مسافرِ شب!
خسته و سردرگم از اتاقِ درس بیرون میآمدم و از میانِ ازدحامی از خاطراتِ نزیسته در ذهنم مدام، لهجهٔ استاد که بیهوده تلاش میکرد آن را با ادای گویشی بیگانه پنهان کند، فریاد میکرد! کولهام را که روی دوشم انداختم پنهان شدم میانِ کلاه و شالِ بافتنی دورِ گردنم و از سالنِ دانشکده بیرون زدم. من بودم، یک کشورِ غریب و عصرِ زمستان! هوایِ تاریک میرفت تا از حدّنصاب منفیِ چهل درجه هم بگذرد. همهمهٔ بعضی گروههای دانشجویی در محوطهٔ دانشگاه به گوشم میرسید و کلمات ناآشنا در ورودی دروازهٔ آن ولوله راه انداخته بودند!
رویِ ردپاهای کمعمقِ پرشده از برف قدم میگذاشتم و صدایِ متراکم شدنِ ذرّاتِ برفِ زیرِ کفشهایم بیدلیل آرامم میکرد؛ گویی سوزشِ سردِ استخوانهایم را تلافی میکردم! راهم را ادامه دادم تا به ایستگاهِ اتوبوسی برسم که البته ایستگاه نبود؛ یک تکه زمینِ با چمنِ برفزده بود و یک تابلؤ زنگزده. میدانستم دستِکم باید بیست دقیقه لرزِ سرما را تحمل کنم تا شاید کشتیِ نجاتی از آنجا بگذرد. چند دانشجوی دیگر هم مثلِ من منتظر ایستاده بودند، اما انگار همگی با ذرّاتِ یخی که روی سر و صورتمان مینشست همدما شده بودیم؛ شبیهِ چند مجسّمهٔ برفیِ خاموش که از قضا گاهی هوایِ بیبخاری هم از میانِ لبانشان خارج میشد.
بیست دقیقه گذشت؛ شد سی، بعد هم چهل. بالاخره چراغهای اتوبوسِ جادّه را روشن کردند و مجسّمههای یخزده را به حرکت واداشتند. آنقدر خون در رگهایمان سرد شده بود که به سختی قدم برمیداشتیم. انگار کسی عجله نداشت به لانهٔ تنهاییاش برود، زل بزند به دیوارهای خالی از عکس، تا صبح پلک نزند تا دوباره با یک نگاهِ خالی از معنا بازگردد میانِ جمعیّت، وانمود کند که حالش خوب است، دلش هم تنگ نیست، مدام به یاد بیاورد که یارای ماندنش نبود، باید از خانه دل میبرید، حالا باید فقط درس بخواند و تلاش کند تا شاید روزی جهان را تغییر دهد و به خانه بازگردد؛ امّا غافل از اینکه این جهان بود که او را دگرگون میکرد و قصّههایِ تلخ و شیرینِ خانه را از یادش میبُرد!
فضایِ داخلِ اتوبوس گرمتر از بیرون امّا باز هم سرد بود. زمینِ اتوبوس براثرِ یخهای آبشده گلآلود بود و هوایِ آسمانش مرطوب و سنگین. هر کسی یک گوشهای مینشست و چشم میدوخت به منظرهای که وجود نداشت؛ فقط شب بود و برف. تلفنِ همراهِ ناخوشاحوالم بیوقت خاموش و ارتباطم با جهانِ بیرون کاملاً قطع شده بود! دلم میخواست چشمهایم را روی هم بگذارم و لحظاتی دچار فراموشی شوم، امّا میترسیدم غفلت کنم و به خانه نرسم! تازه داشتم ایستگاهها را با شمردنشان به خاطر میسپردم: اوّلی، دوّمی، ... . نزدیکِ ایستگاهِ مقصد بودم که نمیدانم چرا دلم خواست در اتوبوس بمانم تا اتوبان را دور بزند و آنطرفِ جادّه پیاده شوم. آنقدر خسته بودم که عرضِ اتوبان برایم حکمِ بالا رفتن از هزار پلّهٔ قلعه رودخان را داشت. با اعتمادِبهنفسِ پوشالی خارج شدنِ مسافران دیگر را تماشا کردم و خوشحال بودم از اینکه امشب قرار است کمتر راه بروم تا مبادا همان مقدارِ اندکِ گرمایِ وجودم هم از بین برود. درها بسته شد و راه افتادیم.
