
جام جهانی برای بیش از شش هفته توانست کاری را انجام دهد که در فضای رسانهای پراکنده امروز کمتر اتفاقی قادر به انجام آن است: توجه میلیونها نفر را حول یک موضوع مشترک متمرکز کند. مسابقات فوتبال فقط داخل ورزشگاهها جریان نداشتند؛ خانهها به محل دورهمی تبدیل شدند، برنامه روزانه مردم با ساعت مسابقات تنظیم شد و شبکههای اجتماعی پر از میم، شوخی، تحلیل، ترند و گفتگوهای مرتبط با فوتبال شدند.
برای برندها نیز این دوره فرصتی کمنظیر بود تا وارد یکی از بزرگترین گفتگوهای جمعی سال شوند. اما با سوت پایان مسابقات، شرایط تغییر میکند. هیجان فروکش میکند، توجه مردم میان موضوعات مختلف پخش میشود و زندگی روزمره دوباره جای مسابقات را میگیرد.
گزارش «DOTS: Beyond the Stadium» از Publicis Groupe دقیقاً روی همین دوره تمرکز کرده است: زمانی که جام جهانی تمام شده، اما فرصت برندها الزاماً به پایان نرسیده است. این گزارش تغییراتی را بررسی میکند که در ماههای بعد از مسابقات در رفتار مصرفکنندگان، Creator Economy و رابطه میان برندها و مخاطبان شکل میگیرد.
پیام اصلی گزارش ساده است: شاید رقابت اصلی برندها نه در طول جام جهانی، بلکه درست بعد از پایان آن آغاز شود.
در طول جام جهانی، فوتبال به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده بود. مسابقات یک نقطه مشترک برای گفتگو ایجاد میکردند و برندها نیز میتوانستند کمپینها و محتوای خود را به این موج بزرگ فرهنگی متصل کنند.
اما بعد از پایان تورنمنت، دیگر یک موضوع واحد وجود ندارد که بخش بزرگی از جامعه را همزمان درگیر کند. مخاطب دوباره به مسائل روزمره، کار، خانواده، هزینهها و برنامههای شخصی خود برمیگردد.
Publicis معتقد است یکی از مهمترین فرصتها برای برندها دقیقاً در همین مرحله شکل میگیرد. به جای اینکه تلاش کنند گفتگو درباره فوتبال را بهصورت مصنوعی زنده نگه دارند، باید بفهمند مخاطب وارد چه مرحله جدیدی از زندگی شده و چگونه میتوانند او را در مسیر بازگشت به شرایط عادی همراهی کنند.
Publicis از اصطلاح Post-World Cup Depression یا «افسردگی پس از جام جهانی» برای توصیف این مرحله استفاده میکند.
منظور صرفاً دلتنگشدن برای مسابقات فوتبال نیست. پایان جام جهانی با یک تغییر بزرگتر در وضعیت احساسی و اقتصادی مصرفکننده همراه میشود. هیجان جمعی جای خود را به روتین میدهد و همزمان فشارهای مالی و توجه بیشتر به هزینهها نیز دوباره اهمیت پیدا میکنند.
ماه آگوست در این میان اهمیت ویژهای دارد. بخشی از مصرفکنندگان هنوز با هزینههایی مواجه هستند که در دوره جام جهانی انجام دادهاند و از سوی دیگر، هزینههای مرتبط با بازگشت به مدرسه و شروع دوره جدیدی از سال نیز در راه است.
دادههای گزارش این فشار مالی را نشان میدهند. ۳۱ درصد از افراد مورد بررسی اعلام کردهاند که بخشی از هزینههای انجامشده در دوره جام جهانی را از طریق پرداخت اقساطی بدون بهره تأمین خواهند کرد و ۶ درصد نیز به وام شخصی متوسل خواهند شد.
در چنین فضایی، تمایل به خریدهای هیجانی کاهش پیدا میکند و مصرفکننده دوباره با دقت بیشتری درباره اولویتهای اقتصادی خود تصمیم میگیرد.
این اتفاق به معنای پایان فرصتهای تجاری نیست. مسئله این است که جنس فرصت تغییر کرده است. برندی که همچنان با همان لحن دوران جام جهانی صحبت کند، ممکن است از وضعیت واقعی مخاطب فاصله بگیرد. در مقابل، برندی که شرایط جدید او را درک کند، میتواند نقاط تماس تازهای پیدا کند.
یکی دیگر از تغییرات مهم بعد از مسابقات در فضای تولید محتوا اتفاق میافتد.
در طول جام جهانی، کریتورهایی که بهطور تخصصی درباره فوتبال محتوا تولید میکنند طبیعتاً سهم بزرگی از توجه مخاطبان را در اختیار دارند. مسابقات تقریباً هر روز موضوع تازهای برای محتوا، تحلیل، شوخی و واکنش ایجاد میکنند.
اما با پایان مسابقات، این تمرکز کاهش پیدا میکند و توجه کاربران دوباره میان حوزههای مختلف توزیع میشود.
طبق گزارش Publicis، موضوعاتی مانند سرگرمی، طنز، گیمینگ، سلامت و سبک زندگی و فرهنگ محلی دوباره سهم بیشتری از توجه مخاطبان به دست میآورند.
در چنین شرایطی، گروهی که گزارش از آنها با عنوان Hybrid Creators یا کریتورهای ترکیبی یاد میکند، موقعیت مناسبی دارند. اینها افرادی هستند که هویت محتواییشان به یک موضوع یا رویداد محدود نیست و میتوانند میان چند حوزه حرکت کنند و با کامیونیتیهای مختلف ارتباط داشته باشند.
