روزی که به ما گفتند انسان موجودی اجتماعی است، در خیالمان هم نمیگنجید که این اجتماعی بودن ما را تا کجا با خود خواهد برد و چه داشتههای گرانبهایی را از ما خواهد گرفت. تردیدی نیست که انسان به خاطر بهرهمندی از عقل و احساسات و همچنین به خاطر نیازهای جسمی و روحی خود موجودی اجتماعی است و هیچکس نمیتواند منکر بایستگی مناسبات و روابط اجتماعی بشود، اما بلایی که به این بهانه بر سر انسان آمد، از دست دادن فردیت و فراموشی جنبه فردی و هویت شخصی انسان بود؛ انسانی که تنها به دنیا میآید، تنها از دنیا میرود و تنها در پیشگاه خدای متعال حاضر میشود که فرمود: «و روز قیامت با هرکس به صورت فردی روبرو میشوم»(مریم، 95). نمیدانم دقیقا ما کِی تنهایی خود را فراموش کردیم؟ اما میدانم مدرنیته و به طور خاص رسانه، تنهایی و خلوت انسان را برهم زد و اجازه تنهایی و خلوت و حتی فرصت فکر کردن را نیز از بشر گرفت؛ به جای ما فکر کرد، به جای ما تصمیم گرفت و حتی رنگ لباس ما را نیز تعیین کرد و در خصوصیترین عرصههای زندگی انسان وارد شد. افسوس دیگری که دل را آزار میدهد برخی کج فهمیهای دینی در زمینه توجه به فردیت انسان است تا جایی که برخی فهمهای دینی عامیانه و حتی خاص وجود دارد که گویی هیچ توجهی به فردیت و تنهایی انسان ندارند و انسان را فقط در قالب اجتماع و وظایف و جایگاه اجتماعی او میبینند و علاوه بر این بیوقفه در صدد ویرایش و اصلاح این جمع و جامعه هستند بدون اینکه به نفس خود توجه کنند و برای اصلاح و تربیت آن گامی بردارند؛ در حالی که دین علاوه بر توجه به اجتماع و جامعه انسانی، توجه جدی به فرد انسان و تربیت او دارد؛ تا آنجا که شناخت نفس را به عنوان راه شناخت خدای متعال معرفی میکند که «من عرف نفسه فقد عرف ربه. و کلام منسوب به امیرالمومنین علیه السلام که فرمود: «آیا گمان میکنی تو جسم کوچکی هستی؟ در حالی که جهانی بزرگ در تو نهفته است» و مثالهای بیشمار دیگری که مجال ذکر آنها نیست و البته میتوان جوانههای توجه به نفس را به فراوانی در مناجاتهای معصومان علیهم السلام مشاهده کرد. انسان با توجه به نفس خود و تفکر در ذات خویش میتواند به آگاهیهای فراوان برسد و جهان بزرگ درون خود را کشف کند و از تواناییهایی که خدای متعال به او داده بهره ببرد و در این فرصت کوتاه عمر برای خود طرفی ببندد و خود را نجات دهد و تمام اینها در سایه خلوت و توقف و تامل حاصل میشود.
#رسانه #خلوت #تنهایی #انسان #مدرنیته #دلنویس#خودنویس