مرتضی نوروزپور
پیش از آغاز پاسخ به آقای بصیری از ادوار بسیج دانشگاه شریف، بد نیست یادی کنیم از گفتهی مرحوم رضا بابایی دینپژوه وارسته که اخیرا از نعمت حضور ایشان محروم گشتیم، ایشان گفته بودند :
"من هیچگاه فلسفه رابرای فلسفه و دین را برای دین و قانون را برای قانون و تاریخ رابرای تاریخ وحقیقت رابرای حقیقت نخواستهام.به من چه که دین چیست وفلسفه چه میگوید وعرفان چه میخواهد وحقیقت کجاست و تاریخ در سینه چه دارد؟ اینها اگر رنجی از انسان کاستند مقدساند، و الا مرخصاند"
نکتهای که در صحبتهای مرحوم بابایی وجود دارد نکتهای است که ما نیز در مسائل تئوریک و مباحثات خود باید به آن توجه کنیم و تصور نکنیم که بحث دینی و علوم انسانی یک سری مباحث فرمالیته و ظاهری است، نخیر! دین، دانش و علوم مختلف برای کاستن از رنج انسانها و برای بکاربستن هستند. از همین بابت بنده علاقهای به ورود به روایتهای سطحی تاریخی و قصهگونه که دردی از دردهای امروزِ مردم رنج کشیدهی سرزمینم کم نمیکند ندارم و معتقدم که از این سنخ صحبتها به صورت روزانه از زبان مسئولین کشور شنیده میشود و اگر قرار بود با حرف، شرایط تغییر کند تا بهحال تغییر کرده بود. ما امروز بیش از هرچیزِ دیگری نیاز به یک واقعگرایی از نوع واقع گرایی دوران مشروطه داریم.
نیاز ما به واقعگرایی از همان نوع واقع گرایی است که مرحوم نائینی به کار میبندد و وقتی میبیند که خواست مردم منطبق بر سلطنت مشروطه است با نوآوری خود، سعی بر تطابق نصح و نقل با زمان میکند و با استفاده از آموزه "تقلیل ظلم" سلطنت مشروطه را هم مشروع میداند یا از همان نوع واقعگرایی که آیت الله خمینی در لازم بودن رای مردم در انتخاب فقیه و آیت الله منتظری با مشروع بودن فقیه به شرط انتخاب مردم به کار بستند و جایگاه ویژهای به رای مردم در نظریه ولایت فقیه دادند و در کارهای تمامی این فقیهان، توجه به شرایط زمانه در راس ویژگیهای صدور دستورات دینیاشان بوده است.
پس هر نظریهای در فقه و اگر بخواهیم دقیقتر بشویم در فقه سیاسی برای حل درد مردم و مولود شرایط خاص همان زمانه است و اصرار ورزیدن بر یک نظر خاص تاریخی و عدم اصلاح آن ساختار، آنهم بر خلاف جریان خواست عمومی حال حاضر جامعه، علاوه بر معطل نمودن جریان فقه و بلا اثر نمودن فقیه، میتوانند سبب بدبینی مردم به کل ساختار دینی گردد، یعنی همان حالتی که مرحوم آخوند خراسانی آن را پیشبینی کرده بود.
امروزه دینداران از باب دینداری، باید بیشتر احساس دغدغه نمایند تا به دور از کوتهاندیشی، این نظام اخلاقی را برای آیندگان حفظ نمایند و نباید شرایطی را فراهم نمایند که به صرف تاکید بر یک ساختار خاص و اصرار بر عدم اصلاح آن، مردم از دین بگریزند. تجربه کلیسا و مسیحیت پیش چشمان ماست، تجارب النهضه تونس و امثالهم هم در تاریخ اخیر پیش چشم ماست. بنده از باب توصیه برادرانه به آقای بصیری، فقط همین حرف را دارم که حتی در روایت تاریخی هم میبایست به واقعیتهای حال حاضر هم توجه کرد و ابتدا درک نماییم که بغرنج بودن شرایط فعلی مولود ناکارآمدی در بخشی از ساختارها و نهادهای قانونی تاریخی است که رای و نظر مردم در آنها حذف شده است که اگر اصلاح نشوند ممکن است سبب به آتش کشیده شدن ملک و مملکت و ما یتعلقبه بشود و نباید از ساختارهای قانونی تاریخی اسطوره ساخت!
(این نوشته دومین نوشته و اولین پاسخ منتشر شده از طرف انجمن اسلامی دانشجویان آزادیخواه در مجموعه مناظرات انجام شده انجمن اسلامی دانشجویان آزادیخواه با بسیج دانشجویی دانشگاه شریف با موضوع مردمسالاری است.)