اصطلاح هوش مصنوعی(Artificial Intelligence) یا AI برای توصیف سیستمی بهکار میرود که میتواند فعالیتهای شناختی وابسته به ذهن انسان ازجمله «یادگیری» و «حل مسئله» را بهخوبی یا حتی بهتر از انسانها انجام دهد. اما در اکثر موارد، آنچه بهعنوان هوش مصنوعی میشناسیم، درواقع «اتوماسیون» (Automation) یا همان فرایند خودکارسازی نام دارد و برای درک بهتر AI، ابتدا باید فرق آن را با اتوماسیون بدانیم.
دلیل وجود این جوک این است که هوش مصنوعی تعریف دقیقی ندارد و حتی اصطلاح فنی نیست. اگر به ویکیپدیا نگاهی بیندازید، میخوانید که هوش مصنوعی «هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد.» یعنی تعریفی به همین مبهمی و گستردگی.
بهطور کلی، دو نوع هوش مصنوعی وجود دارد: هوش مصنوعی قوی (strong AI) و هوش مصنوعی ضعیف (weakAI).
هوش مصنوعی قوی همانی است که اکثر افراد با شنیدن AI متصور میشوند؛ یعنی نوعی هوش دانای کل شبیه شخصیت هال ۹۰۰۰، همان ربات قاتلِ فیلم ادیسهی فضایی یا سیستم خودآگاه هوش مصنوعی اسکاینتدر فیلمهای تریمیناتور که در عین داشتن هوش فراانسانی و قابلیت استدلال و تفکر منطقی، تواناییهایی فراتر از انسانها نیز دارند.
آنچه از هوش مصنوعی تابهحال دیدهایم از نوع هوش مصنوعی ضعیف است
درمقابل، هوش مصنوعی ضعیف الگوریتمهای بسیار تخصصیای هستند که برای پاسخ به سوالات مشخص، مفید و محدود به حیطهی همان مسئله طراحی شدهاند؛ مثل موتور جستجوی گوگل و بینگ، الگوریتم پیشنهاد فیلم نتفلیکس یا حتی دستیار صوتی Siri و گوگلاسیستنت. این مدل AIها در سطح خود بسیار قابلتوجه هستند، هرچند کارایی آنها محدود است.
اما فیلمهای علمیتخیلی هالیوودی را که کنار بگذاریم، هنوز با دستیابی به هوش مصنوعی قوی فاصلهی زیادی داریم. درحالحاضر، تمام AIهایی که میشناسیم از نوع ضعیف هستند و برخی از پژوهشگران معتقدند روشهایی که تابهحال برای توسعهی هوش مصنوعی ضعیف به کار رفتهاند، کاربردی در توسعهی هوش مصنوعی قوی نخواهند داشت. البته اگر نظر کارمندان شرکت OpenAI، توسعهدهندهی چتبات محبوبChatGPT را بپرسید، به شما خواهند گفت تا ۱۳ سال آینده و با همین روشهای شناختهشده میتوانند به هوش مصنوعی قوی دست پیدا کنند!
اگر بخواهیم در این موضوع خیلی دقیق شویم، باید بگوییم که «هوش مصنوعی» درحالحاضر بیشتر اصطلاحی برای جلبتوجه و بازاریابی است تا اصطلاحی فنی. دلیل اینکه شرکتها به جای استفاده از واژهی «اتوماسیون» از هوش مصنوعی استفاده میکنند این است که میخواهند در ذهن ما همان تصاویر علمیتخیلی فیلمهای هالیوودی را تداعی کنند. اما این کار کاملا هم زرنگبازی و فریبکاری نیست؛ اگر بخواهیم دستودلبازی به خرج دهیم، میتوان گفت این شرکتها قصد دارند بگویند درست است که تا رسیدن به هوش مصنوعی قوی راه درازی در پیش داریم، اماAI ضعیف کنونی را هم نباید دستکم گرفت، چون بهمراتب از چند سال پیش، قویتر شده است که خب، این حرف کاملاً درست است.
نویسنده:مرجان شیخی