
موضوعات :
شناخت درمانی / CBT / خطا های شناختی/ خشنودی . رضایت/ کمالگرایی / نظریه البرت الیس REBT/
در این ایام که ویروس موضوع بحث همگان شده است شاید لازم باشد تا کمی هم از ویروس های شناختی صحبت کنیم. ویروس هایی که زندگی ما را مدت هاس که خراب کرده اند . بنابر نظر درمانگران شناختی پست هر اختلال روانی یک باور غلط می باشد. همیشه پای یک فکر غلط درمیان است !
سازمان اطلاعات و شناخت ( واقع در خیابان کورتیزول) !
می خواهم از مهم ترین و سری ترین بخش شهر شروع کنم . جایی که باور ها و شناخت های ما تشکیل می شود . آگاهی به این بخش از وجود یکی از گام های بسیار موثر در جهت خودآگاهی است .
بهتر است برای اشنایی بیشتر با این بخش سراغ البرت الیس برویم؛ می خواهیم با او اولین قسمت از ناخوداگاه مان را به خوداگاه بیاوریم ، به عبارت دیگر خودمان را بشناسیم و کمی از جهل خود به این شهر بکاهیم .
البرت الیس : کارمندان این اداره موظف هستند که ادراک ما را شکل دهند . اطلاعاتی که به این بخش وارد می شود تا زمانی که توسط کارمندان بررسی نشود خنثی هستند . پس از انکه کارمندان اطلاعات را ارزیابی کردند ؛ نتیجه ارزیابی انها در قالب یک پیام به بخش کنترل هیجانات می رود .
نکته مهم این است که کارمندان این بخش در معرض ویروس هایی هستند که اگر به انها مبتلا شوند انگاه ارزیابی های صحیحی نخواهند داشت و در نتیجه اطلاعات درستی هم به بخش کنترل هیجانات نمی دهند . مثلا : با اینکه خطری وجود ندارد اما انها به مرکز هیجانات فرمان اماده باش و اضطراب می دهند و موجب ایجاد اختلالات اضطرابی و ... می شوند.
آشنایی با این بخش موجب می شود که این ویروس هارو بشناسیم و این بخش را از آسیب های احتمالی مصون نگه داریم.
با یک مثال ساده شروع می کنم تا اهمیت ارزیابی این بخش را بهتر درک کنیم :
در مترو ایستاده اید و ناگهان متوجه فشاری زیاد در ناحیه پای چپ تان می شوید ، وقتی منشا این درد را پیگری می کنید ناگهان متوجه می شوید که پیر زنی ناتوان پایش را روی پای شما گذاشته است ؛در این حالت با اینکه درد دارید اما بخش اطلاعات به بخش هیجان فرمان می دهد که هیجاناتی از قبیل : مهربانی، شفقت ، دلسوزی و.. را پوشش دهد .
حالا این حالت را با زمانی مقایسه کنید که باز هم همان فشار وجود دارد اما این بار با جویا شدن علت ان می بینید که شخصی در چشمان شما زل زده است و در حال فشردن پای شما می باشد؛ در این حالت ارزیابی سیستم اطلاعات این است که باید شما خشمگین شوید و عصبانی و... حادثه همان بود ، یعنی فشار در پا ولی با ارزیابی های مختلف ما شاهد هیجانات مختلفی بودیم .
به نظر من ( البرت الیس) تمام حوادث ، خنثی هستند و هیچ بار هیجانی ایی برای ما ندارند و تمام داستان از جایی شروع می شود که این حوادث توسط کارمندان بخش اطلاعات ارزیابی می شوند .
ممکنه به جمله من که حوادث خنثی هستند اشکال وارد کنید و بگویید که مگر می شود که مرگ عزیزی برای ما خنثی باشد !؟ در پاسخ برای شما از کسانی می گویم که به سبب شهادت فرزندشان نه تنها ناراحت نشدند بلکه خشنود هم شدند.
این ارزیابی ماست که دیکته کننده خشنودی و احوالات ماست .
