می‌دونم شاید خوشتون نیاد و نظریه چندان محبوبی نباشه، اما از نظر من خیانت فقط به معنای آدم بدی بودن نیست. نه اینکه بخوام برای خیانت توجیه اخلاقی بتراشم یا مسئولیتش رو از گردن کسی بردارم، ولی فکر می‌کنم گاهی برای فهمیدن اینکه چرا یک نفر خیانت میکنه، باید کمی عقب‌تر از خود خیانت رو نگاه کنیم. به زمانی که هنوز کسی به کسی خیانت نکرده، اما رابطه مدت‌هاست که جای درست خودش قرار نگرفته. به آدم‌هایی که شاید از اول هم نمی‌دونستن چرا یکدیگر رو انتخاب کردن و حالا وسط یه رابطه گیر افتادن که هیچ‌کدوم دقیقا نمی‌دونن باهاش چه کار کنن.
برای توضیح این نگاه، میخوام یه اشاره کنم به فیلم The Painted Veil.
کیتی فین با والتر ازدواج میکنه؛ پزشکی خجالتی، جدی و نسبتا سرد که در یک مهمانی شیفته زیبایی کیتی شده و خیلی زود ازش خواستگاری میکنه. کیتی هم که از زندگی زیر سایه مادر سخت‌گیرش خسته شده، پیشنهاد رو می‌پذیره که ما می‌دونیم این پذیرش از سر عشق نبود. درواقع ازدواج با والتر فرصت خوبیه برای خلاص شدن از زندگی قبلی. به هر حال، دو نفر با انگیزه‌هایی کاملا متفاوت ازدواج می‌کنن و راهی شانگهای میشن.
چیزی نمی‌گذره که فاصله بین این دو خودش رو نشون میده. والتر بیشتر وقتش رو صرف کار میکنه و کیتی از زندگی مشترکش احساس رضایت نمیکنه. تو همین شرایط با چارلی تاونسند آشنا میشه و وارد رابطه‌ای پنهانی باهاش میشه. چارلی هم که ظاهرا در وعده دادن دست‌ودل‌بازه، به کیتی قول میده از همسرش جدا بشه و باهاش ازدواج کنه (سناریو تکراری)؛ قولی که به محض جدی شدن ماجرا و به خطر افتادن موقعیت اجتماعی و شغلیش، فراموشش میکنه.
وقتی والتر از خیانت باخبر میشه، به جدایی یا حتی دعوا راه انداختن فکر نمیکنه، به جاش تصمیم می‌گیره کیتی رو با خودش به منطقه‌ای دورافتاده در چین ببره؛ در حالی که تو اون زمان بیماری وبا جان آدم‌های زیادی رو تو اون منطقه گرفته. والتر خودش داوطلب این مأموریت خطرناک شده، اما حالا کیتی هم باید همراهش بره. رابطه این دو به سردترین شکل ممکن ادامه پیدا میکنه تا اینکه کیتی به‌تدریج با زندگی مردم منطقه و فعالیت‌های والتر آشنا میشه. کیتی کم کم متوجه میشه مردی که باهاش ازدواج کرده، بیرون از چهارچوب زندگی مشترکش چه شخصیت و دنیایی داره.
چیزی که در رابطه کیتی و والتر توجهم رو جلب میکنه، اینه که به نظر می‌رسه هیچ‌کدوم از ابتدا دلیل چندان محکمی برای ازدواجشون نداشتن. کیتی می‌خواست از دست مادرش فرار کنه و والتر هم مجذوب زنی شده بود که در یک مهمانی دیده بود. یکی دنبال راه خروج از زندگی قبلیش بود و دیگری احتمالا تصور می‌کرد با یه انتخاب درست قراره همه چیز درست پیش بره.
کیتی نمی‌دونست با چه جور مردی قراره زندگی کنه و والتر هم ظاهرا شناخت چندانی از زنی که اینقدر دوستش داشت نداشت. انگار هرکدوم بیشتر با تصوری که از دیگری ساخته بودن ازدواج کرده بودن تا با خود اون آدم.
