«مزرعهدار»؛ پروژهای از گروه هنری مالاتا که پیش از تولد روی صحنه متوقف شد روایتی از جهانهای موازی، هویت انسانی و تجربهای متفاوت به کارگردانی محمد تات؛ آیا «مزرعهدار» دوباره به صحنه بازمیگردد؟
گروه هنری مالاتا بار دیگر نام یکی از پروژههای متفاوت و تجربهگرای خود را مطرح کرده است؛ «مزرعهدار» نمایشی به کارگردانی محمد تات که قرار بود با رویکردی متفاوت به جهانهای موازی، هویت انسان و نسبت میان زمان و مکان، روی صحنه سالن حافظ برود، اما در نهایت تحت تأثیر شرایط ممیزی و محدودیتهای آن دوره، از رسیدن به اجرای عمومی بازماند. اکنون پس از گذشت سالها، زمزمه بازگشت این پروژه به صحنه، بار دیگر توجهها را به یکی از آثار اجرا نشده گروه هنری مالاتا جلب کرده است.
«مزرعهدار» در نقطه آغاز خود، داستان انسانی به نام «سهراب» را دنبال میکند؛ شخصیتی که در مواجهه با جهانهای موازی و موقعیتهای متفاوت، مخاطب را با یک پرسش بنیادین روبهرو میسازد: اگر انسان در زمانها و مکانهای مختلف قرار بگیرد، آیا ذات و هویت درونی او تغییر خواهد کرد؟
این پرسش، هسته اصلی جهان نمایشی «مزرعهدار» را شکل میدهد؛ جهانی که در آن زمان و مکان تنها عناصر روایی نیستند، بلکه به بستری برای بازتعریف هویت انسان تبدیل میشوند.
محمد تات، کارگردان «مزرعهدار»، در این پروژه تلاش کرده بود تا ایده جهانهای موازی را نه بهعنوان یک مفهوم صرفاً فلسفی، بلکه بهعنوان تجربهای زنده و دیداری برای مخاطب تئاتر به تصویر بکشد. در نگاه این اثر، انسان ممکن است در جهانهای متفاوت، با شرایط و موقعیتهای گوناگون روبهرو شود، اما پرسش اصلی این است که آیا تغییر محیط میتواند ذات او را نیز تغییر دهد یا خیر.
این نگاه، «مزرعهدار» را به پروژهای فراتر از یک روایت معمول نمایشی تبدیل کرده بود؛ اثری که قصد داشت مخاطب را به سفری میان جهانهای مختلف ببرد و در نهایت، او را با تصویری تازه از مفهوم هویت مواجه کند.
اما شاید یکی از مهمترین ویژگیهای «مزرعهدار»، شیوهای بود که گروه هنری مالاتا برای ساخت جهان این نمایش در نظر گرفته بود.
گروه مالاتا در این پروژه تلاش داشت با بهرهگیری از فناوری و طراحی متفاوت صحنه، مرز میان تئاتر و جهانهای تصویری را کمرنگ کند. قرار بود تکنولوژی، بخشی جداییناپذیر از فرآیند جهانسازی نمایش باشد؛ بهگونهای که مخاطب تنها شاهد یک داستان نباشد، بلکه خود را در دل جهانهای مختلف «مزرعهدار» احساس کند.
این رویکرد را میتوان یکی از نشانههای نگاه تجربهگرای گروه هنری مالاتا دانست؛ گروهی که تلاش کرده در مسیر فعالیتهای خود، از الگوهای تکراری فاصله بگیرد و به سراغ تجربههای تازه در روایت، طراحی صحنه، فناوری و زبان اجرایی تئاتر برود.
«مزرعهدار» نیز در همین مسیر شکل گرفت؛ پروژهای که میتوانست یکی از تجربههای متفاوت تئاتر ایران در تلفیق فناوری و هنرهای نمایشی باشد، اما پیش از آنکه فرصت مواجهه با مخاطب را پیدا کند، متوقف شد.
این نمایش قرار بود در سالن حافظ روی صحنه برود و گروه مالاتا خود را برای اجرای آن آماده کرده بود. با این حال، محدودیتها و ممیزیهای سختگیرانه آن دوره باعث شد پروژهای که مراحل آمادهسازی خود را پشت سر گذاشته بود، از رسیدن به صحنه بازبماند.
