ویرگول
ورودثبت نام
علیرضا دهقانی
علیرضا دهقانیمفتخر به خواندن چند ورق کاغذ
علیرضا دهقانی
علیرضا دهقانی
خواندن ۲ دقیقه·۶ سال پیش

تکلیف‌گرایی نامحدود در اخلاق بازجویی

مشکل آشکار این است که بین درد و حقیقت هیچ ارتباط ضروری وجود ندارد. همانطور که بسیاری از مفسران [نویسندگان پیرامون اخلاق بازجویی] اشاره کرده‌اند، فردی که در معرض شکنجه قرار می‌گیرد، اغلب هر آنچه را فکر می‌کند می‌تواند باعث توقف شکنجه شود می‌گوید. معروف است که تهدید به شکنجه، گالیله را وادار کرد این ادعایش را که زمین می‌چرخد پس بگیرد. در طول دوران تفتیش عقاید در اسپانیا، یهودیان شکنجه‌شده، به‌دروغ هم‌کیشان خود را به توطئه علیه مسیحیت متهم می‌کردند. در طول پاکسازی‌های دوران استالین، بی‌رحمی سازمان اطلاعات شوروی، زنجیره‌های گیج‌کننده‌ای از اتهامات کذب را ایجاد کرد؛ دستگاه‌هایی که باید سهمیۀ ماهیانۀ «خرابکاران دستگیرشده» را برآورده می‌کردند، متوجه شدند که می‌توانند با دستگیری تصادفی افراد و به‌کارگیری سطخ مشخصی از بدرفتاری، به صورت جبری تعداد متهمان را به سهمیه‌ای که برایشان تعیین شده است برسانند. شیوه‌هایی که این دستگاه‌ها به کار می‌بردند به گونه‌ای بود که در همۀ موارد به اعتراف منجر می‌شد؛ اما شهادت‌هایی که به شیوه‌های تحمیلی به دست می‌آید بدون مدارکی که آن‌ها را تأیید کند تقریباً بی‌فایده بوده و از نظر عملی نیز مطلوب نیست؛ چون وقت بازجویان را برای پیگیری سرنخ‌های اشتباه هدر می‌دهد. علاوه بر این، ابهام ذاتی همۀ بازجویی‌ها، یعنی اینکه بازجو هرگز نمی‌تواند مطمئن باشد که مظنون همۀ اطلاعات مهم را بیان کرده است، این مسأله را نفی می‌کند که بازجویی‌های تحمیل‌گرایانه را می‌توان با دقت به کار برد.

[در باب نظریات توجیه اخلاقی بازجویی تحمیل‌گرایانه] توجه به پیامدهای تکلیف‌گرایی نامحدود اهمیت دارد؛ چون شاید در شرایطی که ترس از تروریسم حکم‌فرماست، بحث روشن دربارۀ شکنجه دشوار باشد. اگر احتمال شکنجۀ متعصبان ریشو حس ترحم چندانی برنمی‌انگیزد، درک این نکته اهمیت بسیاری دارد که کنارگذاردن محدودیت‌های مناسب در زمینۀ بازجویی، ما را در معرض تأیید کارهای عجیبی همچون شکنجۀ دزدان خرده‌پا قرار می‌دهد.

مشکل تکلیف‌گرایی نامحدود این است که واکنش‌های نامتناسب به اقدامات ناعادلانه، عدم توازن‌های حقوقی جدیدی را بین مهاجم و مدافع ایجاد می‌کند. باغبان سیب‌های خود را پس می‌گیرد، ولی به قیمت جانِ دزد. اگر فرض کنیم که همۀ افراد قبل از این رخدادها از حقوق یکسانی برخوردارند، چنین نتیجه‌ای پذیرفتنی نیست. این برابریِ اساسی، معیاری برای سنجش میزان نقص حقوق مهاجم و تناسب واکنش مدافع است. مثلاً وضعیت موجودِ قبل از برخورد میان دزد و باغبان، به گونه‌ای بود که هر دو زندگی خویش را می‎کردند و از سلامت جسمی برخوردار بودند و هیچ‌یک، مالِ دزدی در اختیار نداشت. سارق با دزدیدنِ سیب به این وضعیت موجود آسیب می‌زند و در حالی که واکنش باغبان باعث می‌شود مالش را پس بگیرد، با کشتن یا به بستر مرگ انداختن سارق، وضعیت موجود پیشین را به شدت برهم می‌زند. عدم توازن‌های جزئی که ناشی از احیای کارآمدِ وضعیت موجودند (مثلاً ضرب‌دیدگی بخشی از بدن دزد در حین درگیری) قابل قبول است، ولی عدم توازن‌های شدید پذیرفتنی نیست.


مایکل اسکرکر، اخلاق بازجویی، ترجمۀ افشین خاکباز، تهران: فرهنگ نشر نو: آسیم، 1396، صص 312-319 (با تلخیص).

۰
۰
علیرضا دهقانی
علیرضا دهقانی
مفتخر به خواندن چند ورق کاغذ
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید