
نقطه انتهایی روابط عمومی کجاست؟ اگر با علم ارتباطات آشنایی داشته باشید، نیک میدانید که تأثیرگذاری بر رفتار مشتری و کسب جایگاه مناسب در ذهن مصرفکننده تمامی دستاوردهای این صنعت نیست! برگ برنده بعدی این قطار تندرو، اتصال فرآیندهای روابط عمومی (PR) و ارتباطات برونسازمانی (PA) است. در این مقاله در مورد تأثیر این دو مفهوم بر یکدیگر و موفقیت کسبوکار صحبت خواهیم کرد.
بسیاری از شرکتهای نامآشنای اطراف که هر روز مشتری محصولاتشان هستیم، معمولاً سخت به دنبال متخصصینی هستند که روابط صالحهای با بدنه قدرت و ارکان تصمیمگیر ایجاد یا شرایط موجود را تقویت کنند. آنها به دلایل مختلفی از همسو نبودن قوانین و جریان فکری رایج کشور با منافع تجارتشان رنج میبرند و البته از حق نگذریم جانب حق نیز در بسیاری موارد با آنان است. پس مشکل کجاست؟ آیا افراد خبرهای به مسئولیتهای مرتبط گمارده نمیشوند یا تصمیمگیری در این سازمانها سنتی، کند و از بالا به پایین است؟
پاسخ هرچه باشد، روابط عمومی همچون برگ برنده، وظیفه رسیدگی به این نگرانی سازمانی را خواهد داشت. اگر به هسته تمامی مقالات گذشته برگردیم، به یاد میآوریم که پیآر اقدامی است غیرقابلانکار اما زمانبر، گسترده و نیازمند راهبردی هوشمندانه. مادامی که سازمانها از سد پذیرش این حقیقت عبور کنند، میتوان دریچه بعدی را تفصیل کرد.
در بسیاری از موارد ایجاد موج خبری نیازمند زیرسازیهای بسیاری است. اقدامات روابط عمومی همچون ساعتی است که با شفافسازی و جلب اعتماد اصحاب رسانه بهمرور کوک میشود و پس از مدت زمانی خاص (برای مثال ۲-۳ سال)، اسناد حجیمی از تأثیرگذاری فعالیتهای ما بر جامعه را به ثبت خواهد رساند. بهعبارتدیگر مردم دراینبین نه از درگاههای متعلق به ما، بلکه از نگاه گزارشگران بیطرف جامعه درخواهند یافت که اقدامات ما تا چه میزان برای جوامع محلی مفید بوده و نیاز آنها به کسبوکار ما چقدر است؟
مادام دستیابی به این هدف، متخصصین ارتباطات برونسازمانی یا Public Affairs قادر خواهند بود تا با پشتوانه قویتری پا به مذاکرات حساس بالادستی بگذارند. بنابراین هماهنگی برای دیدار مستقیم با رأس هرم سرعت بیشتری میگیرد و کمکی خواهد بود تا آنها با قدرت بیشتری حرف خود را به کرسی بنشانند؛ چراکه تصمیمگیران اکنون میدانند که نارضایتی کسبوکار شما، تبعاتی منفی برای تمامی ذینفعان خواهد داشت.
اما ذکر تلویحی چند مثال برای روشن شدن این بحث تئوریکال خالی از لطف نیست. در ادامه به تشریح دو تجربه شخصی از تعامل با کسبوکارهای مطرح کشور خواهم پرداخت تا مزایا و ویژگیهای این تکنیک کاربردی (PR-PA) در عمل نیز مشاهده شود.
نمونه اول:
در گذشته با شرکتی در حوزه FMCGهمکاری میکردم. روزگار شروع همکاری آنچه به ما ارث رسیده بود نگاه مسموم همگی ذینفعان، از مصرفکننده نهایی گرفته تا رسانهها و بدنه قدرت، علیه آنها بود. آن زمان تمامی صفحات گوگل پر بود از شایعات متعدد حول نوع فعالیت و حتی موجودیت این شرکت، چه در داخل کشور و چه خارج از مرزها. نمایندگان آنها بهسختی در جلسات ردهبالای تصمیمگیری حرفی برای گفتن داشتند و تجارب جهانی آنها، علارغم نیاز کشور به آشنایی با دانش و تجربه بهروز صنایع، بدون استفاده میماند.
این در حالی است که تکنولوژی بهروز و کیفیت جهانی آنها تا آن زمان، عامل فروش بسیار خوب این شرکت گردنکلفت بود تا جایی که با فاصله، رهبری بازار محصولات مرتبط کشور را در دست داشتند. اما بلوغ سازمانی موجب شد تا این نام آشنا، دارایی مشتری (Customer Equity) را معیار قرار داده، دچار نزدیکبینی بازاریابی (Marketing Myopia) نشده و در نتیجه نگران تداوم امن کسبوکار خود در آینده و فروش فردایش باشد.