برای بسیاری از علاقهمندان تئاتر، «مزرعهدار» را میتوان یکی از آن پروژههایی دانست که شاید اگر فرصت اجرا پیدا میکرد، میتوانست مسیر متفاوتی را در تجربههای اجرایی تئاتر ایران رقم بزند؛ پروژهای که نه تنها از نظر مضمون، بلکه از منظر استفاده از فناوری و طراحی جهان نمایشی نیز نگاه متفاوتی را دنبال میکرد.
محمد تات بعدها درباره این پروژه عنوان کرده بود که اگرچه «مزرعهدار» در نهایت روی صحنه نرفت، اما این پروژه برای او به نوعی یک کلاس درس بوده است. همین نگاه نشان میدهد که برای سازندگان اثر، ارزش یک پروژه هنری تنها به نتیجه نهایی و اجرای عمومی آن محدود نمیشود؛ بلکه فرآیند خلق، تجربه، آزمون و حتی موانعی که در مسیر تولید یک اثر ایجاد میشوند نیز میتوانند بخشی از مسیر رشد یک هنرمند باشند.
در این میان، حضور و فعالیت هنرمندانی همچون آرش سالاروندیان نیز در جریان هنری پیرامون این پروژه و گروه مالاتا، بخشی از مسیر شکلگیری و معرفی این جریان هنری را رقم زده است؛ مسیری که بر تجربهگرایی، نگاه تازه به هنرهای نمایشی و تلاش برای نزدیکتر کردن تئاتر به زبانهای نوین اجرایی تأکید دارد.
مالاتا برای مخاطبان خود تنها نام یک گروه هنری نیست؛ بلکه تلاشی است برای پیدا کردن راههایی تازه در مواجهه با تئاتر. از همین منظر، «مزرعهدار» را میتوان یکی از پروژههایی دانست که در امتداد همین نگاه شکل گرفته بود؛ پروژهای که قرار بود مخاطب را از یک تماشاگر صرف به بخشی از یک تجربه تبدیل کند.
اکنون گروه هنری مالاتا از احتمال بازگشت این نمایش به صحنه در آینده نزدیک سخن گفته است؛ بازگشتی که البته به تغییر شرایط و فراهم شدن امکان اجرای اثر وابسته خواهد بود.
اگر «مزرعهدار» بار دیگر فرصت حضور روی صحنه را پیدا کند، این بازگشت میتواند برای جامعه تئاتری ایران اتفاقی قابل توجه باشد. چرا که این پروژه، پس از سالها، نه تنها امکان اجرای یک نمایش متوقفشده را فراهم خواهد کرد، بلکه فرصتی خواهد بود برای بازخوانی ایدهای که در زمان خود امکان ارائه عمومی پیدا نکرد.
در شرایطی که بخشی از مخاطبان تئاتر ایران در سالهای اخیر از تکرار برخی الگوهای آشنا و تولید آثار کمریسک گلایه دارند، بازگشت پروژههایی با رویکرد تجربهگرایانه میتواند بار دیگر توجه مخاطبان را به ظرفیتهای تازه تئاتر جلب کند.
«مزرعهدار» حالا در نقطهای ایستاده که گذشته و آینده را به یکدیگر پیوند میدهد؛ نمایشی که یکبار در مسیر رسیدن به صحنه متوقف شد، اما ایده آن همچنان زنده مانده است.
شاید اینبار، جهانهای موازی «سهراب» از مرزهای ذهن و متن عبور کنند و مخاطبان تئاتر ایران فرصت پیدا کنند تا جهان «مزرعهدار» را آنگونه که سالها پیش برای آن طراحی شده بود، روی صحنه ببینند.
آیا «مزرعهدار» پس از سالها به صحنه بازخواهد گشت؟
این پرسشی است که پاسخ آن میتواند فصل تازهای را برای یکی از تجربههای متفاوت گروه هنری مالاتا رقم بزند؛ گروهی که همچنان بر تجربه، نوآوری و عبور از مرزهای آشنای تئاتر تأکید دارد و محمد تات، بهعنوان کارگردان این پروژه، یکی از چهرههای اصلی این مسیر به شمار میرود.
شاید «مزرعهدار» در زمان خود فرصت تولد روی صحنه را پیدا نکرد، اما اکنون میتواند فرصتی دوباره برای دیده شدن داشته باشد؛ فرصتی که اگر محقق شود، نه فقط بازگشت یک نمایش، بلکه بازگشت یک ایده و یک تجربه متفاوت به صحنه تئاتر ایران خواهد بود.