دربخش قبلی گفتیم پایه پولی عبارت است از پولی که مستقیماً توسط بانک مرکزی (از طریق خلق اعتبار یا چاپ اسکناس) به وجود میآید و شامل موارد ترازنامه بانک مرکزی است یا به عبارت ساده تر به جمع ستون بدهیها یا داراییها در ترازنامه بانک مرکزی پایه پولی گفته می شود و ازسمت مصارف برابر است با جمع اسکناس و مسکوک به علاوه سپردههای بانکی نزد بانک مرکزی

تغییرات پایه پولی منجر به تغییرات حجم یا عرضه پول میشود زمانی که بانک مرکزی پایه پولی را با انتشار اسکناس افزایش میدهد ویک ریال منتشر می کند درواقع بیش از یک ریال پول ایجاد می شود واین امر به دلیل سپردهگذاری مردم در بانکها و همچنین اعطای وامهای بانکی است و اعطای وام نیز خودش به منجر به ایجاد یک پول اعتباری جدیدمی شود پس خلق پول ضریب تکاثری دارد که پیرامون ضریب فزاینده دربخش های بعدی صحبت می کنیم
گفتیم علت اصلی بلندمدتی رشد تورم به سرعت رشدنقدینگی (سرعت رشد مهمه نه صرفا اعداد وارقام که گفته می شود ) وعدم تطابق آن با رشد اقتصادی کشور است و دربخش اول با آمریکا مقایسه کردیم تا بهتر درک کنید و پایه پولی مهمترین عامل تاثیرگذار بر نقدینگی کل کشور است ومستقیم برنرخ تورم اثرمی گذارد
پایه پولی نسبت به 8 سال گذشته 5 برابر و نقدینگی 7.5 برابر شده است افزایش پایه پولی یعنی دولت کسری بودجه خود را با افزایش پایه پولی تامین می کند که موجب افزایش نقدینگی ودرنهایت تورم می شود میانگین سالانه رشد پایه پولی در 43 سال اخیر 22 درصد ومیانگین سالانه رشد نقدینگی نیز 25 درصد بوده است
به عنوان مثال دلیل اصلی رشد پایه پولی اواخرسال 98 وابتدای بهار 99 استفاده ازمنابع صندوق توسعه ملی بود بدون اینکه منابع ارزی آن دردسترس باشد وپرواضح است که باعث رشد ذخایر خارجی (یعنی همان بخش راست ترازنامه)وپایه پولی می شود
حجم نقدينگی در پایان تیرماه سال 1400 نسبت به پایان سال 1399 معادل 9.9 درصد رشد نشان میدهد که در مقایسه با رشد متغیر مذکور در دوره مشابه سال قبل (10.8 درصد) به میزان 0.9 واحد درصد کاهش یافته است از سوی دیگر پایه پولی در پایان تیرماه 1400 نسبت به پایان سال 1399 معادل 12.8 درصد رشد نشان میدهد
افزایش رشد پایه پولی در تیرماه 1400 نسبت به پایان سال 1399 عمدتا به دلیل استفاده از وجوه مربوط به تنخواه گردان خزانه بوده است (استقراض دولت از بانک مرکزی ) در پايان تیرماه سال 1400، ضريب فزاينده نقدينگی به رقم 7.383 رسيد که نسبت به پايان سال 1399، 2.5 درصد کاهش يافته است دلیل اصلی کاهش ضريب فزاينده نقدينگي در پایان تیرماه 1400 نسبت به پایان سال 1399، ناشی از افزایش ذخایر اضافی بانکها در پایان تیرماه 1400 نسبت به پایان سال 1399 بوده است