تئوری رهبری موقعیتی بیان میکند که هیچ رویکرد واحدی برای رهبری وجود ندارد. در عوض، اثربخشی رهبری به نوع رهبری و استراتژیهایی بستگی دارد که برای آن موقعیت خاص مناسبتر هستند.
همچنین این تئوری میگوید رهبران مؤثر کسانی هستند که میتوانند سبک رهبری خود را با توجه به شرایط وفق دهند و به نشانههایی مانند نوع وظیفه، ماهیت گروه و سایر عواملی که میتوانند در انجام کار کمک کنند، توجه داشته باشند.

این تئوری اغلب با نام تئوری رهبری موقعیتی هرسی-بلانچارد شناخته میشود که برگرفته از نام توسعهدهندگان آن، دکتر پل هرسی (نویسنده کتاب رهبر موقعیتی) و کنت بلانچارد (نویسنده رهبری و مدیر یک دقیقهای) است.
مدل رهبری Hersey-Blanchard که به مدل رهبری موقعیتی نیز شناخته میشود، بر توانایی و تمایل کارکنان فردی تمرکز دارد. این مدل توسط پل هرسی و کنت بلانچارد توسعه یافته است.
هرسی و بلانچارد چهار سبک اصلی رهبری را پیشنهاد کردند:
انتخاب سبک درست رهبری وابستگی زیادی به سطح بلوغ (یعنی سطح دانش و صلاحیت) افراد یا گروه دارد.
تئوری هرسی و بلانچارد چهار سطح مختلف از بلوغ را شناسایی میکند، از جمله:
سبکهای رهبری را میتوان با سطوح بلوغ مطابقت داد. مدل Hersey-Blanchard پیشنهاد میکند که سبکهای رهبری زیر برای این سطوح بلوغ مناسبترین هستند:
در ابتدای یک پروژه، زمانی که افراد تحت رهبری فاقد مسئولیت یا دانش کار مستقل هستند، ممکن است به یک سبک دستوریتر نیاز باشد. با این حال، با افزایش تجربه و دانش افراد تحت رهبری، رهبر ممکن است بخواهد به رویکردی تفویضیتر تغییر جهت دهد.
این مدل موقعیتی رهبری بر انعطافپذیری تأکید میکند تا رهبران بتوانند بر اساس نیازهای افراد تحت رهبری خود و الزامات موقعیت، سازگار شوند.
رویکرد موقعیتی به رهبری به دلیل انعطافپذیری و کاربردی بودن در دنیای واقعی، مزایای متعددی را ارائه میدهد. همچنان از دامهای رویکرد تکسبکی اجتناب میکند. رهبران باید بتوانند موقعیت و سطوح بلوغ افراد تحت رهبری را ارزیابی کنند تا در هر لحظه موثرترین رویکرد را تعیین نمایند.
بنابراین، تئوریهای موقعیتی توجه بیشتری به پیچیدگی موقعیتهای اجتماعی پویا و افراد زیادی که در نقشهای مختلف عمل میکنند و در نهایت در نتیجه نهایی مشارکت خواهند داشت، نشان میدهند.
مدل رهبری موقعیتی دوم (یا مدل SLII) توسط کنت بلانچارد توسعه یافته است و بر اساس تئوری اصلی بلانچارد و هرسی بنا شده است. طبق نسخه تجدید نظر شده این نظریه، رهبران مؤثر باید رفتار خود را بر اساس سطح توسعه اعضای گروه برای وظایف خاص بنا کنند.
سطح توسعه توسط سطح شایستگی و تعهد هر فرد تعیین می شود. این سطوح عبارتند از:
SLII همچنین نشان میدهد که رهبری مؤثر به دو رفتار کلیدی یعنی حمایت و هدایت بستگی دارد. رفتارهای هدایتگر شامل دادن دستورالعملها و رهنمودهای خاص و تلاش برای کنترل رفتار اعضای گروه است. رفتارهای حمایتی شامل اقداماتی مانند تشویق، گوش دادن و ارائه بازخورد و قدردانی میشود.
