هر صبح که یک قاشق عسل کنار نان و پنیر میگذاریم، بیشتر به شیرینیاش فکر میکنیم تا ترکیباتش. اما عسل فقط قند نیست. مقدار کمی ویتامین، آنتیاکسیدان و مواد معدنی هم دارد. در این مقاله ساده توضیح میدهم مهمترین مواد معدنی عسل کداماند، چقدر باید از آنها انتظار داشت و چطور میشود عسل را هوشمندانه وارد سبد غذایی خانواده کرد.
عسل ترکیبی از قندهای ساده (عمدتاً فروکتوز و گلوکز)، آب، آنزیمها، اسیدهای آلی و مقدار کمی مواد معدنی است. نوع گلها، خاک منطقه، آبوهوا و فصل برداشت روی این ترکیب اثر میگذارد. برای همین دو عسل مختلف میتوانند از نظر مواد معدنی تفاوت محسوسی داشته باشند.
یک نکتهی صادقانه را از همین ابتدا بگویم: عسل منبع اصلی تأمین مواد معدنی بدن نیست. سبزیجات، حبوبات، لبنیات و مغزها در این زمینه خیلی قویترند. اما عسل میتواند جایگزین خوبی برای شکر سفید باشد، چون شکر سفید تقریباً هیچ مادهی معدنی ندارد.
پتاسیم فراوانترین مادهی معدنی در بیشتر انواع عسل است. این عنصر در تنظیم تعادل مایعات بدن، عملکرد عضلات و سلامت قلب نقش دارد. عسلهای تیرهتر معمولاً پتاسیم بیشتری دارند.
کلسیم برای استخوانها و دندانها ضروری است. مقدار آن در عسل کم است، اما وجودش نشان میدهد این مادهی طبیعی بیشتر از یک شیرینکنندهی خالی است. برای کودکان در حال رشد، کلسیم اصلی را همچنان باید از لبنیات بگیرند.
منیزیم در عملکرد عصبها و عضلات، تنظیم قند خون و حتی کیفیت خواب نقش دارد. مقدار آن در عسل اندک است، ولی همراه با سایر ترکیبات، به تنوع تغذیهای کمک میکند.
آهن برای ساخت هموگلوبین و رساندن اکسیژن به بدن لازم است. عسل مقدار خیلی کمی آهن دارد و جایگزین گوشت، حبوبات یا سبزیجات برگسبز نیست. اما عسلهای تیره معمولاً آهن بیشتری نسبت به عسلهای روشن دارند.
روی در تقویت سیستم ایمنی و بهبود زخم نقش دارد. مقدار آن در عسل ناچیز است، ولی در کنار آنتیاکسیدانهای عسل، به ارزش کلی آن اضافه میکند.
این مواد هم به مقدار بسیار کم در عسل پیدا میشوند. فسفر در ساختار استخوان و انرژی سلولی نقش دارد، و مس و منگنز در واکنشهای آنزیمی بدن شرکت میکنند.
یک قانون کلی وجود دارد: هرچه عسل تیرهتر باشد، معمولاً مواد معدنی و آنتیاکسیدان بیشتری دارد. مثلاً عسلهای کوهی و عسلهای گون یا آویشن معمولاً از نظر ترکیبات معدنی غنیتر از عسلهای بسیار روشن هستند. البته این یک قاعدهی عمومی است و استثنا هم دارد.
چند پیشنهاد ساده و کاربردی:
جایگزینی شکر: در چای، شیر یا ماست بهجای شکر سفید از کمی عسل استفاده کنید. مقدار کم کافی است، چون عسل شیرینتر از شکر است.
حرارت زیاد نه: عسل را در چای داغِ جوشان نریزید. دمای بالا بعضی آنزیمها و ترکیبات ارزشمند را کم میکند. صبر کنید نوشیدنی کمی ولرم شود.
مقدار معقول: برای بزرگسالان یکی دو قاشق چایخوری در روز و برای کودکان کمتر از آن کافی است. عسل در نهایت یک قند طبیعی است و زیادهروی در آن مناسب نیست.
هشدار مهم: به کودکان زیر یک سال هرگز عسل ندهید. خطر بوتولیسم نوزادان وجود دارد.
مواد معدنی عسل فقط در عسل طبیعی و فرآورینشده حفظ میشوند. چند نکته:
از تولیدکنندهای بخرید که منشأ عسل را مشخص میکند، مثل منطقه و نوع گیاه.
عسل خیلی شفاف و کاملاً مایع در تمام فصلها، گاهی نشانهی حرارت دیدن یا تغلیظ صنعتی است.
بلورین شدن (قندی شدن) عسل نشانهی خرابی نیست؛ برعکس، اغلب نشانهی طبیعی بودن است.
در مجموعهی ما، شفاشهد، هم وقتی با خانوادهها دربارهی انتخاب عسل صحبت میکنیم، معمولاً اول از همین نکته شروع میکنیم: قبل از قیمت و برچسب، منشأ و روش برداشت را بپرسید.
عسل هرچند منبع اصلی مواد معدنی نیست، اما حاوی پتاسیم، کلسیم، منیزیم، آهن، روی و چند عنصر دیگر به مقدار کم است و جایگزین بسیار بهتری برای شکر سفید محسوب میشود. هرچه عسل طبیعیتر و تیرهتر باشد، معمولاً ترکیب غنیتری دارد. نکتهی اصلی این است که عسل را بهعنوان بخشی از یک رژیم متنوع ببینیم، نه یک داروی معجزهگر. مقدار را رعایت کنید، به کودکان زیر یک سال ندهید، و تا میتوانید عسل را از منبعی قابلاعتماد تهیه کنید.