اینجا به نظرم یک سؤال مهم پیش میاد: اگر آدمی رو انتخاب کنیم، بدون اینکه واقعا بدونیم چه کسیه، بعد از مدتی که با واقعیتش مواجه می‌شیم و می‌بینیم با تصورات ما فاصله داره، چه اتفاقی می‌افته؟
کیتی در شانگهای با همین واقعیت روبه‌رو میشه. والتر مردی نیست که بتونه به‌راحتی باهاش ارتباط برقرار کنه. بیشتر درگیر کارشه و زبان عاطفی مشترکی با همسرش نداره. کیتی هم نه شناخت درستی از خودش داره، نه می‌دونه از این ازدواج چی می‌خواد و نه مهارت چندانی در مواجهه با نارضایتی‌هاش داره. چارلی وارد زندگیش میشه و به او توجهی نشون میده که در ازدواجش تجربه نکرده. کیتی هم به این توجه پناه میبره.
اینکه بگیم کیتی به خاطر احساس تنهایی خیانت کرده، به نظرم توضیح بخشی از ماجراست. اون می‌تونست با والتر حرف بزنه، می‌تونست از این ازدواج بیرون بیاد یا دست کم قبل از شروع رابطه‌ای تازه، تکلیف زندگی قبلیش رو روشن کنه. اما راهی رو انتخاب میکنه که به خودش و والتر آسیب می‌زنه و مسئولیت این انتخاب با خودشه.
با این حال، من نمی‌تونم کیتی رو صرفا به زنی خودخواه و بی‌اخلاق تقلیل بدم که یک روز حوصله‌ش سر رفته و تصمیم گرفته بهش خیانت کنه. این تصویر، هرچند راحت و قابل فهمه، چیز زیادی درباره آدمی که در طول فیلم می‌بینیم به ما نمیگه.
کیتی در یکی از گفت‌وگوهاش با والتر جمله‌ای می‌گه که به نظرم بخش مهمی از نگاه فیلم به آدم‌ها رو توخودش داره:
«ما آدم‌ها از میکروب‌های کوچولوی احمق تو پیچیده‌تریم. غیرقابل پیش‌بینی هستیم، اشتباه می‌کنیم و همدیگه رو ناامید می‌کنیم.»
به نظرم (که زیاد هم مهم نیست)، آدم‌ها گاهی خیانت می‌کنن چون هنوز نمی‌دونن از یک رابطه چی می‌خوان، چون از تنهایی خودشون فرار می‌کنن، چون توجه گرفتن از یک آدم جدید براشون هیجان‌انگیزه یا چون اصلا نمی‌فهمن چطور به نقطه‌ای رسیدن که دیگه نمی‌تونن با کسی که انتخابش کردن زندگی کنن. هیچ‌کدوم از این‌ها رفتار درستی نیست، اما همه‌شون با بدجنس بودن تفاوت دارن.
احتمالا اگر داستان رو از زاویه والتر ببینیم، خیلی راحت می‌تونیم باهاش همدلی کنیم. مردی که عاشق شده، ازدواج کرده، مشغول کار و زندگی خودش بوده و ناگهان می‌فهمه همسرش با مرد دیگری رابطه داره. اما من فکر می‌کنم فیلم اجازه نمیده خیلی راحت در همین نقطه متوقف بشیم.
والتر هم در شکل گرفتن این ازدواج نقش داشته. او خیلی زود از کیتی خواستگاری کرده، بدون اینکه فرصت چندانی برای شناختنش داشته باشه. بعد هم نتونسته یا نخواسته راهی برای ارتباط عاطفی با همسرش پیدا کنه. اون مردیه که در سکوت و تنهایی خودش زندگی میکنه. البته اینی که میگم به این معنی نیست که والتر مسئول خیانت کیتیه. هیچکس مسئول انتخاب اشتباه دیگری نیست. اما اگر قرار باشه درباره شکست این ازدواج حرف بزنیم، نمی‌تونیم تمام ماجرا رو به تصمیم کیتی برای خیانت محدود کنیم.