دوباره ادامه دادم به شمردنِ ایستگاههای جدید: هفتمی، هشتمی، ... . با خود گفتم: « راننده در حال شوخی کردن است یا من شمردن نمیدانم؟! ». اتوبوس پیچید در یک اتوبانِ جدید: «این جادّه اصلاً آشنا نیست». محیطِ اطرافم از غربتی که میشناختم هم غریبتر شده بود. تقریباً همه پیاده شدند جز یک نفر که آرزو میکردم با من تا انتهای مسیر بماند؛ امّا باز هم خیالِ باطل! آخرین مسافر هم پیاده شد. حالا یک سرِ کشتی من بودم و امیدی که خاموش میشد، یک سرِ دیگرش هم کاپیتان و جدّیتش برای ادامۀ مسیر. دمایِ هوا کمتر شده و زمستان شدّت گرفته بود. اتوبوس همچنان میرفت و ایستگاه به ایستگاه کسی نبود سوار آن شود. پنجرهٔ بخارکرده هم همهچیز را تار و بیهویت نشانم میداد. ترس فلجم کرده بود و نمیتوانستم از روی صندلی بلند شوم. مدام با خودم تکرار میکردم: «صبر کن، حتماً همین حالا اتوبان را دور میزند!». اتوبوس نه، امّا دنیا داشت من را دور میزد. بیش از یک ساعت بود که مسافرِ تونلِ وحشتِ رونده بودم و سیاهترین لحظهها را تصوّر میکردم.
از روی اضطراب ساعتم را هم دیگر نگاه نمیکردم امّا گویی زمان ایستاده بود! بالاخره در یک منطقهٔ مسکونی یک نفر سوار اتوبوس شد و خون در رگهایم بازگشت. جرات پیدا کردم جابهجا شوم و آهسته خودم را به راننده نزدیک کنم. فکّ منجمدم حرکتی کرد و با صدایی ضعیف از راننده پرسیدم که در حال حاضر کجا هستیم. عجب پرسشِ مفیدی! انگار که من جغرافیایِ شهر را خیلی خوب میشناختم! دوباره پرسیدم که آیا مسیر را بازمیگردیم؟ نام ایستگاهِ مقصد به خاطرم نمیآمد. تعجّبی که در آینه و در نگاهِ راننده دیدم، نگرانیام را بیشتر کرد. گویی که من سخنِ بدی گفته باشم به عقب بازگشتم و روی اولین صندلی نشستم.
دقایقی گذشت و ناگهان راننده بیمقدّمه گفت: «مقصد پایانه است». آدمی در پایانههای مملکتِ خودش هم گم میشود چه برسد به یک شهرِ غریب! دلم میخواست گریه کنم، از فکر اینکه احتمال میدادم آن شب این آخرین دور سفر اتوبوس است. هیچوقت مانند آن لحظه دلم برای خانهٔ مادریام اینچنین تنگ نشده بود. گرسنه، خوابآلود و لرزان کولهپشتیام را محکم بغل کردم و دندانهایم را تا حدّ شکستن روی هم فشردم تا بغضِ از راه رسیدهام نشکند. چطور باید آن همه مسیر را باز میگشتم؟
در میانهٔ ناکجاآباد نه راهِ پیش داشتم نه راهِ پس. در آن منطقهٔ وسیع، مسیر و ایستگاهها را نمیشناختم و هر دقیقه یک ساعت میگذشت و هر فاصله یک سفر بود! راننده که متوجّه هراسِ من شده بود پرسید که کجا میخواهم بروم. به او توضیح دادم که از ایستگاه مقصد گذر کردهایم. واکنشی نشان نداد. مسیرِ خطّ آن اتوبوس شرق را به غرب وصل میکرد و غرب را به هیچکجا! باور نداشتم که بالاخره تنِ یخزدهام به لانه برسد. همیشه از کودکی از تنهایی و چنین وضعیتهای سردرگمی وحشت داشتهام. چه کنم که تا آن لحظه عادت به سفرِ خلوت هم نداشتم؛ در روزهایی که هنوز هوایِ گرفتهٔ وطن را تنفّس میکردم همیشه من بودم و جمعیّتی بیانتها، همهمۀ خنده و آشوب، خفگی و ضربه خوردن! امّا اینبار فقط من بودم و خیالاتِ مبهم، صدایِ باد و عطری غریب.
