آیا ترور تکرار می شود؟

مروری بر بازاریابی انتقام
عصر جمعه بود که خبری مبنی بر ترور یکی از دانشمندان هستهای کشور در آبسرد دماوند منتشر شد. خبر در کانالها و سایتها پخش شده بود و هنوز رنگ و بوی رسمی به خود نگرفته بود. از اولین واکنشها، واکنش سازمان انرژی اتمی بود که خبر را از اساس رد کرده بود. رفته رفته خبر جدیتر شد تا آن که معلوم شد شهید محسن فخری زاده رئیس سازمان پژوهش و نوآوریهای وزارت دفاع و از دانشمندان برجسته هستهای کشورمان ترور شده و بعد از رسیدن به بیمارستان به شهادت رسیده است.
در ساعات اولیه جزئیاتِ کم و غیر موثقی از ترور نقل محافل میشود. متهم ردیف اول رژیم صهیونیستی است اما دلیل نمیشود اولین حملاتمان را علیه او انجام میدهیم. نوک پیکان جاهای مختلفی را هدف گرفته و این خود آغازی است بر یک ماجرا.
با اعلام این خبر گرچه ممکن است مردم جهان، سخت یا دیر دریابند که این کار یک ترور معمولی و بیهدف نبوده اما در افکار عمومی ایران به خوبی میفهمند این اقدام یک ضربه استراتژیک و موثر بوده و تقریباً شکی هم ندارند که کار کار صهیونیستها و موساد است. ده سالی میشود که ایرانیان با هدف جدیدی از ترور - که ترور دانشمندان باشد - آشنا شدهاند و دست کم خیلیها هنوز وقایع تلخ گذشته را به یاد دارند. اما چه میشود که درست زمانی که میفهمیم شلیک از کجا و از طرف که بوده، تیر هایمان را به سمت و سو های مختلف میپراکنیم و هدر میدهیم؟ ضربه کاری بوده یا ما عادت به روایتسازیهای متکثر کرده ایم؟ شاید هم فاز دوم ترور آغاز شده و ما نادانسته عامل آنیم؟
بعد از همهگیر شدن ماجرای ترور مقصرهای زیادی پیدا میشود و هر گروه به نوبه خود ماجرا را روایت میکند. عدهای از همان ابتدا بر طبل ضعف نیروهای اطلاعاتی میکوبند و ترور شدن دو مقام بلندپایه کشور (شهید سلیمانی و شهید فخری زاده) در کمتر از یک سال را فاجعه میخوانند و خبر از وجود نفوذی میدهند. عدهای دولت را مقصر میدانند. خود دو گروهاند. گروهی میگوید اجازه های بیحد و حصر دولت در برجام و بازرسیهای فراوان آژانس انرژی اتمی باعث لو رفتن و شناسایی دانشمندان ما شده و این گلابی همان درختی است که منتظرش بودیم. گروهی دیگر میگویند عطش دولت برای مذاکره با بایدن و انفعال او موجب شده دشمن این محاسبه غلط را بکند که ایران تا دو ماه دیگر هر بلایی سرش بیاید دم بر نمیآورد و پاسخ نمیدهد و این باعث جریتر شدن او شده است. در مقابل عدهای میگویند این یک تله است که ما را تحریک کند تا وارد تنش شویم و عملاً امکان مذاکره و برداشتن تحریمها را از دست بدهیم. پس باید حواسمان جمع باشد و با یک صبر استراتژیک از این دوران گذر کنیم. در باب انتقام هم نظرات از این متنوعتر است. چه در اصل گرفتن یا نگرفتن، چه در نحوه آن که فهرست پر و پیمانی از انتقام های سخت و نرم پیشنهاد میشود. تا اینجا شرح ما وقع بود. اما براستی حق با کیست؟
فرض میگیریم حق با همه باشد. تصور کنید ده گردان را که میخواهند قلعهای را تصرف کنند که در آن لشگری مستقر شده. آیا اگر تک تک گردان ها به آن قلعه حمله کنند موفق میشوند؟ اگر همه با هم متحد و یکی شوند بعد حمله کنند چطور؟ وقتی ما از یک چنین ماجرای وحدت آفرینی (در همین ماجرای ترور محدود نمیشود و نمونههای قبلی هم دارد) اینطور روایتهای مختلف و متکثر میسازیم، چطور انتظار داریم بتوانیم قلعه افکار عمومی را تصرف کنیم؟ برای فهماندن حقیقت واقعه و دست برتر را گرفتن در توضیح آنچه که اتفاق دارد میافتد ما نیاز به یک ابَر روایت داریم. نه روایتهای جسته و گریختهای که بعضا همدیگر را مورد ضرب و شتم و تضعیف قرار میدهند! شهادت حاج قاسم را یادمان میآید؟ یادمان می آید دشمن چطور حادثه هواپیمای اوکراینی را پیراهن عثمان کرد؟ تمام روایتهای بزرگ و باورنکردنی تشییع حاج قاسم را به حاشیه برد و همه چیز را وارونه جلوه داد و زیر و رو کرد؟ و چقدر حسرت خوردیم؟ اما متاسفانه اینبار این خود ما بودیم که این کار را کردیم. فاز دوم ترور به دست ما اجرا شد.
وقتی روایتت از یک ماجرا ضعیف باشد مثل صدفی میمانی که در دریا و نزدیک ساحل است. دشمن میآید و با یک موج همهچیز را جابجا میکند و به فراموشی میسپارد. وقتی هم که افکار عمومی دستت نباشد، انگار هیچ چیز دستت نیست. پشتوانهای که لازم است برای هر اقدام به وجود بیاید از بین رفته و درگیر مشکلات روزمره خود میشود. کم کم اقلیتی میشویم در کنار یک اکثریت مستعد و باظرفیت اما دور و بلا استفاده. اقلیتی هستیم که کم بودنمان نه به دلیل مظلومیتمان یا بد بودن اکثریت باشد بلکه کم بودنمان ناشی از بیتوجهی به اکثریت و روایتیست که در ذهن آنها شکل میگیرد.
تکلیف انتقام هم که روشن است چه میشود. فردای واقعه همه میآیند و سوخت موشک میشوند و آماده انتقام گرفتن. میپرسد کجا را بزنم؟ یکی میگوید اینجا را بزن؛ یکی میگوید آنجا را بزن؛ یکی میگوید نه آن طرفتر را بزن؛ یکی... . گلوله انتقام سردرگم میشود. میگوید حالا از این بگذریم تا تکلیفش روشن شود. سوخت انتقام رفتهرفته سرد میشود و در سرمای خودش میسوزد. بدین ترتیب انتقام سخت روز به روز آب میشود تا دشمن بیاید و با یک جنجال آب پاکی روی دستمان بریزد و جای جلاد و شهید را عوض کند. انگار نه انگار که همین دیروز عزیزمان را از ما گرفتند.
خب راه حل چیست؟ اگر از من میپرسی میگویم یک سوال است. خاکریز دشمن که معلوم است اما جبهه «واحد» فرهنگی انقلاب اسلامی کجا قرار دارد؟ تا درگیر تکفیر داخلیها باشیم، فرصت به جنگ با کفار نمیرسد. دیگر وقت آن رسیده تا تعصب واگراییها دل به وحدت همگرایی بدهند. ما نیاز به گفتگوی بیشتر و پذیرفتن همدیگر داریم تا بتوانیم با هم تعامل کنیم و در یک خاکریز با هم خاکریز متزلزل دشمن را فرو بریزیم. که آن روز دیر نخواهد بود؛ انشالله.