یک روز دزد تمام خانه ی شخصی را ربوده بود؛ انگاه که اورا از ماجرا مطلع کردند ، لبخندی زد و گفت : ( اون خونه مال من نبود !) انچنان با جدیت گفت که بقیه واقعا فکر کردند که خانه ی او نبوده است شاید هم درست فکر کرده بودند ، چون براساس ارزیابی ان شخص مالک حقیقی خداست . علت خشنودی و حال خوب او پس از این واقعه همین نظام ارزیابی او بوده است .
کاری با درست بودن یا غلط بودن ارزیابی ان شخص ندارم ولی نکته این است که ارزیابی متفاوت تا چه اندازه در احوالات ما تعیین کننده است.
بنابراین باید متوجه شده باشید که ارزیابی مثبت و مثبت اندیشی تا چه میزان بر آباد سازی شهر وجودی تان موثر است .
بیاید نگاهی بیاندازیم به نظام ارزیابی یکی از فیلسوفان بزرگ به نام ولیهم فردریچ نیچه :
(( هر دردی که مرا نکشد ، قوی ترم می کند ))
شخصی را تصور کنید که رنج را بدشناسی و بدبختی ارزیابی می کند ! این شخص چه تفاوتی دارد با نیچه که رنج و درد را عامل قوی شدن و رشد خود می داند !؟ مسلما تاب اوری نیچه بسیار بالاتر خواهد بود و به جای هیجاناتی از قبیل ناامیدی و ناراحتی و... احساس قدرت و رشد و پیشرفت می کند .
اندره ژید در این باره جمله ایی دارد : (( بنگر تا عظمت در نگاه تو باشد نه انچیزی که می بینی ))
ای برادر تو همه اندیشه ایی مابقی تو استخوان و ریشه ایی
گر گلست اندیشه تو گلشنی ور بود خاری تو هیمه گلخنی
پس از انکه با اهمیت این بخش از وجود و تاثیر آن درآبادانی شهر آشنا شدید لازم است که به آسیب های احتمالی ان هم بپردازیم تا در مقابل ان کارمندان خود را واکسینه کنیم .
تا به امروز من سه تا از ویروس های مخرب شناخت رو شناخته ام که به توضیح هر کدام خواهم پرداخت :

ویروس شماره 1 : دید تونلی داشتن ! از علایم ابتلا به این ویروس این است که کارمندان تنها روی بخشی از واقعیت ( که معمولا منفی هست ) متمرکز می شوند و گویا در تونلی قرار دارند که تنها یک دایره کوچک از حقایق را می توانند نظاره گر باشند. به عبارت دیگر نمی توانند سایر جنبه های وضعیت و حادثه را بررسی کنند . انگار تونل فقط به انها اجازه می دهد که نیمه خالی لیوان را ببیند . البته ما نمی خواهیم بگوییم که شما باید فقط نیمه پر را ببینید ! خیر بلکه هدف این است که واقعیت را انگونه که هست بنگرید و انرا سانسور و فیلتر نکنید . هم نیمه خالی و هم نیمه پر لیوان وحتی خود لیوان هم باید به خوبی دیده شوند تا بتوانیم تصمیم های درست و صحیحی در مسائل داشته باشیم .
پارانوئید ها، نامید ها، افسرده ها همه اینها کسانی هستند که به ویروس دید تونلی مبتلا اند و نمی تواند جنبه های دیگر یک واقعه را ببیند . مثلا شخص افسرده تنها دوربین خود را زوم کرده است بر روی ان واقعه ناگواری که برایش رخ داده و دائم دیدن ان را تکرار می کند. بهتر است برای یافتن عمق مساله دست به دامان یک مثال حکیمانه شوم .
