بنام خدا
توضیحات مربوط به پروژه - محمد امین فضلی
موضوع: بررسی پردازنده های مبتنی بر CISC
در ابتدای پروژه تعریفی بر پردازنده یا همون CPU داشتیم و گفتیم CPU همان پردازنده مرکزی، پردازنده اصلی، یا فقط پردازنده، یک مدار الکترونیکی است که دستورالعملهایی را اجرا میکند که یک برنامه کامپیوتری را تشکیل میدهند. واحد پردازنده مرکزی، اعمال اصلی محاسباتی، منطقی، کنترل و ورودی/خروجی (input/output) را انجام میدهد. این اعمال توسط دستورالعملهای برنامه مشخص میشوند. آنچه که ذکر شد تفاوت بسیاری با اجزای خارجی، نظیر: حافظه اصلی و مدار ورودی/خروجی و پردازندههای اختصاصی نظیر واحد پردازنده گرافیکی (graphics processing units) دارد.
شکل، طراحی، و پیادهسازیCPUها در طول زمان تغییر کردهاست، اما عملیات پایهای آنها تقریباً بدون تغییر باقی ماندهاست. اجزای اصلی یکCPU عبارتند از: واحد منطق و محاسبه (arithmetic logic unit) که عملیات حسابی و منطقی را انجام میدهد، رجیسترهای (ثباتهای) پردازنده که برای ALU عملوند فراهم میکنند و نتایج عملیات را ذخیره میکنند، و یک واحد کنترل که عمل واکشی دستورالعملها از حافظه و اجرای آنها را با هدایت کردن عملیات هماهنگALU، رجیسترها و سایر اجزا سازماندهی میکند.
اکثرCPUهای جدید، روی ریزپردازندههای مدار مجتمع (integrated circuit)، با یک یا بیش از یکCPU، روی یک تراشه یIC نیمه هادی اکسید فلز(metal-oxide-semiconductor) پیادهسازی میشوند. تراشههای ریزپردازندهها که دارای چندین CPU هستند، پردازندههای چند هسته ای نام دارند. میتوان CPUهای فیزیکی منفرد، با نام هستههای پردازنده، را نیز چند ریسمانی (multithreading) کرد تا CPUهای منطقی یا مجازی بیشتری به وجود آید. یک آی سی که حاوی یکCPU است، ممکن است دارای حافظه، رابطهای محیطی، و سایر اجزای یک کامپیوتر باشد؛ این ابزارهای مجتمع در مجموع میکروکنترلر یا سیستمهای روی یک تراشه (systems on a chip) نام دارند. پردازندههای آرایه ای یا پردازندههای برداری (vector) دارای چندین پردازنده هستند که به صورت موازی عمل میکنند و هیچ واحدی در مرکزیت قرار ندارد CPUهای مجازی یک فرم انتزاعی از منابع محاسباتی مجتمع پویا هستند.
طرز کار کارکرد اساسی اکثر پردازنده، صرفه نظر از فرم فیزیکی آنها، اجرای مجموعه ای از دستورالعملهای ذخیره شدهاست که برنامه نام دارد. دستورالعملهایی که قرار است اجرا شوند، در نوعی حافظه ی کامپیوتر ذخیره میشوند. تقریباً تمام پردازندهها در طی عملکرد خود، از سه مرحله ی واکشی، کد گشایی، و اجرا که در مجموع چرخه ی دستورالعمل نامیده میشود، تبعیت میکنند.
بعد از اجرای یک دستورالعمل، کل فرایند تکرار میشود و چرخه ی بعدی دستورالعمل، بهطور معمول، دستورالعمل بعدی را، در نتیجه ی افزایش مقدار شمارنده برنامه، واکشی میکند. اگر یک دستورالعمل پرش اجرا شود، مقدار شمارنده ی برنامه طوری تغییر میکند که آدرس دستورالعملی که به آن پرش انجام شدهاست، در آن ذخیره شود و اجرای برنامه بهطور نرمال ادامه پیدا میکند. در پردازندههای پیچیدهتر میتوان چندین دستورالعمل را بهطور همزمان واکشی، رمزگشایی، و اجرا کرد. در این قسمت، آنچه که توصیف میشود، بهطور کلی خط تولید CISC کلاسیک نام دارد که استفاده ی زیادی در پردازندههای ساده در بسیاری از ابزارهای الکترونیک دارد (که معمولاً با نام میکروکنترلر شناخته میشوند) و به میزان زیادی نقش مهم حافظه نهان پردازنده را و همچنین مرحله واکشی خط تولید را نادیده میگیرد.
برخی دستورالعملها به جای اینکه داده ی حاصل را بهطور مستقیم تولید کنند، شمارنده برنامه را دستکاری میکنند. چنین دستورالعملهایی بهطور کلی، پرش نام دارند و موجب تسهیل اجرای رفتارهایی از برنامه، از جمله: حلقهها، اجرای شرطی برنامه (از طریق استفاده از یک پرش شرطی) و همچنین موجودیت توابع را تسهیل میکنند. در برخی پردازندهها، برخی دستورالعملها قادرند تا وضعیت بیتها را در یک رجیستر فلگ تغییر دهند. این فلگها را میتوان برای تأثیرگذاری روی رفتار یک برنامه استفاده کرد، زیرا معمولاً نشان دهنده نتایج عملیات مختلف هستند. برای مثال، در چنین پردازندههایی یک دستورالعمل «مقایسه»، دو مقدار را ارزیابی میکند و بیتهای موجود در رجیستر فلگ را ست میکند یا پاک میکند، که نشان میدهد کدام یک بزرگتر است و اینکه آیا آنها برابرند یا خیر. یکی از این فلگها را مجدداً میتوان توسط یک دستورالعمل پرش، برای تعیین جریان برنامه استفاده کرد.
همچنین طبق شکل فوق گفتیم که اولین مرحله عملکرد یک پردازنده، واکشی است.
اولین مرحله واکشی(Fetch) نام دارد که در واقع وظیفه ی استخراج یک دستورالعمل (که توسط تعدادی یا صفی از اعداد نشان داده میشود) را از حافظه برنامه بر عهده دارد. مکان دستورالعمل (آدرس) در حافظه ی برنامه، توسط شمارنده برنامه Program Counter یا PC، که در ریزپردازندههای x86 اینتل به آن «اشارهگر دستورالعمل» نیز گفته میشود، تعیین میشود، که عددی را ذخیره میکند که نشانگر آدرس دستورالعمل بعدی برای واکشی است. بعد از اینکه دستورالعمل واکشی شد، مقدار شمارنده ی برنامه به میزان اندازه ی دستورالعمل افزایش مییابد، تا آدرس دستورالعمل بعدی در توالی مورد نظر، در آن قرار گیرد. معمولاً دستورالعملی که قرار است واکشی شود، باید از یک حافظه ی نسبتاً کند واکشی شود، که باعث میشود تا پردازنده منتظر بماند تا دستورالعمل برگردد. این مشکل به میزان زیادی در پردازندههای جدید، با استفاده از حافظههای نهان و معماریهای خط تولید، کمتر شدهاست. در شکل زیر نیز تمامی اتفاقات بیان شده رخ داد. این شکل ریزعمل های اتفاق افتاده در بخش Fetch سی پی یو را نشان می دهد. به تاخر و تقدم فلش ها توجه شود.
دومین مرحله رمزگشایی است.
دستورالعملی که توسط پردازنده از حافظه واکشی میشود، در واقع مشخص میکند که پردازنده قرار است چه کاری انجام دهد. در مرحله ی رمزگشایی (decoding) که توسط یک مدار با نام رمزگشاء دستورالعمل انجام میشود، دستورالعمل مورد نظر به سیگنالهایی تبدیل میشود که قسمتهای دیگر پردازنده را کنترل میکنند.
