موج مهاجرت معکوس دانشمندان چینی سالهاست که شروع شده و با حمایت دولت، در حال شتاب گرفتن است.
بلومبرگ مینویسد: سرمایهگذاری چین در بخش آموزش و توسعهی امکانات، باعث شده تحصیلکردههای چینی، در خارج از کشور، برای بازگشت، وسوسه شوند.
آدام مینتر، نویسنده بلومبرگ، در مقالهای به پروژهی FAST (تلسکوپ بزرگ چین) اشاره میکند که دقیقترین و بزرگترین تلسکوپ روی کره زمین (با قطر 500 متر) محسوب میشود. آدام معتقد است بزرگترین دستاورد این پروژهی ١٨٠ میلیون دلاری، چیزی نیست جز بازگشت نخبهها از خارج!

طبق تحقیقی که اواخر سال 2019 منتشر شده، بازگشت نخبهها از آمریکا به چین از سال 2010 تا سال 2017 نزدیک هفتاد درصد رشد داشته. اگرچه آدام اشاره کرده که دلایل این مهاجرت معکوس، پیچیده و چندوجهی است اما این سرمایهگذاریها در چند دهه اخیر روی بخش تحقیقات و توسعه، چینیهای بیشتری را به خانه خواهد کشاند. اتفاقی که دستآوردهای اقتصادی، فرهنگی و ژئوپولتیک به دنبال خواهد داشت.

ref: Returning scientists and the emergence of China’s science system
در واقع موج مهاجرت نخبههای چینی از دههی هفتاد میلادی آغاز شده، جایی که رهبر رفرمیست چین، دنگ شیائوپینگ هزاران دانشجو را به کشورهای غربی فرستاد با این امید که بخشی از آنها برگردند و به کمک کشور بیایند. تعداد این دانشجوها تا سال ۲۰۱۷ به بیش از ۵ میلیون نفر رسیده.
در عین حال، چین سرمایهگذاری هنگفتی در دانشگاهها کرده و بزرگترین جمعیت مهندسها در دنیا را تشکیل داده. بودجه تحقیقاتی هم از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۷ با شیب زیادی رشد کرد و به حد بودجه آمریکا رسیده.
آدام میگوید، با اینکه پول خرج کردن معیار دقیقی برای ارزیابی توسعهی کشورها نیست، اما همه موافقیم که امروزه چین در حوزههای کلیدی مثل هوش مصنوعی، نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی، حرف اول را میزند.
البته با تمام این تفاسیر، درصد زیادی از نخبههای چینی که طی دههها به غرب رفتهاند به کشور برنخواهند گشت، و هنوز هم آمریکا ابرقدرت اول علمی در دنیاست، اما همان درصد کم هم میتوانند در رشد چین نقشآفرین باشند. پروژه FAST توانسته، دانشمندان نجوم چینی را که سالها دربهدر امکانات و تجهیزات در کشورهای دیگر بودهاند به خانه برگرداند و حالا آنها میزبان خارجیها خواهند بود. طبق آمار، ۱۲ درصد از مقالات پژوهشی چینیها توسط بچههایی نوشته شده که سابقهی حضور در خارج را دارند. این دسته از مقالات بیشتر توسط خارجیها رفرنس میخورند تا مقالات بچههای خارج نرفته. همچنین بچههای خارج رفته میتوانند دانشجویان جوانتر را آموزش دهند و آنها را به شبکهی بزرگ محققان در دنیا وصل کنند.
در نهایت اگرچه هنوز جریان ورود نخبهها به آمریکا بیشتر از خروج آنهاست اما این اتفاقات یادآوری میکند که برای ابرقدرت علمی بودن، سرمایهگذاری مداوم و ایجاد محیطی باز همراه با همکاریهای بینالمللی لازم است.
جواد امیریان
منبع: www.bloomberg.com/amp/opinion/articles/2020-01-20/china-s-investments-in-fast-telescope-labs-lure-scientists-home