در آپریل 1995، یک خلافکار آمریکایی بنام مک‌آرتور ویلر، مقداری آبلیمو به صورتش می‌مالد و شبانه به دو بانک در پیتسبورگ دست‌بُرد می‌زند. ویلر نابغه! فکر میکرده که آبلیمو باعث می‌شود چهره‌اش در تصاویر دوربین مداربسته نامرئی شود، به همان علتی که از آبلیمو بعنوان جوهر نامرئی برای نوشتن روی کاغذ استفاده می‌کنند!!!
وقتی هم پلیس با بازبینی دوربین‌ها او را شناسایی می‌کند و سراغش می‌رود ویلر می‌گوید: "اما من که به صورتم آبلیمو زده بودم؟!!!" او حتی ادعا میکرده که قبل از سرقت، ایده‌اش را با دوربین خودش تست کرده و جواب هم گرفته!
بهرحال داستان ویلر سر زبان‌ها می‌افتد و او بعنوان یکی از "احمق‌ترین" تبهکارها شناخته می‌شود تا این که دکتر دانینگ، پروفسور روانشناسی دانشگاه کورنل و دانشجویش جاستین کراگر، متوجه می‌شوند، ویلر یک مثال فوق‌العاده برای پدیده‌ای‌ست بنام "اثر دانینگ-کراگر".
بطور خیلی ساده، این اثر، "عدم شناخت آدمها از توانایی‌هایشان را نشان می‌دهد." بطوریکه آدمهایی با توانایی بسیار پایین، معمولا فکر می‌کنند خیلی بیشتر از همه بلدند، و در عین حال، آدمهایی که واقعا خیلی بلدند، متوجه نیستند چقدر بیشتر از دیگران توانایی دارند و تصور می‌کنند هر چیزی که بلدند را احتمالا بقیه هم می‌توانند یاد بگیرند یا انجام دهند.
دانینگ و کراگر در مقاله‌ای که در 1999 منتشر کردند، به این نتیجه رسیدند، که آدم‌های احمق، معمولا در ارزیابی 'خود' دچار اشتباه می‌شوند و آدم‌های باهوش، در ارزیابی 'دیگران'.
آنها آزمایشی را بر روی چهار دسته شرکت‌کننده انجام دادند تا بدانند در موضوعاتی مثل "منطق"، "گرامر" و "شوخ‌طبعی" چه ارزیابی از خود دارند. بطرز خارق‌العاده‌ای نتایج تقریبا یکسان بود و از منحنی زیر پیروی می‌کرد :
ما آدمها، وقتی راجع به موضوعی اطلاعات اولیه‌ای کسب می‌کنیم، بسرعت به یک اعتماد بنفس کاذب می‌رسیم، چیزی که به آن "قله‌ی حماقت" می‌گویند. در این حالت ما فکر می‌کنیم، خداوندگار آن کار هستیم و فقط ماییم که اینقدر خوب می‌فهمیم! اما به محضی که بیشتر، وارد موضوع می‌شویم و عمق قضیه را می‌فهمیم، و می‌بینیم مساله چقدر پیچیده است، این اعتماد به نفس فرو می‌ریزد و ما را با نوعی کمبود اعتماد به نفس مواجه می‌کند. وضعیتی که به آن "دره‌ی ناامیدی" می‌گویند.
مثلا معروف است که این معضل در بین دانشجویان دکترا دیده می‌شود، جایی که آنها راجع به یک موضوع، بسیار بیشتر از آدم‌های معمولی می‌دانند، اما کماکان احساس بی‌سوادی می‌کنند!
البته تحقیقات دانینگ و کراگر نشان می‌داد که با یادگیری و مطالعه‌ی بیشتر، این خلا جبران می‌شود و فرد اعتماد به نفس بیشتر و بیشتری بدست می‌آورد.
احمق‌ها معمولا بیشتر فریاد می‌زنند!
نکته‌ی غم‌انگیز اثر دانینگ-کراگر اینجاست: کسانی که بیشتر از همه فریاد می‌زنند، "غالبا" کمتر از همه می‌دانند. احتمالا نیازی به آوردن مثال نیست!!!
البته روی "غالبا" یک تاکید ویژه باید کرد. زیرا ممکن است کسی واقعا دانش و آگاهی خوبی هم داشته باشد و در سمت راست این منحنی باشد.
جواد امیریان