شیوه ی تفسیر دستورالعمل، توسط معماری مجموعه دستورالعمل (ISA) پردازنده تعریف میشود. معمولاً، گروهی از بیتها (با نام، یک فضا) در داخل دستورالعمل، که آپ کد نام دارد، مشخص میکند که چه عملیاتی باید انجام شود و معمولاً، فضای باقی مانده، اطلاعات تکمیلی مورد نیاز برای عملیات مذکور، مثلاً عملوندها را فراهم میآورد. این عملوندها ممکن است به شکل یک مقدار ثابت (مقدار فوری) باشند، یا به شکل مکان یک مقدار باشند که ممکن است، این مکان یک رجیستر پردازنده یا یک آدرس حافظه باشد. انتخاب هر یک از این حالتها، از طریق حالتهای آدرس دهی انجام میشود. در برخی طراحیهای پردازنده، رمزگشاء دستورالعمل به شکل یک مدار سختافزاری شش میخه و غیرقابل تغییر پیادهسازی میشود، در حالیکه در پردازندههای دیگر، برای ترجمه ی دستورالعملها به مجموعههایی از سیگنالهای پیکربندی پردازنده، از یک ریز برنامه استفاده میشود. این سیگنالها در طی چندین پالس ساعت، بهطور متوالی اعمال میشوند. در برخی موارد، حافظه ای که برنامه را ذخیره میکند، قابل نوشتن مجدد است، که در نتیجه میتوان روش رمزگشایی دستورالعملها توسط پردازنده را تغییر داد. شکل زیر رمزگشایی از کد 0100 داده شده توسط کاربر را نشان می دهد که به اندازه کافی درباره ان صحبت کردیم.
بعد از مراحل واکشی و رمزگشایی، مرحله اجرا(execution) انجام میشود. بسته به معماری پردازنده، این مرحله ممکن است حاوی یک عمل یا صفی از اعمال باشد. در طی هر عمل، قسمتهای مختلف پردازنده به صورت الکتریکی به گونهای متصل میشوند تا بتوانند تمام یا بخشی از عملیات مورد نظر را انجام دهند و سپس عمل، بهطور معمول، در پاسخ به یک پالس ساعت کامل میشود. در بسیاری مواقع، نتایج حاصل، در داخل یک رجیستر داخلی پردازنده نوشته میشوند تا توسط دستورالعملهای بعدی به سرعت قابل دسترسی باشند. در سایر موارد، نتایج ممکن است در حافظه اصلی نوشته شوند که کندتر است اما ارزانتر و دارای ظرفیت بالاتر است. شکل زیر اجرا کد داده شده 0102 توسط کاربر را نشان می دهد.
برای مثال، اگر قرار باشد که یک دستورالعمل جمع اجرا شود، ورودیهای واحد محاسبه و منطق به یک جفت از منابع عملوند (اعدادی که قرار است جمع شوند) متصل میشوند، سپسALU، طوری پیکربندی میشود تا یک عمل جمع را انجام دهد و حاصل جمع عملوندهای ورودیهای آن، در خروجی آن ظاهر میشود، و خروجیALU، به محل ذخیره ای (مثلاً، یک رجیستر یا حافظه) که قرار است حاصل جمع را دریافت کند، متصل میشود. هنگامی که یک پالس ساعت رخ میدهد، این حاصل جمع، به محل ذخیره منتقل میشود و اگر حاصل جمع خیلی بزرگ باشد (یعنی بزرگتر از اندازه کلمه ی خروجیALU) باشد، آنگاه، یک فلگ سرریز محاسبه ای ست خواهد شد. تمامی 3 اتفاق بیان شده فوق، در شکل زیر خلاصه می شوند.