قارون بی خبر از عابر بانک خسرو بی خبر از تخت و مبل و قیصر بی خبر از کولر گازی زندگی شاهانه داریم اما حال فقیرانه ! امروز همه بر این متفق اند که زندگی بشر امروز بسیار فراتر از یک پادشاه قدیم است اما چرا نمی توان شاهانه زیست ؟ یکی از علت های عدم خشنودی از زندگی همین ویروس است که توجه ما را تنها به جنبه های منفی متمرکز می کند و مانع ان می شود که موهبت ها و نعمت های اطرافمان را ببینم .
با این ویروس، مهربانی های مادر ، هوای خوب شهر ، طبیعت زیبا ، مهربانی یک دوست و همه و همه از نظر ما پنهان می شوند ،گویی اصلا وجود ندارند ، چون ما نمی توانیم انها را ببینم و همین دید اشتباه ما ارزیابی های ناصحیح و غلطی را به دنبال خواهد داشت . مثلا در یک میهمانی با برخورد سردی ازدوستمان مواجه می شویم ، اگر به ویروس دید تونلی مبتلا باشیم ، از انهمه اتفاقات زیبای میهمانی تنها روی این رویداد تمرکز می کنیم و دائم انرا نشخوار می کنیم.
انقدر این ویروس شایع شده که می توان برای همه نسخه ایی واحد تجویز کرد : مثبت اندیشی ! و این خود یک مهارت است که با تمرین به دست می اید.
یک تمرین ! با خود قرار بگذارید که 3 روز یا کم تر تنها به جنبه های مثبت توجه کنید . فکر نکنم که ضرر زیادی را متحمل شوید . به امتحانش می ارزد . در طول این تمرین اگر افکار منفی به ذهنتان امد با انها به مبارزه نپردازید چون خیلی قوی هستند و هرچه جلوی انها را بگیرید قوی تر می شوند بلکه نسبت به انها بی توجه باشید و مثبت ها را هم ببینید .
همان طور که گفتم سرکوب کردن افکار منفی انهارا قوی تر می کند : مثلا من به شما می گویم که پس از پایان این جمله به فیل فکر نکنید !! اگر بخواهید جلوی خود را بگیرید که به فیل فکر نکنید موفق نخواهید شد اما اگر توجه خود را به موضوع دیگر پرت کنید می توانید از پس این غول پلید بر بیایید . افکار منفی مانند غولی هستند که با طناب دارند شما را می کشند به جای انکه تلاش کنید طناب را به سمت خود بکشید باید انرا رها کنید .
کارمندان بخش اطلاعات خود را با مثبت اندیشی از این ویروس واکسینه کنید . همانطور که ورزش مارا از بیماری ها مصون می دارد مثبت اندیشی هم به مثابه ی ورزشی است برای کارمندان بخش اطلاعات . شاید لازم باشد باشگاه هایی تاسیس شود که در انجا تنها مثبت بیاندیشیم و با این کار گامی مهم در جهت آباد سازی شهر وجودی خود برداریم .
نگران نباشید کسی برای مثبت اندیشی از شما پولی نمی گیرد پس بیاندیشید ! بنگر تا عظمت در نگاه تو باشد .
ویروس شماره 2 : فاجعه انگاری ! ان خطایی که در ویروس قبل شاهدش بودیم این بود که تنها بخشی از واقعیت (که معمولا منفی) را به ما نشان می داد؛ اما کار ویروس فاجعه انگاری مانند یک ذره بین با بزرگ نمایی 10 است که همان مشکلاتی که ویروس قبلی نشان می دهد را بزرگ تر از انچه هستند نشان می دهد .
یک مساله کوچک را انچنان بزرگ می کنند که گویی فاجعه ایی رخ داده است . و خود حدیث مفصل بخوان از این فاجعه آمیز کردن رخداد ها .
ویروس شماره 3: تفکر صفر و صدی ! یا سیاه و سفیدی دیدن غافل از اینکه بسیاری از وقایع نه سفیدند و نه سیاه بلکه امیخته ایی از این دو هستند بنابراین اولین اسیبش این است که مانع ان می شود که حقایق را انگونه که هست ببینم
و انها را تحریف می کنیم.