از شبِ گذشته بود و خیابانها خلوت شده بودند. پیادهروها هم که طبقِ روالِ زمستانها حتّی در روشنایی هم آدم به خود نمیدیدند، چه برسد به آن وقتِ شب. پلکهایم سنگین شده بودند امّا شجاعتِ بسته شدن نداشتند. ذهنم قفل شده بود. با گذر از هر ایستگاه زمان صبورتر میشد و من بیقرارتر. لحظهای انگار راننده بهخاطرش آمد که من هم آنجا حضور دارم. نگاهی از آینه به من کرد و گفت: «بعد از توقّفِ کامل همچنان تا آخر شب یک دورِ دیگر باید همین مسیر را طی کنم». بعد از گذشتِ حدودِ سه ساعت بدنم بیحس شده بود و سنجیدنِ شرایط برایم دشوار؛ امّا هنوز گوشهایم به سختی میشنیدند؛ کلماتِ راننده را مرور کردم؛ کمی آرامتر شدم. گویی میانِ کابوسیِ طولانی از خواب بیدار شده باشم و ناباورانه بفهمم آن همه قاتلِ خشمگینی که ساعتها دنبالم میدویدند، و هرکدام هم دهها اسلحهٔ پر از فشنگ داشتند، دیگر وجودِ خارجی ندارند. با اینکه در همان مدّت اعتمادم را به عالم از دست داده بودم، امّا بهتدریج ایمان آوردم که شب هم پایانی دارد و آگاه شدم تلقینِ فاجعه و توهّمِ خطر ناتوانم کرده است.
نورِ امیدی در دلم روشن شده بود و مدام به این فکر میکردم که وقتی به مقصدم رسیدم تا ورودیِ اقامتگاهم را بدوم و در را محکم پشتِ سرم بر رویِ سرما و تاریکی ببندم. در همان چند ساعتِ طاقتفرسا، برایم تجربهٔ مجدّدِ روزمرّگیهای زندگی هم که فکر میکردم چقدر سخت هستند، رویا شده بود. زندگی برایم محدود شده بود به آن بدنۀ فلزی. گویی اتوبوس هم از رفتن خسته بود که ناله میکرد. حقیقتاً پاسخِ علمِ فیزیک به اینکه چگونه فضای به آن بزرگی و خلوتی برای من از لانهٔ مار هم کوچکتر مینمود چیست؟!
احساس کردم مسیرِ بازگشت کوتاهتر است؛ شاید هم من دچارِ بیزمانی شده بودم! هرچه بود، برایِ من بیاندازه ارزش داشت. پیش از این هرگز باور نداشتم که روزی آنچنان گم بشوم که حتی برای گرما و روشناییِ متزلزلِ آلونکی که مالِ من هم نبود اینچنین دلم تنگ شود! یلدایی که بر من گذشت سخت بود، امّا دانستم که تاریکی همیشه هم نشانۀ شب نیست؛ گاهی چشمانِ ما بر رویِ روشناییِ خورشید بسته است!
#دنده_عقب_با_اتو_ابزار