سپس تعریفی بر ریزپردازنده ها داشتیم و گفتیم پیشرفت در زمینه تکنولوژی مدار مجتمع ماس، منجر به ابداع ریز پردازنده در اوایل دهه ی ۱۹۷۰ شد. از زمان ارائه اولین ریزپردازنده تجاری، یعنی اینتل ۴۰۰۴ در سال ۱۹۷۱، و اولین ریزپردازنده ای که بهطور گسترده مورد استفاده قرار گرفت، یعنی اینتل ۸۰۸۰ در سال ۱۹۷۴، این کلاس از پردازندهها، تقریباً بهطور کامل، تمام روشهای دیگر پیادهسازی پردازنده را از رده خارج کردهاند. تولیدکنندههای رایانههای بزرگ و مینی کامپیوترها در آن زمان، برنامههای تولید آی سی مالکیتی را آغاز کردند، تا معماریهای کامپیوتری قدیمی خود را ارتقا دهند و سرانجام، ریز پردازندههایی ابداع کردند که با مجموعهٔ دستورالعمل و همچنین با سختافزار و نرمافزار قدیمی آنها نیز سازگاری داشتند. با در نظر گرفتن پیشرفت و موفقیت همهگیر کامپیوترهای شخصی، در حال حاضر، اصطلاحCPU تقریباً بهطور کامل به ریزپردازندهها اطلاق میشود. میتوان چندین CPU (به نام هسته) را در یک چیپ پردازشی با هم ترکیب کرد.
نسلهای قبلی پردازندهها، به شکل اجزای گسسته و آی سیهای کوچک متعدد در یک یا بیش از یک برد مدار پیادهسازی میشدند. این در حالی است که، ریز پردازندهها، درواقع، پردازندههایی هستند که با استفاده از تعداد بسیار کمی از آی سیها (معمولاً فقط یکی) تولید میشوند. در نتیجه ی پیادهسازی روی یک دای، اندازه ی کلی پردازندهها کوچکتر شد که منجر به افزایش سرعت سوئیچ شد، که دلیل آن، فاکتورهای فیزیکی نظیر کاهش ظرفیت خازنی پارازیتی بود. این امر باعث شدهاست تا ریزپردازندههای همگام، دارای سرعتهای ساعتی با محدوده ی دهها مگاهرتز تا چندین گیگاهرتز باشند. علاوه بر این، قابلیت ساخت ترانزیستورهای بسیار کوچک در یک آی سی، باعث افزایش پیچیدگی و تعداد ترانزیستورها در یک پردازشگر، به میزان چندین برابر، شد. این رویه ای که بهطور گسترده مشاهده میشود، تحت قانون مور توصیف میشود، که ثابت شدهاست، پیشبینی کننده ای نسبتاً دقیق برای رشد پیچیدگی پردازنده (و سایر آی سیها) تا سال ۲۰۱۶ بود.
اگرچه پیچیدگی، اندازه، ساختار، و فرم کلی پردازندهها از سال ۱۹۵۰ بسیار تغییر کردهاست، اما طراحی و عملکرد اساسی آنها زیاد تغییر نکردهاست. تقریباً تمام پردازندههای مرسوم امروزی را میتوان به شکل بسیار دقیقی، به فرم ماشینهای ذخیره کننده برنامه ای فون نویمان، توصیف کرد. از آنجایی که قانون مور دیگر صدق نمیکند، نگرانیهایی پیرامون محدودیتهای تکنولوژی ترانزیستوری مدار مجتمع بهوجود آمدهاست. کوچک سازی بسیار زیاد دروازههای الکترونیک موجب شدهاست تا اثرات پدیدههایی نظیر، مهاجرت الکتریکی (electromigration) و نشت تحت-آستانه ای (subthreshold leakage) بسیار چشمگیرتر شوند. این نگرانیهای جدیدتر، از جمله فاکتورهایی هستند که موجب شدهاند تا محققان به دنبال روشهای جدید محاسبه، نظیر کامپیوتر کوانتومی و همچنین توسعه ی استفاده از موازی سازی و سایر روشهایی که مزایای مدل کلاسیک فون نویمان را افزایش میدهند، باشند.
در ادامه فرکانس و لیتوگرافی پردازنده را در پاورپوینت بیان کردیم که شکل صفحه 15 در پاورپوینت، لیتوگرافی پردازنده های اینتل را از سال 2008 تا به امروز نشان می دهد.
سپس دو طراحی پردازنده به نام های سیسک و ریسک را بیان کردیم و درباره ان ها توضیح دادیم و گفتیم کلمهRISC (ریسک) ساده شده یا مخفف عبارت Reduced instruction set computing به معنای "مجموعه دستورات محاسباتی ساده شده" یا "مجموعه دستورات بهینه شده" است.