یک آسیب مهم این ویروس ایجاد اختلالی به نام بی نقص گرایی است که طی ان شخص هیچ گاه به 99 راضی نمی شود و همیشه 100 می خواهد و منطق او این است یا همه یا هیچ ! به عبارت دیگر اگر همه چیز رو نمی توانم داشته باشم پس بهتر است که هیچی نداشته باشم.
شاید در ظاهر این امر را مفید بدانید و گمان کنید که خوب است که انسان ،کامل هر چیز را بخواهد اما از ساده ترین پیامدهای این اندیشه شروع نکردن کار ها و اهمال کاری است . اما چرا !؟ چون این افراد همیشه دنبال موقعیتی کامل و ایده آل برای شروع کردن می گردند برای همین همیشه کار ها را عقب می اندازند تا بهترین شرایط برای شروع کردن مهیا شود.
به موجب استناندارد های بالایی که دارند (100) افراد خشنودی نیستند و هیچ گاه قانع نمی شوند . گاهی هم در تلاش اند تا استناندارد های بالای خودشان را به دیگران تحمیل کنند و همه را نقد و سرزنش می کنند و از دیگران ایراد می گیرند توجه داشته باشید که مقصود ما این نیست که هر کسی ایراد می گیرد کمالگراست .
نمره 19 برای انها راضی کننده نیست و باید کامل باشند تا راضی باشند .
در مورد اختلال بی نقص گرایی در سایر بخش های شهر نیز صحبت خواهیم کرد زیرا این پدیده بسیار پیچیده است و ویروس صفر و صدی به تنهایی از پس تبیین و توصیف آن بر نمی آید از اینرو در ادامه از دیدگاه های دیگری هم به این اختلال فراگیر نگاهی خواهیم داشت .
داستان این ویروس در انجا اوج می یابد که تاثیر اش از حوادث بر روی آدم ها هم تعمیم می یابد . یعنی به جایی می رسد که آدم ها را هم یا خوب می بینیم و یا بد .
سوال : گور خر سیاه است با خط های سفید یا سفید است با خط های سیاه ؟! در مورد ادمی هم نمی توانیم بگوییم که بد است با رفتار های خوب و یا خوب است با رفتار های بد بلکه وجودی گورخری دارد و متاسفانه ما نمی توانیم گورخری نگاه کنیم و با اولین رفتاری که از یک شخص می بینیم او را قضاوت می کنیم و برچسبی از صفت ها را روی پیشانی اش می چسبانیم . ادم ها در شرایط مختلف رفتار های گوناگونی دارند و چنین موجود پیچیده ایی را نمی توان صفر و صدی دید بلکه دارای یک طیف است یا به اصطلاح طنز امیز برخی روانشناسان گورخری است .
همانطور که متوجه شدید این ویروس ها گاهی به کمک یک دیگر می آیند و یک دیگر را تکمیل می کنند . مثلا در ابتدا ویروس تونلی روی یک موضوع منفی متمکز می شود و سپس ویروس فاجعه آنرا چندین برابر بزرگ تر می کند و بعد ویروس صفر و صدی باعث می شود که اداره اطلاعات نتیجه ایی مطلق بگیرد و دستوراتی مطلق بدهد به عبارت دیگر این ویروس مانع انعطاف پذیری کارمندان می شود. مثلا : در شروع یک کار جدید شما عملکرد تان مختل می شود و چند خطا انجام می دهید . در ابتدا ویروس تونلی دید کارمندان را محدود به این خطا ها می کند ، سپس ویروس فاجعه این خطا ها را بسیار بزرگ نشان می دهد و در آخر تفکر صفر و صدی موجب می شود که کارمندان این خطا به تعمیم بدهند و مطلق کنند و حاصل اش این می شود که شخص با خود می گوید : دیگه فایده نداره ، همش خراب می کنم ، همیشه اینطوری می مونه و من نمی تونم تو این کار موفق بشم ، هیچ وقت نتونستم درست انجامش بدم ! و این ارزیابی های غلط اداره موجب صادر شدن دستور های غلط به بخش کنترل هیجانات می شود مثلا در این مثال پس از ارزیابی، اداره نامه ایی به بخش کنترل هیجانات می فرستد که در ان دستور به عزای عمومی شهر و ایجاد هیجان حزن و اندوه است و همان گونه که ویروس های واقعی منجر به حال بد می شدند در نهایت این ویروس ها هم با عملکرد خود موجب می شوند که حال مردم شهر بد شود
و همه ناراحت شوند . البته تاثیر انها همیشه ناراحتی نیست گاهی هم در تلاش اند که واقعیت را برای اهالی شهر خطر ناک جلوه بدهند و موجب ایجاد اضطراب و تشویش در شهر می شوند . و مردم بیچاره شهر ما چون از واقعیت خبر ندارند فکر می کنند که واقعا فاجعه ایی رخ داده است و حالشان بد می شود .