بنابراین کریتوری که در جریان جام جهانی درباره فوتبال صحبت کرده اما شخصیت و محتوای او ظرفیت ورود به سرگرمی، فرهنگ، طنز یا موضوعات دیگر را نیز دارد، احتمالاً راحتتر میتواند ارتباط خود با مخاطب را بعد از پایان مسابقات حفظ کند.
تغییر دیگری که Publicis به آن اشاره میکند، افزایش حساسیت مخاطبان نسبت به همکاری برندها و کریتورهاست.
همکاریهایی که مصنوعی، تحمیلی یا صرفاً تجاری به نظر برسند، بیشتر در معرض واکنش منفی قرار میگیرند. در مقابل، کریتورهایی که هویت مشخص و جامعه مخاطبان واقعی و تثبیتشدهای دارند، شانس بیشتری برای ایجاد رابطهای ماندگار میان برند و مخاطب خواهند داشت.
این موضوع نگاه به اینفلوئنسر مارکتینگ را نیز تغییر میدهد.
معیار اصلی دیگر نمیتواند صرفاً تعداد فالوئر یا Reach باشد. برندها باید بررسی کنند که یک کریتور چه رابطهای با جامعه مخاطبان خود دارد، درباره چه موضوعاتی اعتبار دارد و آیا حضور برند در محتوای او برای مخاطب طبیعی به نظر میرسد یا خیر.
اینفلوئنسر مارکتینگ همچنان اهمیت خود را حفظ خواهد کرد، اما اثربخشی آن بیش از گذشته به توانایی برند و کریتور در تولید محتوایی بستگی دارد که با علایق واقعی یک کامیونیتی ارتباط داشته باشد؛ نه اینکه صرفاً به ترند یا رویداد بزرگ همان لحظه متصل شود.
جام جهانی در عین حال به آزمایشگاه بزرگی برای استفاده از هوش مصنوعی در تولید محتوا تبدیل شد.
ابزارهای مبتنی بر AI میتوانند سرعت تولید محتوا را افزایش دهند، ایدههای مختلف ایجاد کنند و حتی به برندها در پیشبینی و برنامهریزی محتوایی کمک کنند. با این حال، گزارش Publicis به یک تفاوت مهم اشاره میکند.
بسیاری از پدیدههای فرهنگی که بیشترین گفتگو را در طول مسابقات ایجاد کردند، نه از برنامهریزی برندها و نه از تولید ماشینی محتوا، بلکه از مشارکت خودجوش مردم شکل گرفتند.
میمها، عبارتها، ترندها و ارجاعات محلی زمانی شکل گرفتند که کاربران مسابقات را با فرهنگ، شوخطبعی، هویت و تجربههای روزمره خود ترکیب کردند و دوباره تفسیر کردند.
بنابراین AI میتواند موتور تولید و اجرای محتوا را سریعتر کند، اما لزوماً نمیتواند جای آن فرایند انسانی را بگیرد که یک اتفاق را به پدیدهای فرهنگی تبدیل میکند.
شاید مهمترین نتیجه گزارش «Beyond the Stadium» این باشد که موفقیت یک برند در یک رویداد بزرگ نباید صرفاً با میزان دیدهشدن آن در طول رویداد اندازهگیری شود.
ممکن است یک برند در زمان جام جهانی میلیونها Impression دریافت کند، در ترندها حضور داشته باشد و کمپینهای متعددی اجرا کند؛ اما سؤال مهمتر این است که بعد از پایان مسابقات چه چیزی از این ارتباط باقی میماند؟
Publicis پیشنهاد میکند برندها تجربههایی طراحی کنند که حس جامعه شکلگرفته در دوره جام جهانی را ادامه دهند، روایتهایی پیرامون هویت، تعلق و فرهنگ روزمره ایجاد کنند و همکاری با کریتورهایی را در اولویت قرار دهند که رابطهای واقعی با کامیونیتی خود دارند.
در کنار آن، هوش مصنوعی میتواند برای افزایش سرعت خلاقیت و تولید محتوا مورد استفاده قرار گیرد، اما برنامه بازاریابی برندها برای نیمه دوم سال باید با درنظرگرفتن وضعیت احساسی و اقتصادی جدید مصرفکننده طراحی شود.
جام جهانی را میتوان نه فقط یک رویداد چند هفتهای، بلکه فرصتی برای شناخت تغییر رفتار مخاطبان دانست.
برندها در این دوره میتوانند ببینند مردم چگونه دور یک موضوع جمع میشوند، چه نوع محتوایی میان آنها گردش میکند، چه کریتورهایی قادر به ساخت کامیونیتی هستند و کدام گفتگوها حتی بعد از پایان مسابقات نیز ظرفیت ادامه پیدا کردن دارند.
اما پس از پایان تورنمنت، شرایط تغییر میکند. توجه مخاطب به موضوعات دیگری منتقل میشود، فشار اقتصادی بیشتر احساس میشود، موضوعات محتوایی تغییر میکنند و همان کمپینی که چند هفته قبل کاملاً مرتبط به نظر میرسید، ممکن است دیگر معنایی برای مخاطب نداشته باشد.
بنابراین چالش اصلی برای برندها این نیست که در زمان اوج هیجان بیشتر دیده شوند؛ بلکه این است که بفهمند بعد از پایان هیجان، چگونه همچنان مرتبط باقی بمانند.
در نهایت، همانطور که پیام گزارش Publicis نشان میدهد، بازی واقعی برندها زمانی آغاز میشود که مسابقه تمام شده، تماشاگران به خانه برگشتهاند و دیگر کسی به تابلو نتیجه نگاه نمیکند.
✍️ علیرضا کاظمزاده | درباره مارکتینگ، برندها و تجربههای واقعی مینویسم.
📱 اینستاگرام: AlizSocial