این نظریه چهار سبک رهبری موقعیتی را شناسایی می کند:
نکته اصلی نظریه SLII این است که هیچ یک از این چهار سبک رهبری بهترین نیستند. در عوض، یک رهبر مؤثر رفتار خود را با مهارت توسعهیافته هر زیرمجموعه برای انجام کار مطابقت میدهد.
کارشناسان پیشنهاد می کنند که چهار عامل کلیدی زمینهای وجود دارد که رهبران هنگام ارزیابی موقعیت باید از آنها آگاه باشند.
رهبران باید روابط بین رهبران و اعضای گروه را در نظر بگیرند. عوامل اجتماعی و بین فردی می توانند در تعیین بهترین رویکرد نقش داشته باشند.
به عنوان مثال، گروهی که از کارایی و بهرهوری پایینی برخوردار است، ممکن است از سبکی بهره مند شود که بر نظم، قوانین و نقشهای کاملاً تعریفشده تأکید دارد. از سوی دیگر، یک گروه پربازده از کارگران بسیار ماهر، ممکن است از سبک دموکراتیکتری بهرهمند شوند که به اعضای گروه اجازه میدهد تا به طور مستقل کار کنند و در تصمیمگیریهای سازمانی مشارکت داشته باشند.
رهبر باید خود وظیفه را در نظر بگیرد. وظایف می توانند از ساده تا پیچیده متغیر باشند، اما رهبر باید برای تعیین اینکه آیا وظیفه با موفقیت و به طور شایسته انجام شده است، تصوری واضح از ماهیت دقیق آن وظیفه داشته باشد.
همچنین باید به سطح اختیارات رهبر بر اعضای گروه توجه شود. برخی از رهبران قدرتی دارند که از خود جایگاه ناشی می شود، مانند توانایی اخراج، استخدام، پاداش دادن یا توبیخ کردن زیردستان. رهبران دیگر از طریق روابط با کارکنان قدرت به دست می آورند، اغلب با کسب احترام از آنها، ارائه حمایت به آنها و کمک به آنها برای احساس مشارکت در فرآیند تصمیم گیری.
همانطور که مدل Hersey-Blanchard نشان می دهد، رهبران باید سطح بلوغ هر عضو از گروه را در نظر بگیرند. سطح بلوغ معیاری از توانایی یک فرد برای تکمیل یک کار، و همچنین تمایل او به تکمیل آن کار است. واگذاری یک کار به عضوی که مشتاق است اما فاقد توانایی است، زمینه ساز شکست است.
توانایی در شناسایی سطح بلوغ هر کارمند به رهبر اجازه می دهد تا بهترین رویکرد رهبری را برای کمک به کارکنان در رسیدن به اهدافشان انتخاب کند.
تئوری رهبری موقعیتی، مدلی انعطافپذیر برای رهبری ارائه میدهد که بر اساس تطبیق سبک رهبری با شرایط خاص بنا شده است. رهبران مؤثر باید بتوانند رویکرد خود را با توجه به عواملی مانند نوع وظیفه، سطح بلوغ پیروان و شرایط محیطی تغییر دهند.
این تئوری مزایای متعددی از جمله افزایش اثربخشی رهبری، درک تنوع سبکهای رهبری و تمرکز بر توسعه پیروان را ارائه میدهد. با این حال، اجرای آن در عمل میتواند چالشبرانگیز باشد و ممکن است همیشه تعیین دقیق سطح بلوغ پیروان آسان نباشد.
تئوری رهبری موقعیتی ابزاری ارزشمند برای رهبرانی است که به دنبال بهبود مهارتهای رهبری خود و کمک به پیروانشان برای رسیدن به پتانسیل کامل خود هستند.
امیدوارم این اطلاعات مفید بوده باشد! اگر سوال دیگری دارید، لطفاً در پرسیدن آنها تردید نکنید.