در هر ساختمان مسکونی، اداری یا تجاری، سیستم برقکشی یکی از مهمترین بخشهاست که ایمنی، راحتی و کارایی ساختمان به آن وابسته است. لوازم برق ساختمان شامل تجهیزات حفاظتی، کنترل، توزیع، روشنایی و اتصالات است که باید مطابق استانداردهای ملی ایران (مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان) و استانداردهای بینالمللی (مانند IEC) انتخاب و نصب شوند.
در ادامه لیست جامع و کاربردی لوازم برق ساختمان آورده شده است. این لیست به ترتیب اهمیت و کاربرد رایج در پروژههای ساختمانی ایران تنظیم شده و شامل اقلام اصلی و پرمصرف است.
۱. تجهیزات اصلی حفاظتی و توزیع (تابلو برق)
تابلو برق اصلی (MDB – Main Distribution Board)
تابلو برق فرعی (SDB – Sub Distribution Board)
کلید اتوماتیک اصلی (MCCB) – معمولاً ۱۰۰ تا ۴۰۰ آمپر
کلید مینیاتوری (MCB) تکپل، دوپل، سهپل و چهارپل (۶ تا ۶۳ آمپر، منحنی C بیشتر رایج)
کلید محافظ جان (RCCB / RCD) – ۲۵، ۴۰، ۶۳ آمپر، حساسیت ۳۰ میلیآمپر یا ۳۰۰ میلیآمپر
کلید ترکیبی محافظ جان + مینیاتوری (RCBO)
کلید محافظ اضافهولتاژ (SPD – Surge Protective Device)
فیوزهای استوانهای یا NH (برای برخی تابلوهای قدیمیتر)
شینههای مسی یا آلومینیومی (Neutral, Phase, Ground)
۲. کلید و پریز (روکار و توکار)
کلید تک پل (روشن/خاموش ساده)
کلید دو پل (برای لامپهای دوگانه یا دو طرفه)
کلید سه پل (سهراهی)
کلید دو پل میان راه (کلید دو طرفه – راهرو، پله)
کلید لمسی (Touch)
کلید دیمر (Dimmer) – تنظیم شدت نور
کلید هوشمند (Wi-Fi / Zigbee / KNX)
پریز برق معمولی ۱۶ آمپر
پریز دوگانه ۱۶ آمپر
پریز صنعتی ۱۶ یا ۳۲ آمپر (سه فاز + نول + ارت)
پریز آنتن (TV/SAT)
پریز تلفن (RJ11)
پریز شبکه (LAN – RJ45 Cat6)
پریز USB (شارژر دیواری)
پریز شیلددار (برای کامپیوتر و تجهیزات حساس)
۳. روشنایی و لامپ
لامپ LED (پیچی E27، شمعی E14، هالوژن GU10، پنلی، ریلی، نواری)
پروژکتور LED (روکار و توکار)
والواشر (Wall Washer)
چراغ آویز (آویز تک، چندشاخه)
چراغ سقفی (روکار، توکار، LED پنلی)
هالوژن (کممصرف یا معمولی)
لامپ مهتابی (T8، T5 – بیشتر در فضاهای خدماتی)
سنسور حرکتی (برای راهرو، پارکینگ، حیاط)
سنسور نور (Twilight Switch)
۴. سیمکشی و کابلکشی
سیم نایلون (۱.۵، ۲.۵، ۴، ۶ میلیمتر مربع – بیشتر برای روشنایی و پریز)
کابل افشان (۲×۱.۵، ۳×۲.۵، ۴×۲.۵ و …)
کابل NYY (زمین دفنی – برای ورودی اصلی ساختمان)
کابل شبکه Cat6 / Cat6a
کابل کواکسیال RG6 (آنتن مرکزی)
لوله برق PVC، خرطومی، فولادی گالوانیزه
جعبه تقسیم (فلزی و پلاستیکی)
بست کمری، بست پلاستیکی، گلند
۵. لوازم جانبی و ایمنی
بیمتال (Overload Relay) – برای موتورهای تکفاز (پمپ آب، کولر)
کنتاکتور تکفاز یا سهفاز (برای پمپ، آسانسور، هواکش)
ترمینال زمین (ارت)
ترمینال فشاری (Wago یا مشابه)
نوار چسب برق (عایق PVC)
فیش و سه راهی صنعتی
جعبه فیوز مینیاتوری (برای برخی تابلوهای قدیمی)
زنگ اخبار (Door Bell)
آیفون تصویری (سیمکشی ۴ سیم یا ۶ سیم)
دوربین مداربسته (کابل کواکسیال یا UTP)
۶. تجهیزات خاص ساختمانهای مدرن
سیستم هوشمند خانگی (KNX، Loxone، Home Assistant)
کلید و پریز هوشمند Wi-Fi (Tuya، Sonoff، شیائومی)
ترموستات هوشمند (برای پکیج، فنکویل)
کنترل روشنایی سناریویی
شارژر خودرو برقی (Type 2 – در پارکینگ ساختمانهای لوکس)
UPS کوچک (برای درب پارکینگ، آیفون، دوربین)
نکات مهم در انتخاب و خرید لوازم برق ساختمان (ایران ۱۴۰۴–۱۴۰۵)
برندهای معتبر داخلی: پارس شهاب، البرز الکتریک، آسمان، دلند، سارا، ایران الکتریک، الکترو کاوه
برندهای وارداتی رایج: زیمنس، اشنایدر، هیوندای، لگراند، ABB، LS، هیوکی
حتماً گواهی استاندارد ایران (ISIRI) و نشان CE داشته باشند.
برای تابلو برق اصلی و کلیدهای اتوماتیک، ترجیحاً برندهای معتبر جهانی انتخاب شود.
در پروژههای بزرگ، هماهنگی بین تجهیزات (Selectivity حفاظتی) بسیار مهم است.
استفاده از سیم ۲.۵ میلیمتر برای پریز و ۱.۵ برای روشنایی استاندارد است.
نتیجهگیری
لیست لوازم برق ساختمان بسیار گسترده است و بسته به متراژ، نوع کاربری (مسکونی، اداری، تجاری) و سطح لوکس بودن پروژه تغییر میکند. انتخاب درست این تجهیزات نه تنها ایمنی ساکنین را تضمین میکند، بلکه از هزینههای تعمیر و نگهداری آینده به شدت میکاهد. همیشه توصیه میشود نقشه برقکشی توسط مهندس برق مجرب طراحی شود و نصب توسط نیروی فنی ماهر و دارای پروانه انجام گیرد.
اگر پروژه خاصی مد نظر دارید (مثلاً آپارتمان ۱۰۰ متری، ویلایی، یا ساختمان اداری)، میتوان لیست دقیقتری با مقادیر تقریبی برای شما تهیه کرد.