ویرگول
ورودثبت نام
علیرضا دهقانی
علیرضا دهقانیمفتخر به خواندن چند ورق کاغذ
علیرضا دهقانی
علیرضا دهقانی
خواندن ۱ دقیقه·۶ سال پیش

امتناع روشن‌فکری ایدئولوژیک؟

متفکری دینی می‌تواند درباره‌ی نظام‌های حکومتی خوب یا بد بحث کند و پایه‌ی استدلال او بر ارزیابی منش عقلانی این حکومت‌ها یا حقوق طبیعی انسان‌ها یا مفهوم عدالت باشد. اما دقت کنیم که ضرورت ندارد او حتماً بر اساس درک سکولارهایی چون مارکس یا راولز به عدالت بیندیشد، بل می‌تواند بر اساس باور دینی‌اش طرحی دیگر از عدالت را پیش کشد. در این صورت کار او دخالت در بحثی عقلانی و دمکراتیک است و پیش کشیدن مفهومی تازه که باید مورد بحث انتقادی قرار گیرد.

ارائه‌کنندگان تعریفی از این دست که «روشن‌فکر در پی حقیقت برمی‌آید» مدام این نکته را هم یادآور می‌شوند که جز کسانی که به این تعریف اعتقاد دارند بقیه‌ی مردم «بحث‌های ایدئولوژیک» مطرح می‌کنند. اینان به گونه‌ای خستگی‌ناپذیر هر گونه راهنمای ایدئولوژیک را در هر بحث مردود می‌‌دانند و هشدار می‌دهند افرادی که به گونه‌ای ایدئولوژیک می‌اندیشند و بنا به آن پژوهش می‌کنند روشن‌فکر نیستند. هدف مخالفت اینان فقط ایدئولوژی‌های مذهبی نیست بل متفکران چپ، یا دیگر متفکرانی را که به غلط یا درست راهنماهایی فکری یافته‌اند به این اعتبار رد می‌کنند. مدام از متفکران نسل‌های پیش‌تر یاد می‌کنند که به زعم آن‌ها به خاطر تنگ‌نظری‌های ایدئولوژیک نتوانسته بودند حقایق را بفهمند که اینان درک می‌کنند. اما پرسیدنی است که چرا اینان کار خودشان را ایدئولوژیک نمی‌دانند؟ مبانی بحث‌شان درکی لیبرالی یا نولیبرالی از جامه، حقوق، دمکراسی، سیاست و البته اندیشه‌ی انتقادی است، یعنی کار خودشان هم به معنای دقیق واژه استوار است هم به پیش‌فهم‌ها و هم به ایدئولوژی. چنین نیست که اینان دارنده‌ی سلاح برّنده‌ی حقیقت علمی باشند و بقیه حاملان سلاح زنگ‌زده‌ی ایدئولوژی.


بابک احمدی، کار روشنفکری، چاپ اول، تهران: نشر مرکز، 1384، صص 216 و 220-221 (با تلخیص).

۱
۰
علیرضا دهقانی
علیرضا دهقانی
مفتخر به خواندن چند ورق کاغذ
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید