکسی بنا بر تواناییهایش سعی در برطرف کردن مشکل خود دارد. گاهی ما فکر میکنیم و راهحلی را برای مشکلمان جایگزین میکنیم. گاهی از تجربۀ قبلی خود یا دیگری بهره میبریم یا حتی موضوع را با شخص مورد اعتمادمان در میان میگذاریم.
اما گاهی موضوع برایمان حل ناشدنی و حتی آزاردهنده میشود. در این صورت ممکن است دربارۀ آن:
بهطورقطع لیست بالا بسیار کوچکتر از آن چیزهایی است که میتواند در زمانهای مختلف برایمان رخ دهد و در اینجا فقط به بخش محدودی از آن اشاره شد.
ریشه مشکل از کجاست؟
میتوان گفت که هیچکدام اینها جدید نیستند و تقریباً با رشد و تکامل بشر، رشد و تکاملیافتهاند. اما یکی از مهمترین رویدادهایی که در عصر ارتباطات رخداده، اتصال بیشازحد به دنیای بیرون و کم شدن (یا حتی قطع کامل) ارتباط با دنیای درون است. زمانی که با خود قطع رابطه میکنیم:
ازاینرو توجه و ارتباط با خود نادیده گرفته میشود و اغلب برای راهنمایی به مدلهای مختلف مراجعه میکنیم.
از قدیم شیوههای بسیاری برای کمک گرفتن وجود داشته است. برای زمانهایی که احساس میکنیم استفاده از تجربه یا توانایی شخص دیگری برای مشکل ما کارساز است. شخصی با توجه به روش فکری و آگاهی خود، از روشهایی مانند پیشرو، مشاور یا مرشد مدلی را انتخاب میکرده و از آن برای راهبرد زندگی بهره میبرده است. امروزه روشهای جدیدی هم به مدلهای قبلی اضافهشده است. کتابهای کمک به خود، استفاده از تجربۀ دیگران، شرکت در کارگاههای خودآگاهی (درونگردی) و بسیاری دیگر.
اما معمولاً در ابتدا، اغلبمان سادهترین راه را برای حل مشکل جستجو میکنیم. دنبال راهحلهای عمومی میگردیم. در اینترنت جستجو میکنیم و نظر کاربران و کارشناسان را میخوانیم و با شرایط خود مطابقت میدهیم.
اگر بازهم نیاز داشتیم در مرحلۀ بعد مشکلمان را با دوست یا آشنایی در میان میگذاریم . گفتوگویمان تمام میشود بیآنکه:
اما در مرحلههای بعدی و اگر هنوز پشتکار داشته باشیم و موضوع برایمان اهمیت داشته باشد، برای خود مشاور انتخاب میکنیم. همچنین بسته به نوع درخواستمان ادامۀ مسیر را با روانشناس یا روانکاو دنبال میکنیم. در این روشها هم عموماً مسیرهای متفاوتی برای کمک انتخاب میشود. پیشنهاد و تمرینهایی از سوی روانشناس، مشاور یا تلاش در به «تعادل» رساندن احوال شخص با استفاده از دارو از طریق روانپزشک!
پیدا کردن مدل شخصی
اما به گمان شما چه چیز در روشهای مرسوم ازقلمافتاده است؟ به چه چیز کمتر توجه شده است؟
پرسش را از سمت دیگری و شخصیتر مطرح میکنم.
بهره بردن از تمامی مدلهای بالا در شرایطی میتواند بهترین گزینه باشد، ولی:
پس بااینحال به گمان شما چه کسی میتواند بهتر از خودتان، به خودتان کمک کند؟
اما در شرایطی که کمترین شناخت را از خود و نیازهای خود داشته باشید، جستجو کردن و درونگردی مانند هر کار دیگر در ابتدا مشکل خواهد بود. شروع مسیر درونگردی یا خودآگاهی مانند غارنوردی است. در ابتدا باید مسیر را بدون چراغ و از دروازۀ غار آغاز کنی و بدون آگاهی از مسیر و پستی بلندیهای آن قدم برداری. چون دید کمی داری، سرعت حرکت هم حداقل خواهد بود ولی با هر بار سفر و کسب آگاهی از خودت، نور کوچکی مسیر را روشن میکند. پس از سفرهای مکرر درونگردی و شناخت از پستیوبلندیهای غار و آشنایی با مسیر، مشعلی در دستانت خواهد بود که ادامۀ مسیر را پدیدار میکند.
شاید بپرسید که چطور میشود فردی و از راه کسب آگاهی به مشکل خود توجه کند؟ در اینجاست که مدل دیگری به مدلهای مرسوم اضافه میشود.
در این مدل فردی بهعنوان «راهنما» (coach) سعی میکند با گوش دادن عمیق، مطرح کردن پرسشهای سازنده و درک شرایط فرصتی را فراهم کند که دیدگاه جدیدی از موضوع، مشکل نمایان شود.
در روش راهبری درونگردی، پرسش کلیدی و آن چیز که از درون شما نشأت میگیرد مبنای اصلی برنامه است. راهنما با شنیدن عمیق سعی در درک نیاز شما دارد و در این مسیر با گفتوگو و پرسشهای بامعنی، شرایطی را برای شنیدن خودتان فراهم میکند.
شخصی که توانایی شنیدن عمیق دارد و بدون قضاوت گوش میدهد و با استفاده از پرسشهای سازنده، «راهجو» (coachee) را به درون خود راهنمایی میکند. راهنما هیچوقت مسیر مشخصی را پیش روی شما نمیگذارد، بلکه شرایطی فراهم میکند که با توجه به آگاهی شخصی، مسیر را انتخاب کنید. در تمام این مدت راهنما بهعنوان شخصی است که نظارت میکند و درنهایت مسئولیت انجام تصمیم با خودتان است.
مزیت اصلی آن روش کار آن است که برخلاف روشهای مرسوم و آماده کردن پاسخ و نشان دادن راهی که به نظر درست میرسد، فرصتی را فراهم میکند تا راهجو (فردی که از راهنما استفاده میکند) هر بار با چالشهای درونی و بیرونی خود روبرو شود و بر اساس آن تصمیم بگیرد.
روش اصلی راهنما، گوش دادن عمیق، کنجکاوی و اعتماد به حسهای درونی خود است. اما درکنار آن از روشهای مشخص و منظمی مانند تمرینهای بین جلسه برای پیشبرد کار استفاده میکند. شنیدن عمیق، از بالاترین سطوح شنیداری است که در آن علاوه بر شنیدن صحبت و کلمات افراد، اطلاعات دیگری نظیر احساس، موقعیت و شرایط شخص نیز دریافت میشود. گوش دادن عمیق تنها شنیدن نیست بلکه تواناییهای دیگری مانند تمرکز، توجه و دنبال کردن گفتار نیز شامل آن میشود.
عموماً در رواندرمانی، رویکرد به افرادی است که مشکلات روحی-رفتاری دارند و تمرکز اصلی جلسه بر آن مشکل و گذشته و علت شکلگیری آن است و تلاش بر، برگرداندن متقاضی به شرایط عادی است. مهمترین اصل در این روش بهبود و شفا یابی است.
از سوی دیگر در جلسۀ راهبری نگاه به حال و عبور از مشکل است و همچنین این روش برای کسانی که میخواهند پتانسیلهای خود را به مرحلۀ بالاتری ارتقاء دهند و شکوفایی شگرفی را در زندگی غیرمعمول خود شکل دهند، ایدهال است. تمرکز اصلی در این روش تکامل و آشکارسازی تواناییهای فرد است و شفا یابی نتیجۀ جانبی است.
جدول مقایسه روان درمانگر و راهنما
روش راهنمای درونگردی چگونه است؟
این جلسهها بهنوعی است که شناخت راه جو از خود و آنچه درونش میگذرد بیشتر و بیشتر میشود. در این جلسهها از تکنیکهای مختلفی ازجمله هنر گفتوگوی سازنده و بامعنی (Art of Hosting)، تئوری یو (Theory U)، کو اَکتیو کوچینگ (Co-Active Coaching) برای راهبری استفاده میشود.
برای شناخت دقیق از نیاز راهجو، جلسهای برگزار میشود و در این جلسه که همراه با فرمهایی است که قبلاً توسط راهجو تکمیلشده است، مسیر کلی جلسههای آینده مشخص میشود. در طول هفته ممکن است تمرینهایی به راهجو داده شود که برای رسیدن به هدف تعیینشده، مؤثر باشد. این تمرینها قبل از شروع هر جلسه به راهنما ارسال میشود. در ابتدای دوره برنامۀ کلی مسیر پیش رو مشخص میشود که در آن نیازهای کلی راهجو بررسی و دنبال میشود. مسیر هر جلسه بر اساس نیازهای تعریفشده و اتفاقهای طول هفته برای راهجو مشخص میشود.