
بهمحض آنکه به عادت همیشهام بیسکوییت را توی چای داغ میزنم، بوی مادربزرگم را میشنوم. انگار حسی به گلویم بچسبد، داغیِ چای توی دلم بریزد و بسوزاندش. دلم برای لقمههای پنیر بدمزهای که به زور در چایِ شیرین میکرد و در دهانم میچپاند، میلرزد.
حالا که آخرین روزهای در جستجوی زمان از دست رفته را میخوانم بهتر از قبل لحظههایم را بلدم. هر ساعت از زندگی ما به محضِ مردنش، در یک شیئ مادی قایم میشود. بازیش میگیرد؛ با ما قایمباشک بازی میکند؛ اما زمان در آن شیئ، تجسم یافته، گرفتار شده. حال ماییم که یا پیدایش میکنیم یا برای همیشه از دستش میدهیم. بوی مادربزرگم، خاطرهٔ شیرین دستانش در طعم بیسکوییتِ خیسشده در چای داغ قایم شده بود. حالا رها شده است و من آن لحظه را بلدم. خود آن لحظه را بلدم.
همهٔ آن چه من از در جستجو گرفتهام، بلدشدن لحظههاست. برای اثری چنین شخصی، باید هم آموختههای شخصیای انتظار داشت. بلندترین رمان جهان که آدم را ول نمیکند، توی لحظههایم ریخت و نشانم داد پشت اشیاء چه لحظههایی قایم شده. یک بازی تمام مدت؛ قایمباشک با زمان.
مارسل، مارسل عزیزم، برای تمام تنگ آمدن نفسهایت، برای تمام کرختیهای ماندنت روی تخت متأسفم. خیالت تخت! من به قدر تمام آن لحظهها، به قدر تمام زمانی که سطرهای کتاب در جستجو را خواندم، با زمان که با من شوخیاش گرفته بود، قایمباشک بازی کردم. لحظههایم را گشتم. حالا لحظههایم را بلدم و خوب میدانم جز چند تایی، همه چیز تمام شدهست و دیگر باز نمیگردد.
پینوشت اول: این مدت که بیمار پروست بودم، هر چه دربارهاش بود میخواندم و زیر و رو میکردم. برای بلدشدن پروست بهتر از کتابهای خودش ندیدم. البته لذت خواندن کتابهای آلن دو باتن (پروست چگونه میتواند زندگی شما را دگرگون کند؟) و رولان بارت (پروست و من) هم کم نیستند.
پینوشت دوم: این قایمباشک را مدیون کتاب ضد سنت بوو (خاطرههای بادمداد) پروست و در جستجو توأمان هستم.