ملکوت

کتاب "یکُلیا و تنهایی او" از تقی مدرسی، که در داستان "ملکوت" به آن ارجاع داده شده، کتابی است که دکتر حاتم در جریان داستان در حال خواندن آن است. داستانی اسطوره‌ای درباره رابطه شیطان و خدا (او) و انسانِ در این میانه مانده. در "ملکوت" ارجاعاتی هست که می‌توان دکتر حاتم را خدا یا شیطان یا هر دو در نظر گرفت، یکی معنای نامش که طبق فرهنگ معین یعنی حاکم یا قاضی؛ دوم ادعای خودش که همیشه بوده (ازلی) و همیشه خواهد بود (ابدی) و سوم صحنه‌هایی که به چشم اطرافیانش می‌آید: "در گرمای اتاق به نظر مرد جوان آمد که دو برجستگی طرفین پیشانی دکتر هر دم بزرگتر می‌شود." انگار دارد شاخ‌هایش را می‌بیند! و دیگری جمله‌ای که با آن داستان آغاز می‌شود: "فبشرهم به عذاب الیم"، همان کاری که دکتر حاتم در پایان بخش نخست داستان می‌کند. به مرد ناشناس بشارت عذاب دردناکی را برای مردم شهر می‌دهد که خود نازل کننده آن است.

یک چارچوب زیبا در داستان پیدا کرده‌ام. داستان با چهار نفری آغاز می‌شود که در باغی بساط عیش و نوش برپا کرده‌اند و با حلول جن در یکی ناچار به ترک باغ و سفری یک شبه می‌شوند برای درمان. ولی با وجود درمان زمانی که شاد و امیدوار در پایان داستان به باغ باز می‌گردند پشت در باغ می‌مانند و آن‌جا از مرگ و نابودی خود آگاه می‌شوند. کمی ساختار با داستان استوره‌ای هبوط انسان به دست ابلیس (جن) از بهشت (جنت:باغ) و تلاش برای بازگشت دوباره به بهشت همسانی دارد؛ با این تفاوت که گویا از دید نویسنده بهشت به دست آمدنی نیست.

"ملکوت" شخصیتی بسیار دوست‌داشتنی دارد که "منشی جوان" نامیده می‌شود و یکی از آن چهار نفر است، آدمی سالم و از طبقهء متوسط که "ملکوت"اش زن زیبای‌اش است؛ او (و همسرش) هم توسط دکتر حاتم مسموم شده است و محکوم به مرگ (مانند همه‌ی ما میرندگان). ولی قصد جنگیدن دارد، نه افتادن به پای شیطان (دکتر حاتم، که البته بیشتر به اهریمن زرتشت می‌ماند تا ابلیس سامی) یا خدا. او می‌خواهد از این بازی بیرون بیاید. حتی اگر وعده مرگ و عذاب دروغ باشد قسم می‌خورد که خود را خواهد کشت. آن روی سکهء او شاید آقای مودت باشد که ساده‌دلانه گمان می‌کند زنده می‌ماند و نمی‌خواهد به مرگ بیاندیشد. شاید به گونه‌ای دیگر او هم از این بازی خدا و شیطان بیرون است.

اما در این میانه خدا کیست؟ در این داستان دوگانه‌ای داریم که از دکتر حاتم-آقای م.ل. ساخته شده است و هر دو قصد نابودی دیگری دارند. اگر دکتر حاتم شیطان باشد (به دلایلی چون جن دست‌آموزش که در آقای مودت حلول کرده بود و مایه هبوط آن‌ها از باغ شد، دو شاخی که انگار بر پیشانی داشت، ازلی و ابدی بودنش، و در جایی از داستان که نویسنده فرد ناشناس را یهودا می‌نامد آشکارا دکتر حاتم را نیز شیطان می‌نامد که یهودا خود را به او فروخته) آن سوی این دوگانه باید که خدا باشد. اگر بشود رمز نام م.ل. را گشود بهتر می‌توان داوری کرد (وسوسه می‌شوم آن را دو نشانه‌ای اول واژه‌ی ملکوت بدانم). در همان بخش یهودا‌انگاری ناشناس دکتر حاتم می‌پرسد پس مسیح چه کسی است. او همان کسی است که "دست‌هایش را صلیب‌وار روی فرمان گذاشته بود، و سرش بر این صلیب آرام گرفته بود." نوکر و راننده آقای م.ل. همان کسی که پسروار به آقای م.ل. وفادار و گوش به فرمان است اگرچه رنج‌ها از او دیده است. این خدای فرضی بسیار با مزه است. علیل است آن هم به دست خود، و وسواس به آزار دیگران و غیرتمندی دارد، از سر حسادت و غیرتمندی به دکتر حاتم که دل پسرش را برده فرزندش را کشته است. این آزاررسانی‌اش بسیار به یهوه و پدر مسیحیت شبیه است و این علیلی‌اش بسیار به درک امروزی از خداوند که کاری در برابر شیطان و کثافت‌های این زندگی از او بر نمی‌آید. خدایی که دارد می‌میرد همان‌گونه که فلاسفه گفته‌اند.