بنابراین پس از ۴ سال تلاش مستمر گروهی در تمامی حوزههای سازمان، اعم از روابط عمومی، ارتباطات، بازاریابی، تحقیق و توسعه و غیره، آرامآرام ورق برگشت و بازدید بالاترین مقامات دولتی از دفتر مرکزی و خطوط تولید آنها کلید خورد. وعدههای مساعد از راه رسید و تفاهمنامههای بسیاری امضا شد. رسانهها با نزدیک شدن ضمنی دولت به شرکت مذکور، برای تهیه خبر از اقدامات جاری و فعالیتهای تولیدی مجاب شدند و جهت اثبات پایبندی این شرکت به کشور در کشاکش تحریمها و نیز تأثیرگذاری بر جامعه سروکله میشکاندند.
خاطرم هست پس از ۳ سال همکاری مشترک، یک فعال تندروی امور اجتماعی، تلاش کرد تا با ساخت ویدئو و تهیه مقاله این مشتری بزرگ را تخریب کند. در آن وانفسا، بدون اینکه هیچ دخالتی از سمت اعضای سازمان شکل گیرد، وزارت صمت/ارشاد با ارسال نامهای از این منتقد درخواست کرد تا با توجه به اقدامات درخشان شرکت مذکور در راستای رفاه جامعه و شفافیت مثالزدنی در عملکرد، از تداوم شایعهپراکنی دست بردارد. جای تعجب نیست که بخشی از مواردی که نامه فوق به آن استناد کرده بود، تلاشهای گروه روابطعمومی برای جایگاهسازی این شرکت بینالمللی در ایران را شامل میشد.
نمونه دوم:
صنعت دارویی و داروسازی به دلیل پیچیدگیها و اهمیت بالای خود در تمامی کشورها ارتباط مستقیمی با امنیت ملی و رضایت مردم دارد. روزی درج خبری علیه یکی از مشتریان بزرگ ما در حوزه دارویی، توجه بسیاری رسانهها به زوایای مختلف سوژه را برانگیخت که موجب تشنج در جامعه و کاهش فروش داروهای حیاتی آن شرکت اروپایی در کشور شد.
در کشاکش دغدغه شرکت برای حفظ آوازهاش، متوجه شدیم بیماران خاص برای تهیه داروهای خود از محصولات این شرکت، که ازقضا با فاصله برترین کیفیت بازار را داشت، دچار تردید شدهاند. ادامه این روند در کمتر از یک هفته، علاوه بر اینکه امکان به خطر افتادن جان بیماران را تشدید میکرد، موجب حساس شدن مقامات نظام به موضوع و لطمه به تداوم کسبوکار آن شرکت بزرگ در ایران میشد. سرانجام با برداشته شدن موانع و ورود تیم روابط عمومی، گستره اقدامات نظیر شفافسازی در وسیعترین سطوح ارتباطی و انتشار بیانیه شرکتی، شرایط را از تبوتاب گذشته انداخت و آرامشی قابل قبول به شرکت بازگشت.
سپس در مراحل پایانی این کمپین مدیریت بحران، در گروه روابط عمومی موفق شدیم به لطف ارتباطات مؤثر با بزرگترین خبرگزاری دولتی کشور، در حرکتی خودجوش شخص وزیر وقت بهداشت را طی مصاحبهای اختصاصی مجاب به اظهارنظر در مورد داروی مورد مناقشه و سلامت تمامی نمونههای کنونی آن در کشور کنیم.
دستاوردی بزرگ که به دلیل حضور نام برندی خاص و خارجی در جریان بحران پزشکی-دارویی کشور، حتی در نگاه مدیران باتجربه کشوری آن شرکت نیز کاملاً بعید و نشدنی به نظیر میرسید. موفقیتی که در ادامه نهتنها به بحران پایان داد، بلکه فروش محصولات شرکت موردبحث را به بیش از قبل بحران افزایش داد.
پ.ن. بحران فوق جزو مواردی در گذشته شرکت بود که توسط مدیران مشتری، به گروه روابط عمومی اطلاع داده نشده بود، فلذا سازمان برای وقوع از پیش آماده نبود.
جمعبندی:
همانطور که خواندید، در موارد متعددی قدرت روابط عمومی به تقویت فعالیتهای ارتباطات برونسازمانی کمک خواهد کرد و در بسیاری دیگر بالعکس. بنابراین بهعنوان متخصص این حوزه، باید باور این حقیقت را در مدیران ارشد به وجود بیاوریم که خلق ارزش در علوم ارتباطی، نیازمند مشقتهای بسیار در دل سازمانها است. کما اینکه در مثالهای اشارهشده، اگر نبود ارتباط نزدیک واحد ارتباطات برونسازمانی با مقامات دولتی (در مثال اول)، زلف گره کرده تیم روابط عمومی با رسانهها (در مثال دوم) و مهمتر از آن شاهد فقدان یا ضعف در تعامل بین دپارتمانی بودیم، بحرانهای سطح بالای سازمانی به این کیفیت قابل حل نبودند. به قول معروف: «باید بیش از هر بحرانی، نگران آنی بود که از آمدنش ناآگاهیم»!