این روزها سر به هر طرف که برگردانی، صحبت از کرونا یا همان کوید 19 است. حتی اگر صحبتی هم نباشد یا دستی در حال شسته شدن است یا ماسکی روی صورتی دیده می شود یا بوی الکل به مشام می رسد.
در این میان اما نگاهی بر آمار انداختم. از یک طرف برایم تمرینی بود برای برنامه نویسی و از طرف دیگر تلاشی برای تحلیل شرایط موجود و شاید جوابی برای این سوال که آیا آماری که هر روز ساعت 2 عصر اعلام می شود نسبتی با واقعیت دارد؟
برای این بررسی آمار روزانه موارد جدید در 10 کشور را با یک برنامه پایتون استخراج کردم. نوشتن برنامه در درجه اول تمرینی برای خودم بود و دلیل دیگرش این بود که آمار روزانه به صورت یک فایل در اختیار نبود. همه سایت ها که اطلاعات را در اختیار می گذاشتند آن را نهایتا به صورت نمودار نمایش داده بودند. به صورت تفکیکی برای هر کشور و روزانه آمار را پیدا نکردم. پس یک برنامه نوشتم آمار روزانه ابتلا را برای ده کشور شامل هفت کشور اروپایی دارای بیشترین مبتلا و ایران و آمریکا و چین در قالب یک فایل اکسل نشان می داد.
اساس تحلیل اما این بود که اگر در همه این کشورها شیوع بیماری در یک روز یکسان شروع می شد چه اتفاقی می افتاد؟ اینکه آمار آن ها تا چه حد به هم شباهت دارد؟ اما آمار چین و امریکا به دلیل تفاوت ها نمی توانست راهگشا باشد.در این مورد می توان به تفصیل سخن گفت. در اینجا به این موضوع پرداخته
نمی شود. به همین منظور فقط بررسی به کشورهای اروپایی و ایران محدود شد.

در تصویر بالا نمودار آمار مربوط به کشورهای اروپایی و ایران بر اساس آمار استخراجی قابل مشاهده است.
در اینجا فرض شده است که مبدا زمانی برای شروع کرونا در همه این کشورها یکسان است.
ایتالیا و اسپانیا روند مشابهی را طی می کنند. از طرفی انگلستان نیز که دیرتر همه گیری را تجربه می کند در روند مشابهی با ایتالیا و اسپانیا پیش می رود. احتمالا اگر تغییری در سیاست های مقابله با بیماری ایجاد نشود روند مشابه با اسپانیا را تجربه می کند. ایتالیا همان طور که از نمودار مشخص است پس از اعمال قوانین سخت گیرانه با شیب کمتری همه گیری را پشت سر می گذارد.
کشورهای فرانسه و آلمان در حال تجربه ای مشابه هستند. نمودار ابتلا در جاهایی کاملا مطابق است. بلژیک هم روندی مشابه با این دو کشور دارد. با اینکه تعداد بیمارهای کمتری دارند اما روند نمودار مشابه سایر کشورهای است که در بالا ذکر شد.
اما ایران!
روند افزایش تعداد بیماران کاملا متفاوت است. یک روند خطی و ثابت و هیچ تمایلی هم به سمت نمایی شدن ندارد. دلیل این چه می تواند باشد؟ تقریبا خبری از سخت گیری اروپایی ها در ایران نیست. محدود کردن رفت و آمدها هم تقریبا یک هفته ای است که در حال اجرا است. واقعا چرا روند بیماری در ایران مشابه سایر کشورهای مورد اشاره نیست؟ این نکته هم قابل ذکر است که نباید ایران با کشورهای شرق آسیا مقایسه شود مهم ترین نکته در مورد کشورهای شرق آسیا تجربه های متفاوتی است که آن ها در زمینه بیماری های واگیردار به خصوص در مورد سارس دارند.
قبل از بررسی دلایل تفاوت اما یک نکته جالب اینکه نمودار کشور سوییس شبیه ایران است. البته چون هنوز روزهای ابتدایی را طی می کنند در مورد این شباهت نمی توان به طور قطع نظر داد.
یک دلیل می تواند همان ظن همیشگی پنهان کاری باشد. آمار دقیق اعلام نمی شود. این تا حدی می تواند درست باشد اما در حد ظن باقی می ماند مگر اینکه مرجع معتبر دیگری برای ارائه آمار وجود داشته باشد.
اما دلیل دیگر می تواند کمبود امکانات و محدودیت انجام آزمایش و زمانبر بودن اعلام نتایج باشد. اگر شما به طور مثال در طول هر روز فقط بتوانید تعداد مشخص و محدودی آزمایش بگیرید در نتیجه سقف شناسایی بیمار محدود به درصدی از تعداد می شود و مثلا ممکن است هیچ گاه به بیش از 3000 مورد در روز نرسید. این را می توانید با همان چرنوبیل مقایسه کنید که دستگاه های استفاده شده محدودیت در محاسبه میزان آلودگی داشتند و هیچ کس تا ساعت ها متوجه ابعاد فاجعه نبود. به آمار هفته اول ایران در کنار صحبت های مسئولان وزارت بهداشت اگر نگاهی بیندازیم این محدودیت در تشخیص واضح است که البته در هفته های بعد گویا تا حدی کمتر شده است. در کشورهای اروپایی به نظر در این مورد محدودیت مشابهی وجود ندارد. به هر روی اگر آماری از تعداد آزمایش های انجام شده داشتیم شاید در این باره با قطعیت بیشتری نظر می دادم.
آمار دیدی در مورد آن که با چه چیزی روبرو می شویم و باید انتظار چه چیزی را داشته باشیم به ما می دهد. به طور مثال انگلستان می تواند بر اساس روند بیماری انتخاب کند که در ادامه روندی مشابه ایتالیا داشته باشد یا اسپانیا. یا بلژیک می تواند پیش بینی کند خود را برای چه تعداد بیمار باید آماده کند. مهم ترین مسئله این است که سیاست مداران فریب آمارهای اشتباه خود را نخورند. آمارهای اشتباهی که خواسته یا ناخواسته ارائه می شود و می تواند منجر به اعمال سیاست های غلط و در پی آن فاجعه شود.