
احتمالاً با قصههای هزار و یک شب آشنا هستید: شهرزاد هر شب قصهای برای پادشاه تعریف میکند، ولی در نقطه اوج داستان، آن را متوقف کرده و ادامه داستان را می گذارد برای شب بعد؛ تا به این وسیله، جان خود را نجات دهد. حس ناخوشایند ناتمام ماندن داستان و تمایل ذهن پادشاه به کامل شدن آن را، با قانون زیگارنیک توضیح میدهند.

بلوما زیگارنیک (Bluma Zeigarnik) روانشناس اهل لیتوانی، قانونی را بیان کرده که با عنوان اثر زیگارنیک شناخته میشود:
تمایل به تجربه افکار سرزده، در مورد هدفی که زمانی دنبال شده ولی ناقص مانده است.
به بیان دیگر، زمانی که ما کاری را نیمهکاره رها میکنیم، ذهن ما به بخش تکمیل شده آن توجه نمیکند بلکه درگیر بخش ناتمام آن میشود. بخش ناتمام کار، تنشی را در ذهن ایجاد میکند که انگیزهای برای تکمیل آن در اسرع وقت میشود. یعنی افراد، کارهای نیمه تمام را بهتر از کارهای تکمیلشده، به یاد میآورند و تلاش میکنند آنها را زودتر به سرانجام برسانند. این همان انگیزهای است که گیمرها را وادار میکند تا هر فصل بازی را هرچه سریعتر به پایان برسانند، و خوانندگان کتاب را مصمم میکند تا فصلهای یک رمان را سریع و پیوسته مطالعه کنند تا کتاب «تمام» شود.

ایجاد تعلیق در سریالهای تلویزیونی، تولید محصولات کلکسیونی (مانند عروسک باربی)، و تمرکز بر بخش کامل نشده پروفایل شما در زمان ثبت نام برخی وبسایتها (مانند لینکدین) بر اساس قانون زیگارنیک است؛ همانطور که اینستاگرام شما را تشویق میکند تا با اسکرول سریع، مطمئن شوید که پست جدیدی باقی نمانده است.


قانون زیگارنیک در توضیح تئوری گشتالت نیز کاربرد دارد. تئوری گشتالت میگوید: افراد تمایل دارند که یک «کلیّت معنادار» از تجربیات ناقص خود بسازند، حتی اگر آن کل، وجود نداشته باشد و تنها بخشهایی از آن موجود باشند. نیاز به تکمیلکردن و فرار از نقصان، ما را وادار میکند که مجموعه نقاط منفصل زیر را به صورت یک دایره کامل درک کنیم. همچنین عدد ۵ ناقص موجود در شکل را کامل تصور کنیم. قانون زیگارنیک، یک گشتالتِ ناتمام است. این ناتمامی میتواند محدوده وسیعی از فعالیتهای مهم و غیرمهم روزمره را شامل شود.

منابع:
Mann, Dave. Gestalt therapy. Routledge, 2020.
MacLeod, Colin M. "Zeigarnik and von Restorff: The memory effects and the stories behind them." Memory & cognition 48 (2020): 1073-1088.