از طرف دیگه، رفتار والتر بعد از فهمیدن خیانت هم چندان قابل دفاع نیست. اون به جای اینکه درباره ادامه ازدواجش تصمیم بگیره، کیتی رو با خودش به جایی میبره که خطر مرگ وجود داره. انگار می‌خواد او رو هم وارد رنجی کنه که خودش تجربه کرده. والتر مردی نیست که دلش شکسته؛ مردیه که از موقعیتش برای تنبیه همسرش استفاده میکنه.
والتر می‌تونه پزشکی متعهد و فداکار باشه که برای نجات جان آدم‌ها تلاش میکنه، اما در زندگی شخصی خودش رفتاری سرد و حتی بی‌رحمانه داشته باشه. می‌تونه آدم باهوش و مسئولیت‌پذیری باشه، اما در فهمیدن نیازهای عاطفی نزدیک‌ترین آدم زندگی‌اش ناتوان بمونه. انگار آدم‌ها قرار نیست در تمام بخش‌های زندگی‌شون یک شخصیت اخلاقی یکدست داشته باشن؛ چه برسه به اینکه چون در یک زمینه کارهای ارزشمندی انجام میدن، در بقیه زمینه‌ها هم خودبه‌خود محق باشن.
من نمی‌خوام از این فیلم به این نتیجه برسم که در خیانت همیشه هر دو نفر مقصرن. اتفاقاً به نظرم این هم یکی از اون جمله‌های آماده‌ایه که خیلی وقت‌ها برای ساده سازی یک مسئله به کار می‌بریم. اینکه والتر همسر ایده‌آلی نبوده، چیزی از مسئولیت کیتی کم نمیکنه؛ همون‌طور که خیانت کیتی مجوزی برای رفتارهای تنبیه‌گرانه والتر نیست.
اما بین مسئول بودن برای یک انتخاب و سهم داشتن در شکل‌گیری یک رابطه تفاوت وجود داره. ممکنه دو نفر در شکست ازدواجشون سهم داشته باشن، اما این به معنای تقسیم مساوی مسئولیت تمام اتفاقات بین اون‌ها نیست.
شاید مسئله اصلی در رابطه کیتی و والتر اصلاً این نبوده که کدومشون آدم بهتریه. مسئله این بوده که دو نفر بدون شناخت کافی از خودشون و دیگری وارد ازدواج شدن و بعد از مدتی، هرکدوم از طرف مقابل چیزی رو خواستن که احتمالاً هیچ‌وقت توانایی یا تمایلی برای فراهم کردنش نداشته. والتر در جایی از فیلم جمله‌ای می‌گه که شاید خلاصه دقیق‌تری از شکست این ازدواج باشه:
«احمقانه بود که دنبال ویژگی‌هایی در همدیگه می‌گشتیم که هیچ‌وقت نداشتیم.»
من فکر می‌کنم میشه از خیانت متنفر بود، انتخاب کیتی رو اشتباه دونست و در عین حال تلاش کرد بفهمیم چه چیزی در زندگی این آدم گذشته که به چنین انتخابی رسیده. همدلی کردن با یک شخصیت به معنای تأیید تمام کارهاش نیست؛ همون‌طور که محکوم کردن یک رفتار هم نباید ما رو از دیدن پیچیدگی‌های آدمی که اون رفتار رو انجام داده محروم کنه.
شاید بد نباشه به جای اینکه همیشه بپرسیم «چطور تونست همچین کاری با من بکنه؟» گاهی از خودمون بپرسیم «ما اصلاً چطور به این نقطه رسیدیم؟» برای اینکه بفهمیم چه اتفاقی در رابطه افتاده و چرا دو نفر که یک روز تصمیم گرفتن کنار هم زندگی کنن، حالا حتی نمی‌دونن با هم چه کار دارن.
من فکر می‌کنم یکی از بدترین اتفاقاتی که می‌تونه برای یک رابطه بیفته، خیانت نیست؛ این باشه که دو نفر سال‌ها کنار هم زندگی کنن، بدون اینکه هیچ‌وقت واقعا بفهمن چرا همدیگه رو انتخاب کردن.