همانگونه که متوجه شدید فرمان بخش اطلاعات بر روی تمامی مردم اثر گذار است ! چنانچه در تهیه خبر از منابع معتبری استفاده نشود اخباری بی اساس و غلط به دست مردم می رسد و نتیجه این اخبار چندان خوش آیند نیست.
همان طور که دیدید کلماتی که بر اثر این ویروس در کلام جاری می شود همیشه و هیچگاه است . مثلا: هیچ وقت نشد که من موفق بشم . تو رفتارت با من همیشه بد بوده ! تو هیچ وقت به من توجه نکردی ! همیشه من این کارو اشتباه انجام می دهم . اینها همه نمونه هایی از خطای اداره اطلاعات به هنگام ابتلا به ویروس صفر و صدی است .
یکی از راه های مقابله با این ویروس این است که قید های همیشه و هیچگاه را با منطق به چالش بکشیم ، مثلا : آیا واقعا همیشه من شکست خوردم !؟ و سعی کنید که مثال های نقضی بیاورید.
چرا اینقدر شراب خواری مذموم است ؟! احتمالا می گویید چون خرد انسان را می گیرد و نمی گذارد که درست وقایع را بنگرد و تصمیم بگیرد . حالا می خواهم بگویم که این ویروس ها هم دست کمی از نوشیدنی های الکی ندارند . بنابراین درمان انها و واکسینه کردن کارمندان اطلاعات،می تواند از ضروری ترین کارها باشد؛ زیرا اینها نمی گذارند که ما واقعیت را درست و انگونه که هست ببینیم . در نتیجه ارزیابی هایی ناصحیح انجام می دهیم و با ارزیابی های نا صحیح فرمان های غلطی به بخش هیجانات می رود و حال ما بد می شود .
کم کم داریم به انتهای بازدید از این بخش می رسیم . البته اینها ویروس هایی بود که تا به امروز شناخته شده است و ممکنه هزاران ویروس دیگر همچنان در قسمت تاریک وجود ما مشغول به فعالیت باشند .
اما چرا نام ویروس را برای این خطا ها انتخاب کردم !؟
زیرا ویروس ها موجوداتی هستند که سلول را فریب می دهند . به عبارت دیگر کار ویروس این است که وارد سلول می شود در حالی که سلول نمی داند ویروس برای او مضر است و با اختیار خودش انرا به داخل سلول راه می دهد . پس از انکه وارد شد به هسته سلول می رود و از امکانات سلول برای تکثیر خود بهره می گیرد . و در نهایت سلول را نابود می کنند .
از اینرو برای تبیین عوامل مخرب روان ادمی واژه ویروس را از علوم زیست شناسی وام گرفتم .
امید وارم در توضیح این بخش به خوبی عمل کرده باشم . ( البرت الیس )
خب تشکر می کنیم از آقا البرت الیس، کسی گام مهمی را برای شناخت شهر ادمی برداشت و اثر باور ها و اندیشه ها و قضاوت و ارزیابی های مارا در احوالات مان نشان داد.