RISC یکی از طراحیهای پردازنده است که اغلب به نام معماری RISC نیز شناخته میشود. ریسک بر اساس ساده سازی و بهینه کردن مجموعه دستورات طراحی شده و به عبارت بهتر، بجای پردازش مجموعهای از دستورالعملهای پیچیده، از دستورات بسیار ساده تر و بهینه تری برای پردازش استفاده میکند که باعث کارایی و عملکرد بسیار بهینه تر آن میشود. ریسک از روش لولهای (Pipe-line) برای پردازش استفاده میکند. ARM از مهمترین معماریهایی است که همراه با این طراحی در بسیاری از پردازندههای از پیش نصب شده مورد استفاده قرار میگیرد.
طراحیRISC از آن جایی شروع شد که طبق محاسبات مختلف شرکت Berkeley RISC، مشخص شد که کل دستورات موجود در سیستم عامل یونیکس(Unix)، تنها از 30% دستورات قابل استفاده در ریزپردازنده Motorola 68000 که طبق طراحی( CISC سیسک - در مقابل طراحی RISC که از مجموعه دستورات پیچیده تری استفاده میکنند؛ مثل معماریx86 اینتل) ساخته شده بود، استفاده میکرد. به این ترتیب 70% از دستورات پیچیده تر این ریزپردازنده اصلاً مورد استفاده قرار نمیگرفت و در نهایت قسمتی از ریزپردازنده بلااستفاده باقی مانده و هستههای آن فضای بی موردی را اشغال میکنند چون بدیعی است که با افزایش امکانات پردازنده، فضای فیزیکی مورد استفاده نیز بیشتر میشود. همچنین مقداری از توان مصرفی آن نیز بیهوده بوده و باعث گرم شدن آن میشود.
البته منظور از دستورات ساده این است که اکثر آنها در یک سیکل پردازش میشوند بنابراین طراحیRISC بسیار ساده تر از طراحیهای دیگری مانندCISC است. در ساختارRISC به دلیل همین سادگی، معمولاً فرکانس کاری پردازنده بیشتر از طراحیهایی مثل CISC ثبت میشود درحالی که در RISC دستورات به صورت ابتدایی، بهینه و کوتاه پردازش میشوند؛ بنابراین در فرکانس کلاک مشخص، معمولاً کارایی کمتری نسبت به طراحیCISC دارند. یکی دیگر از خصوصیات مهم طراحی ریسک دسترسی به حافظه RAM است. درRISC دسترسی به دادههای موجود در آدرسهای مشخص از رم تنها به تعدادی دستور ویژه (Load/Store) محدود شده که امکان دسترسی به دادههای رم را از طریق سایر دستورات غیرممکن میکند.
در ادامه سیسک را تعریف کردیم و گفتیم کلمه CISC (سیسک) ساده شده و مخفف عبارت Complex instruction set computing به معنای "مجموعه دستورات محاسباتی پیچیده" یا "مجموعه دستورات پیچیده" است.
CISC یکی از طراحیهای پردازنده است که اغلب به نام "معماری CISC" نیز شناخته میشود.
CISC بر اساس جمع کردن مجموعهای از دستورات سطح پایین(Low-level) به عنوان تنها یک دستور ساخته شده است و در مقابل طراحیRISC قرار دارد. در این طراحی مجموعهای از دستورات ساده و ابتدایی مثل خواندن از حافظه، انجام عملیات محاسباتی و ذخیره کردن در حافظه، در یک دستور جمع میشوند یعنی بجای نوشتن تک تک این دستورات، میتوانیم از یک دستور استفاده کنیم.x86 وx64 از مهمترین معماریهایی هستند که با این طراحی در بسیاری از پردازندههای اینتل وAMD مورد استفاده قرار گرفته و بخش بزرگی از کامپیوترهای شخصی را پوشش میدهند.
منظور از مجموعه دستورات پیچیده این است که هر دستور سطح بالاتری، از مجموعهای از دستورات سطح پایین تر ساخته شده است. برای مثال، فرض کنید که قصد ضرب کردن دو عدد را داریم توجه کنید که برای درک بهتر، همه چیز به صورت ساده بیان شده است. در حافظهRAM و در آدرسهای a50 و a51 به ترتیب اعداد ۳ و ۲ ذخیره شده اند. با استفاده از دستورهای زیر در زبان اسمبلی و در طراحی CISC، میتوانیم این دو عدد را در یکدیگر ضرب کنیم:
MUL a50, a51
دستورMUL یک دستور پیچیده است که در طراحیRISC وجود نداشته و در طراحی مقابل، یعنیCISC تعبیه شده است. همانطور که قبلاً گفته شد، این دستور نیز مجموعهای از دستورات سطح پایین تر و ابتدایی تر است. یعنی دستور بالا همان کار کدهای زیر را انجام میدهد:
LOAD r1, a50
LOAD r2, a51
PROD r1, r2
STORE a50, r1
نه تنها CISC کار برنامه نویس را بسیار آسان تر میکند، بلکه باعث کاهش حجم کدهای برنامه نیز میشود.
در صفحه 22 پاورپوینت، نحوه پردازش در معماری ریسک در سمت چپ و سیسک در سمت راست بیان شده است که به جهت فلش ها باید دقت شود.جهت فلش ها تقدم و تاخر در پردازش را نشان می دهد.
در صفحه 23 پاورپوینت، تفاوت های ریسک و سیسک را به زبان انگلیسی نشان دادیم که ان ها را ترجمه میکنیم:
1) اندازه دستورات در پردازندهRISC ثابت است.(مثلا ۹۵ درصد دستورات دو بایتی هستند)
2) در CISC دستورات می تواند یک، دو و یا حتی سه بایتی باشند.
3) همه پردازندههای ریسک حداقل ۳۲ رجیستر دارند که مزیت آن عدم احتیاج به یک پشته بزرگ برای دخیره پارامترها است.
4) پردازندههای ریسک مجموعه کوچکی از دستورات شامل دستورات پایهای را در خود دارند که کار برنامه نویسان اسمبلی را در مقایسه با پردازندههای سیسک سخت میکند.
5) ۹۵ درصد دستورات پردازندههای RISC در یک چرخه ساعت اجرا میشوند.
6) پردازندههای ریسک گذرگاههای جداگانهای برای داده و کد دارند.(معماری هاروارد)
7) در سیسک از گذرگاههای مشترکی برای کد و داده استفاده میشود.( معماری ون نویمان)
8) در اغلب میکروکنترلرها مثلAVR از معماری RISC استفاده شده است.
در ادامه گفتیم که در سیسک، ساختار پایپ لاینی وجود ندارد. در طراحی سیسک امکان استفاده از قابلیت پردازشی لولهای Pipe-line وجود ندارد؛ چون دستورات به دلیل پیچیدگیهایی که دارند اندازهها و فرم دادههایی که خواهند خواند مشخص نیست. به علاوه، دستورات در طراحی CISC در چرخههای متفاوتی پردازش میشوند. برای مثال ممکن است دستوری در یک چرخه و دستور دیگری در ۶ چرخه تکمیل شود. به این ترتیب استفاده از پایپ لاین در طراحی سیسک بر خلاف طراحی رسیک، عملاً غیر ممکن خواهد بود.
در صفحه 28 پاور ، نحوه پردازش در سیسک را بیان کردیم که در این ورد در قسمت قبل بطور کامل درباره ان توضیح دادیم. ان چیزی که مهم است و باید به ان توجه شود این است که در این طراحی، باید به جهت فلش ها که تقدم و تاخر پردازش را بیان می کند توجه شود.
توضیحات مربوط به کد اسمبلی:
با استفاده از دستورات FLD و FLSIN و نیز ساختار سیسکی و نیز در غیاب ساختار پایپ لاینی، توانستیم انتگرال یک عبارت و تابع حداکثر درجه 2 را محاسبه کنیم. با استفاده از حلقه های تو در تو و دستورات پرشی و وقفه ها توانستیم انتگرال ها را نیز بصورت متغیری از سایر پارامترها به نمایش بگذاریم.